Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỬA KHẨU LẠNG SƠN ĐẾN NĂM 2020
3.4. Một số giải pháp phát triển bền vững kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn đến năm 2020
3.4.3. Mô hình tổ chức không gian lãnh thổ tương tác mở với tầm nhìn đến năm 2020
3.4.3.1. Mô hình theo tuyến phát triển
Sự phát triển KTCK tỉnh Lạng Sơn phải đặt trong mối liên hệ về không gian phát triển với các đô thị phía Bắc. Hướng phát triển thị trường của Lạng Sơn là các huyện Ninh Minh, Bằng Tường và Long Châu của tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc sau đó đi vào Nam Ninh của tỉnh Quảng Tây. [Hình 3.1]
Trong 3 huyện hướng về phía Lạng Sơn thì Bằng Tường là nơi có nhiều thế mạnh hơn cả. Lưu lượng hàng hoá qua Bằng Tường chiếm tỷ trọng cao nhất, xu hướng phát triển thị trường về phía Bắc của Lạng Sơn cũng mạnh nhất là ở hướng Bằng Tường. Do đó cần đặt ra vấn đề xây dựng vùng phát triển đối trọng, tương ứng cho sự phát triển kinh tế đối ngoại biên giới. Vùng phát triển phía Lạng Sơn phải có đủ tiềm năng và thế mạnh về kinh tế, cơ sở hạ tầng, hành lang pháp lý và đủ sức cạnh tranh bình đẳng với Bằng Tường của nước bạn và tương lai phải tương ứng với thành phố Nam Ninh - thủ phủ của tỉnh Quảng Tây. Việc xây dựng Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn cũng như đẩy mạnh phát triển thành phố Lạng sơn là một yêu cầu bức thiết nhằm tạo nên sự bình đẳng và cân bằng trong thế đối trọng với Trung Quốc.
Tương tác giữa Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn với đô thị Bằng Tường, Ninh Minh qua các cửa khẩu chủ yếu thông qua quan hệ kinh tế. Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn được coi là vùng động lực phát triển theo hướng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
mở về hai phía. Về phía trong nước, Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn gắn kết thành phố Lạng Sơn với các cửa khẩu và vùng huyện của Lạng Sơn thông qua quan hệ thành thị - nông thôn, nội - ngoại thị, đây được coi là mối liên hệ nội vùng. Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn còn có mối gắn kết liên vùng, thông quan hệ thống đường QL như QL 1A kết nối với thủ đô Hà Nội và các tỉnh dọc QL xuống phía Nam; thông qua QL 1B, 4A, 4B, 279 nối với các tỉnh lân cận. Với Trung Quốc hướng phát triển mạnh về phía Bằng Tường, Ninh Minh và xa hơn là thành phố Nam Ninh đồng thời chịu tác động phản hổi từ phía các huyện, thị này. Vùng ảnh hưởng trực tiếp của quan hệ tương tác này chính là vùng biên giới, trong đó các cửa khẩu: Hữu Nghị, Tân Thanh, Bình Nghi, Cốc Nam giữ vai trò kết nối VÀO - RA quan trọng.
Với vị trí thuận lợi của Lạng Sơn, mối quan hệ thương mại của hai nước đã phát triển lên một tầm cao mới, Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn với nhiều chính sách ưu đãi hấp dẫn sẽ đóng vai trò quan trọng trong giao lưu quốc tế với các nước trong khu vực, trước hết là Trung Quốc.
Căn cứ vào tình hình thế giới và khu vực có thể dự báo một số vấn đề sau:
- Xu thế hợp tác và phát triển là xu thế chung, do đó cả hai bên đều mở rộng quan hệ hợp tác cùng phát triển.
- Trung Quốc là một thị trường lớn, là điểm hấp dẫn thu hút mạnh mẽ nhiều quốc gia thâm nhập vào thị trường này, vì vậy sẽ có sự cạnh tranh gay gắt và quyết liệt.
- Chính sách biên mậu của Trung Quốc rất chủ động và linh hoạt do đó trong quan hệ buôn bán với Việt Nam chúng ta luôn ở thế bị động đối phó. Các doanh nghiệp Trung Quốc có kinh nghiệm hơn ta trong vấn đề tìm kiếm, cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Hình 3.1: KHU KINH TẾ CỬA KHẨU ĐỒNG ĐĂNG - LẠNG SƠN TRONG KHÔNG GIAN LÃNH THỔ BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG
CK Hữu Nghị
NINH MINH
HÀ NỘI
BẰNG TƯỜNG LẠNG SƠN
CK Bình Nghi CK Bình Nhi
CK Hữu Nghị Quan
Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn
TRUNG QUỐC
VIỆT NAM
HÌNH 3.1: KHU KINH TẾ CỬA KHẨU ĐỒNG ĐĂNG - LẠNG SƠN TRONG KHÔNG GIAN LÃNH THỔ BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG
Tuyến liên kết liên vùng Tuyến liên kết vùng
Vùng động lực Vùng tương tác
NAM MINH
Nguồn: tác giả biên vẽ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3.4.3.2. Mô hình theo vùng phát triển
Nghị quyết số 1151 QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ ký ngày 30/8/2007 v/v phê duyệt Quy hoạch vùng biên giới Việt - Trung đến năm 2020, đã khẳng định: vùng biên giới Việt - Trung là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng về KT - XH, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của cả nước; có tiềm năng lợi thế về nông, lâm, khoáng sản, du lịch, kinh tế cửa khẩu (chúng tôi nhấn mạnh) và kinh tế biển; là vùng có nhiều dân tộc với bản sắc văn hoá riêng; có mối quan hệ mật thiết với Thủ đô Hà Nội, với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ thông qua hệ thống hành lanh kinh tế - kỹ thuật - đô thị quan trọng. Thông qua hệ thống các cửa khẩu vùng biên giới Việt - Trung có mối quan hệ mật thiết với các tỉnh phía Nam, Đông Nam Trung Quốc. [16].
Theo tinh thần Nghị quyết trên, tỉnh Lạng Sơn nằm vùng kinh tế động lực chủ đạo phía Đông gồm TP Lạng Sơn và các huyện thuộc tỉnh Lạng Sơn nằm trên Hành lang kinh tế Hải Phòng - Hà Nội - Lạng Sơn.
Đến năm 2020, nội hàm của mô hình hệ thống đô thị và nông thôn của Lạng Sơn và nói chung của vùng biên giới Việt - Trung, được định hướng như sau:
- Hệ thống đô thị, điểm dân cư nông thôn dọc tuyến hành lang biên giới Việt - Trung được bố trí theo dạng liên kết - hỗ trợ, phân bố đều theo khoảng cách giữa các lưới đường giao thông cấp huyện / tỉnh / quốc gia; các đô thị dịch vụ - thương mại cửa khẩu là đô thị động lực hoặc đô thị hạt nhân gắn kết, hỗ trợ, thúc đẩy phát triển các đô thị khác, nhất là các điểm dân cư nông thôn trong vùng (trung tâm xã / cụm xã).
- Xây dựng phát triển các đô thị / cụm đô thị chức năng tổng hợp là điểm địa đầu quan trọng của quốc gia gắn kết trực tiếp với các vị trí giao thoa giữa hành lang kinh tế - kỹ thật - đô thị chính và các vành đai biên giới liên kết Đông - Tây trong mối quan hệ quốc gia và quốc tế đi qua các cửa khẩu vùng biên giới Việt - Trung;
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- Xây dựng các khu kinh tế quốc phòng gắn kết với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội tại tuyến vành đai 2 (QL 279) để hình thành hệ thống đô thị là cầu nối giữa các đô thị miền núi và trung du ở tuyến sau;
- Mở rộng, nâng cấp và hoàn chỉnh hệ thống các thị trấn, trung tâm cụm liên xã và trung tâm các xã để tạo hạt nhân hoặc liên kết hỗ trợ phát triển các khu dân cư nông thôn.
Về phân cấp đô thị, thành phố Lạng Sơn là đô thị trung tâm kinh tế tổng hợp; Hệ thống đô thị chức năng trên địa bàn Lạng Sơn gồm: thành phố Lạng Sơn, thị xã Đồng Đăng, cửa khẩu Tân Thanh. Khu vực Bắc Sơn, Cửu Long thuộc mô hình khu kinh tế quốc phòng. Các đô thị / điểm dân cư tập trung dọc biên giới gồm: TX Đồng Đăng, các thị trấn: Tân Thanh, Chi Ma, Bản Chắt, Bình Nghi, Quốc Khánh. Hệ thống đô thị mới của Lạng Sơn gồm: TT Chi Ma, Tân Thanh, Cao Lộc.
Vấn đề gắn kết nông thôn - đô thị: Các huyện, xã sát đường biên giới phải gắn kết chặt chẽ với hệ thống đô thị và các điểm dân cư nông thôn trên toàn vùng biên giới Việt - Trung tạo thành thế liên hoàn trong hỗ trợ phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh, quốc phòng. Cụ thể là Lạng Sơn phải: ổn định tại chỗ cho 11.640 hộ; di chuyển, bố trí xen ghép ra các thôn / bản giáp biên 415 hộ; di chuyển, hình thành các thôn bản mới / định cư các thôn bản cũ không có dân cho 415 hộ.
Nhiều hạng mục trong quy hoạch giao thông quan trọng phải triển khai.
Đó là nâng cấp đường vành đai, xây dựng mới tuyến hành lang biên giới theo dự án đường biên giới do Bộ Quốc phòng đang thi công, đồng thời với việc xây dựng hệ thống đường nan quạt.
Chính sách và cơ chế xây dựng vùng biên giới cửa khẩu Việt - Trung cần được nghiên cứu, đề xuất phù hợp với Chiến lược phát triển KT - XH đến năm 2020 đang được thảo luận trong quá trình chuẩn bị tiến tới Đại Hội XI của Đảng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3.4.3.3. Mô hình tương tác không gian lãnh thổ mở cho khu kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn
Với xu hướng phát triển như hiện nay của các cửa khẩu, khu KTCK tỉnh Lạng Sơn và các đô thị của Lạng Sơn với các cửa khẩu và đô thị vùng biên của Trung Quốc sẽ dẫn đến kết quả tất yếu là hình thành tương tác các tuyến / điểm / vùng phát triển KTCK Lạng Sơn sẽ đi theo mô hình tương tác KTCK mở về hai phía Việt - Trung / Trung - Việt. [Hình 3.2]
• Đường biên giới
Xây dựng mạng lưới giao thông kết nối Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn trước hết là TP Lạng Sơn với các cửa khẩu quốc tế: Đồng Đăng - Hữu Nghị;
các cửa khẩu quốc gia: Bình Nghi, Chi Ma và cặp chợ biên giới của tỉnh hình thành tuyến kinh tế dọc biên giới; sau đó kết nối Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn với các vùng trong cả nước đặc biệt là với thủ đô Hà Nội, với các huyện, thị của Trung Quốc như Bằng Tường, Ninh Minh và Thành phố Nam Ninh.
• Điểm / cặp điểm - cặp chợ đường biên
Để tạo nên thế đối trọng với bên kia bên kia biên giới và giảm khoảng cách chênh lệch về tốc độ phát triển giữa hai vùng biên giới qua khu vực Lạng Sơn Lạng Sơn cần chú trọng xây dựng các điểm cửa khẩu: Hữu Nghị, Bình Nghi, Cốc Nam, Chi Ma và các chợ cửa khẩu biên giới Tân Thanh, Nà Hình tương ứng với các cửa khẩu đối diện của Trung Quốc như Hữu Nghị Quan, Bình Nhi, Pò Chài.
• Vùng biên giới tương tác đối trọng: phía Việt Nam / Trung Quốc Xây dựng Khu KTCK Đồng Đăng - Lạng Sơn với hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, chính sách quản lý thông thoáng, nhằm thu hút đầu tư và sản xuất kinh doanh tại Khu KTCK, tạo động lực cho sự phát triển của tỉnh, đặc biệt là địa bàn khu vực biên giới. Khu KTCK Đồng Đăng sẽ là vùng động lực vùng đối trọng với các đô thị phía bên kia biên giới Trung Quốc là Bằng Tường, Ninh Minh và Nam Ninh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Hình 3.2: MÔ HÌNH TƯƠNG TÁC KHÔNG GIAN LÃNH THỔ KHU KTCK ĐỒNG ĐĂNG - LẠNG SƠN
Nguồn: Tác giả biên vẽ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3.4.4. Vấn đề an ninh quốc phòng và trật tự an toàn xã hội vùng kinh tế cửa khẩu biên giới
- Nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng khu vực biên giới vững mạnh toàn diện, tạo môi trường lành mạnh, góp phần đẩy nhanh phát triển KT - XH.
- Đẩy nhanh xây dựng đường vành đai biên giới, trước hết là tuyến từ Cao Bằng qua Lạng Sơn đến Móng Cái nhằm khai thông các luồng hàng hoá dịch vụ liên hoàn theo hành lang biên giới, đồng thời củng cố khu vực phòng thủ vững mạnh gắn với thế trận an ninh nhân dân.
- Tăng cường năng lực của lực lượng dân quân tự vệ, trong đó chú ý xây dựng đội ngũ dân quân cơ động ở 21 xã, thị trấn giáp biên. Đầu tư tăng cường năng lực hoạt động hoạt động tác chiến của lực lượng công an, quân đội để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ trong mọi tình huống.
- Tổ chức tốt công tác đấu tranh chống tội phạm và các tệ nạn xã hội, tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức bảo vệ quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư.
- Mở rộng các hoạt động đối ngoại, tăng cường tiếp xúc và hợp tác chặt chẽ với Quảng Tây Trung Quốc; chuẩn bị mọi điều kiện cho hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc tế.
Tiểu kết chương 3
Những quan điểm và mục tiêu phát triển kinh tế cửa khẩu Lạng Sơn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với Định hướng quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH Lạng Sơn đến năm 2020.
Các nhóm giải pháp phát triển KTCK bao gồm: các giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường; các giải pháp về quản lí Nhà nước đối với hoạt động kinh tế
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
cửa khẩu; các giải pháp về thu hút nguồn vốn đầu tư để phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật trong khu vực cửa khẩu; các giải pháp đào tạo nguồn nhân lực; các giải pháp thúc đẩy hoạt động đối ngoại; các giải pháp về quản lý thị trường, chống buôn lậu; giải pháp phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là các ngành lĩnh vực sản xuất hàng xuất khẩu; các giải pháp bảo vệ môi trường; đảm bảo an ninh quốc phòng và trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới.
Việc định hướng phát triển KTCK cần xây dựng theo mô hình tổ chức lãnh thổ tương tác mở, trong đó chú trọng đến mối quan hệ theo chiều ngang đó là tỉnh Lạng Sơn và cửa khẩu Lạng Sơn trong mối quan hệ với các cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt - Trung; mối tương tác giữa biên giới cứng và biên giới mềm để xác định ảnh hưởng và vùng thị trường của Việt Nam và của Trung Quốc; mối quan hệ theo chiều dọc đó là vị trí và mối liên kết kinh tế của Lạng Sơn với các tỉnh dọc tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng; xác định vai trò của Lạng Sơn đối với hai hành lang kinh tế.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
Trong xu thế hội nhập và phát triển việc hình thành và phát triển các cửa khẩu của Lạng Sơn đã khẳng định hướng đi đúng đắn của đường lối mở cửa của Nhà nước và đó cũng là sự tất yếu của hội nhập kinh tế. Đứng trước xu thế chung của cả nước Lạng Sơn đã biết phát huy những tiềm năng thế mạnh của địa phương về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, KT - XH để đẩy mạnh quan hệ hợp tác với nước láng giềng Trung Quốc để phát triển KTCK và giữ vai trò ngày càng quan trọng đối với vùng biên giới và với cả nước.
Vị trí địa lí đã góp phần nâng cao vị thế của Lạng Sơn. Trong tuyến biên giới Việt - Trung Lạng Sơn là địa điểm then chốt buôn bán với Trung Quốc, có mối quan hệ gắn kết với các tỉnh khác trong cùng tuyến biên giới. Về phía Bắc Lạng Sơn giáp với tỉnh Quảng Tây - một vùng phát triển năng động, được hưởng nhiều ưu đãi từ Chính phủ Trung Quốc về hoạt động xuất nhập khẩu và là một thị trường đầy tiềm năng cho các sản phẩm hàng hoá của Việt Nam.
Lạng Sơn là đầu cầu của trục đường sắt, đường bộ nối Việt Nam với Trung Quốc, rất thuận lợi trong giao lưu với Trung Quốc - một thành viên của WTO.
Đây là cơ hội để hàng hoá Việt Nam - thành viên mới của WTO thâm nhập vào thị trường với những ưu đãi dành cho các nước thành viên. Trong tương lai, hàng hoá của Việt Nam qua cửa khẩu Lạng Sơn có thể thông qua thị trường Trung Quốc vào các nước châu Âu, khu vực.
Về phía Việt Nam, Lạng Sơn tiếp giáp cả Đồng bằng sông Hồng và vùng Đông Bắc, có giao thông kết nối với các tỉnh Đông Bắc, Đồng bằng sông Hồng và xa hơn là các tỉnh miền Trung, các tỉnh phía Nam bằng tuyến đường huyết mạch QL 1A. Trong khuôn khổ Hai hành lang - một vành đai kinh tế tỉnh Lạng Sơn được kết nối với các tỉnh dọc tuyến hành lang và vành đai tạo thành một chuỗi kinh tế lớn mạnh, một hậu phương vững chắc có thể tạo thế đối trọng với Trung Quốc trong quan hệ buôn bán giữa hai nước. Để làm được điều đó cần