Mửợi thùở hùồ cờỡn coỏ mửồt cuửồc caỏch maồng mỳỏi” – àoỏ laõ kùởt luờồn cuờa Thomas Jefferson vađo luõc cuửịi ăỳđi. Thi hađo Ăỷõc Goethe, duõ laõ ngỷỳõi vử cuõng baóo thuó, cuọng phaói thửởt lùn khi vùỡ giaõ, “Lyỏ trủ khửng coỏ nghụa gũ caó, thờồm chủ coõn trỳó nùn coỏ haồi”.
Caó Jefferson vaõ Goethe àùỡu baõy toó sỷồ thờởt voồng cuóa thùở hùồ cuóa chủnh hoồ àửởi vỳỏi di saón cuóa thỳõi kyõ Khai saỏng vaõ cuửồc Àaồi Caỏch maồng Phaỏp. 150 nựm sau, dỷỳõng nhỷ àiùỡu tỷỳng tỷồ cuọng xaóy ra vỳỏi nhỷọng di saón thỳõi hiùồn àaồi cuóa mửồt nhaõ nỷỳỏc phuỏc lỳồi, vửởn ra ăỳđi taơi ăùị quửịc Ăỷõc cho ngỷỳđi ngheđo vađ ngỷỳđi tađn tớơt, nay ăaụ trỳờ thađnh quýỡn lỳơi ặỳng nhiùn cho tớịt caờ moơi ngỷỳđi nhỷng cuụng laõ gaỏnh nựồng cho nhỷọng ngỷỳõi tham gia saón xuờởt ra cuóa caói vờồt chờởt. Ngỷỳõi ta thờởy rựỗng caỏc thùớ chùở, chủnh saỏch, hùồ thửởng, saón phờớm, dừch vuồ hay quy trũnh duõ hoaõn thaõnh hay khửng hoaõn thaõnh muồc tiùu àùỡ ra thũ vờợn luửn tửỡn taồi lờu hỳn chủnh chuỏng trỷỳõc ăớy. “Bửơ maõy” coõ thùớ vớợn chaơy tửịt, song caõc giaờ ắnh hũnh thõnh nùn bưồ mấy àố àậ trỳó nùn khưng cụn phuõ hỳồp nỷọa. Vđ duồ, caõc giaờ ắnh vùỡ dớn sửị ăùớ lớơp ra caõc kùị hoaơch chựm soõc sỷõc khoờe mửợi nhoỏm àùỡu chú bựỗng loõng vỳỏi viùồc giaõnh thựổng lỳồi tuyùồt àửởi
maõ thửi.
Chủnh àiùỡu naõy àựồt ra cờu hoói: chủnh phuó phaói laõm sao àùớ coỏ thùớ vờồn haõnh nhỷ trỷỳỏc àờy? ÚÃ caỏc nỷỳỏc coỏ truyùỡn thửởng quan liùu nhỷ Nhớơt, Ăỷõc vađ Phaõp, ngỷỳđi ta vớợn cửị gựưng tớơp trung quýỡn lỷồc vaõo chủnh phuó. Nhỷng ngay caó taồi nhỷọng nỷỳỏc naõy, sỷồ kùởt dủnh cuóa chủnh phuó cuọng ngaõy caõng giaóm suỏt vũ nhỷọng lỳồi ủch àựồc biùồt, nhờởt laõ nhỷọng lỳồi ủch phi kinh tùở vaõ lỳồi ủch mang tủnh ăaơo ặâc.
Gờỡn 500 nựm trỷỳỏc àờy, tỷõ thỳõi Machiavelli, khoa hoồc chủnh trừ chuó yùởu quan tờm àùởn vờởn àùỡ quyùỡn lỷồc. Baón thờn Machiavelli vaõ nhỷọng chủnh trừ gia, nhỷọng nhaõ khoa hoồc chủnh trừ tỷõ àoỏ luửn tin rựỗng chủnh phuó chú coỏ thùớ hoaồt àửồng khi trong tay coỏ quyùỡn lỷơc mađ thửi. Ngađy nay cớu hoời ặỳơc ăựơt ra phaời lađ: Ăớu lađ nhỷụng chỷỏc nựng maõ chú chủnh phuó mỳỏi coỏ thùớ giaói quyùởt, vaõ phaói giaói quýịt? Thùm nỷụa, chủnh phuờ phaời ặỳơc tửớ chỷõc nhỷ thùị nađo ăùớ cố khẫ nựng thỷồc hiùồn nhỷọng chỷỏc nựng nối trùn trong mưồt xậ hửồi caỏc tửớ chỷỏc?
ẹt ra laõ trong nhỷọng thờồp kyó àờỡu tiùn cuóa thùở kyó XXI, thùở giỳỏi naõy vờợn tiùởp tuồc gựồp nhỷọng thaỏch thỷỏc tỷõ nhỷọng bờởt ửớn vaõ hửợn loẩn vùỡ xậ hưồi, kinh tùở võ chđnh trừ. Thỳõi kyõ cuóa nhỷọng thay àưới xậ hưồi vờỵn chỷa chờởm dỷỏt, nhỷọng thấch thỷỏc to lỳỏn hỳn vờỵn àang chỳõ àỳồi chuỏng ta. Tuy nhiùn, chuỏng ta khửng coỏ cỳ hửồi giaói quyùởt nhỷọng vờởn àùỡ thaỏch thỷỏc cuóa ngaõy mai nùởu nhỷ khửng àửởi mựồt hiùồu quaó vỳỏi nhỷọng thaỏch thỷỏc do sỷồ phaỏt triùớn cuóa ngaõy hửm nay. Nùởu thùở kyó XX lõ thùở kyó cuóa nhỷọng biùởn àưới xậ hưồi, thùở kyó XXI cờỡn phẫi lõ thùở kyó cuóa nhỷọng àưới mỳỏi vùỡ chđnh trừ võ xậ hưồi.
“
xậ hưồi khưng kếm gị cho nùỡn kinh tùở, cờỡn thiùởt cho cấc cỳ quan dừch vuồ cửng cuọng khửng keỏm cho caỏc doanh nghiùồp. Saỏng taồo vaõ kinh doanh chú laõ mửồt bỷỳỏc thỷồc hiùồn (mửồt saón phờớm, hay mửồt dừch vuồ cuồ thùớ), hỷỳỏng vùỡ caỏc cỳ hửồi. Chuỏng mang tủnh chờởt taồm thỳõi vaõ seọ biùởn mờởt nùởu chuỏng khửng àem laồi nhỷọng kùởt quaó mong muửởn.
Chuỏng mang tủnh thỷồc duồng thay vũ giaỏo àiùỡu, coỏ quy mử khiùm tưởn, nhỗ lễ, giuỏp xậ hưồi, nùỡn kinh tùở hay mưồt doanh nghiùồp trỳó nùn linh hoaồt vaõ coỏ khaó nựng tỷồ laõm mỳỏi baón thờn. Chủnh chuỏng seọ àem laồi caỏi maõ Jefferson tỷõng hy voồng caỏc cuửồc caỏch maồng ỳó mửợi thùở hùồ seọ mang laồi, nhỷng àiùỡu khaỏc biùồt laõ caỏi giaỏ phaói traó seọ khửng phaói laõ àửớ maỏu, nửồi chiùởn, traồi tờồp trung hay khuóng hoaóng kinh tùở.
Viùồc thỷồc hiùồn saỏng taồo vaõ kinh doanh seọ diùợn ra mửồt caỏch coỏ muồc àđch, dỷỳỏi sỷồ kiùớm soất võ àiùỡu chĩnh rộ rõng.
Àờu lõ àiùỡu chuỏng ta cờỡn? Àố lõ mưồt xậ hưồi doanh nghiùồp, trong àoỏ saỏng taồo vaõ tinh thờỡn kinh doanh laõ bũnh thỷỳõng, phửớ biùởn, liùn tuơc vađ ửớn ắnh. Nùịu quaờn trừ hiùơn lađ mửơt bửơ phớơn ăựơc biùơt cuóa cấc thùớ chùở, àưỡng thỳõi lõ cấi kùởt nưởi trong xậ hưồi cấc tướ chỷỏc;
thũ saỏng taồo vaõ tinh thờỡn kinh doanh phaói trỳó thaõnh mửồt hoaồt àửồng nửồi taồi, lờu bùỡn cuóa moồi tửớ chỷỏc, cuóa nùỡn kinh tùở vaõ cuóa toõn xậ hưồi.
Àiùỡu naõy àoõi hoói caỏc nhaõ quaón lyỏ trong caỏc thùớ chùở phaói laõm sao àùớ tinh thờỡn àửới mỳỏi, saỏng taồo trỳó thaõnh mửồt hoaồt àửồng haõng ngaõy, àùỡu àựồn, mửồt thỷồc haõnh trong cửng viùồc cuóa tửớ chỷỏc.
Lờồp kùở hoaồch khửng coỏ hiùồu quaó
Khi noỏi vùỡ caỏc chủnh saỏch cửng vaõ caỏc biùồn phaỏp cuóa chủnh phuó cớỡn thiùịt cho mửơt xaụ hửơi doanh nghiùơp, trỷỳõc tiùn cớỡn xaõc ắnh võ chùở àưồ nghĩ hỷu ỳó cấc nỷỳỏc phất triùớn rộ rõng àậ khưng cụn
phuđ hỳơp, vũ chuõng ặỳơc lớơp ra caờ mửơt thùị kyờ rửỡi. Chủnh ỳờ ăớy,
“lyỏ trủ” trỳó thaõnh vử nghụa vaõ coỏ haồi!
Tuy nhiùn, chuõng ta cuụng hoơc ặỳơc tỷđ thỳđi Jefferson rựỡng caõc cuửồc caỏch maồng cuọng khửng hùỡ laõ nhỷọng phỷỳng thuửởc thờỡn kyõ.
Chuỏng laõ nhỷọng thỷỏ khửng thùớ dỷồ àoaỏn, kiùớm soaỏt hay àiùỡu khiùớn ặỳơc. Tùơ hỳn, nhiùỡu khi caõch maơng ăem quýỡn lỷơc trao vađo tay nhỷọng keó khửng phuõ hỳồp, nùn kùởt quaó sau cuõng laồi ài ngỷỳồc vỳỏi nhỷọng hỷỏa heồn ban àờỡu. Chú vaõi nựm sau khi Jefferson qua àỳõi (1826), Alexis de Tocqueville – chủnh khaỏch vaõ nhaõ phờn tủch chđnh trừ àẩi tõi – àậ chĩ ra rựỗng cấc cuưồc cấh mẩng khưng giẫm bỳỏt sửở nhaõ tuõ cuóa chùở àửồ cuọ maõ coõn laõm tựng vaõ mỳó rửồng chuỏng hỳn. Di saón keỏo daõi nhờởt cuóa caỏch maồng Phaỏp, Tocqueville chỷỏng minh, chủnh laõ viùồc thựổt chựồt hỳn caỏc xiùỡng xủch cuóa thỳõi trỷỳỏc caỏch maồng: cuồ thùớ laõ viùồc àựồt nỷỳỏc Phaỏp dỷỳỏi mửồt chùở àửồ quan liùu khửng hùỡ bừ kiùớm soaõt mađ cuụng khửng thùớ kiùớm soaõt ặỳơc, viùồc tờồp trung ỳó Paris moồi hoaồt àửồng chủnh cuóa àỳõi sửởng kinh tùở, chủnh trừ vaõ nghùồ thuờồt. Nhỷọng àiùỡu xờởu xa tỷỳng tỷồ cuọng diùợn ra vỳỏi cuửồc Caỏch maồng vựn hoỏa kheỏt tiùởng cuóa Mao.
Thờồt sỷồ maõ noỏi ngaõy nay ngỷỳõi ta nhờồn ra caỏch maồng chựống qua chĩ lõ ẫo tỷỳóng phướ biùởn cuóa thùở kyó XIX, ngõy nay àậ mờởt ài tủnh huyùỡn thoaồi cuóa noỏ. Àoỏ chựống phaói laõ nhỷọng thaõnh tỷồu hay chờn trỳõi mỳỏi, maõ chú laõ kùởt quaó cuóa sỷồ suy thoaỏi, sỷồ phaỏ saón cuóa yỏ tỷỳóng vaõ thùớ chùở, sỷồ thờởt baồi cuóa nhỷọng nửợ lỷồc tỷồ laõm mỳỏi maõ thửi.
Tuy nhiùn chuỏng ta cuọng biùởt rựỗng caỏc hoồc thuyùởt, giaỏ trừ, tờởt caó nhỷọng gũ do khửởi oỏc vaõ baõn tay con ngỷỳõi taồo ra seọ coỏ luỏc trỳó nùn lửợi thỳõi, trỳó thaõnh nhỷọng “gaỏnh nựồng”. Do àoỏ, sỷồ saỏng taồo vaõ àửới mỳỏi, cuọng nhỷ tinh thờỡn kinh doanh cuọng cờỡn thiùởt cho
vờợn chỷa thỷồc sỷồ hoaồt àửồng tửởt. ÚÃ Myọ gờỡn àờy coỏ mửồt laõn soỏng caõc “ăaơo luớơt hoađng hửn”, theo ăoõ quy ắnh caõc cỳ quan chủnh phuờ hay caõc luớơt seụ mớịt hiùơu lỷơc sau mửơt thỳđi gian nhớịt ắnh, trỷđ phi chuõng ặỳơc taõi khựỉng ắnh hiùơu lỷơc trỳờ laơi theo mửơt trũnh tỷồ naõo àoỏ. Tuy nhiùn nhỷọng àaồo luờồt naõy vờợn chỷa thỷồc sỷồ hiùồu quaó, mửồt phờỡn vũ thỷồc ra chỷa coỏ tiùu chuờớn khaỏch quan naõo giuõp xaõc ắnh mửơt cỳ quan Nhađ nỷỳõc hay mửơt luớơt nađo ăoõ hoaơt àửồng keỏm hiùồu quaó. Hỳn nỷọa, lyỏ do chủnh laõ viùồc ngỷỳõi ta vờợn chỷa nghụ ra ặỳơc caõc caõch thỷõc thay thùị nađo khaõc nhựỡm ăaơt ặỳơc nhỷọng gũ maõ nhỷọng àaồo luờồt, nhỷọng cỳ quan noỏi trùn chỷa àaồt ặỳơc nhỷ mong muửịn. Nhỷ thùị, xớy dỷơng caõc nguýn tựưc vađ quy trũnh giuỏp cho nhỷọng “àaồo luờồt hoaõng hửn” naõy trỳó nùn hiùồu quaó sệ lõ mưồt trong nhỷọng sấng tẩo mang tđnh xậ hưồi quan trổng nhờởt trỷỳõc mựưt chuõng ta, mửơt ăođi hoời phaời sỳõm ặỳơc thỷơc hiùơn. Xaụ hửơi hiùồn nay àậ sựộn sõng cho àiùỡu àố.
Thaách thûác cho caá nhên
Trong xậ hưồi doanh nghiùồp, cấ nhờn àưởi mựồt vỳỏi mưồt thấch thỷỏc lỳỏn (maõ hoồ cờỡn coi àoỏ nhỷ laõ mửồt cỳ hửồi àùớ khai thaỏc), àoỏ laõ nhu cờỡu hoồc tờồp liùn tuồc.
Trong xậ hưồi truyùỡn thưởng ngỷỳõi ta tỷõng cho rựỗng viùồc hổc sệ kùởt thuỏc ỳó lỷỏa tuửới vừ thaõnh niùn, hay khi thaõnh niùn. Nhỷọng gũ maõ àùởn nựm 21 tuửới ngỷỳõi ta chỷa hoồc thũ seọ khửng bao giỳõ hoồc ặỳơc! Ăửỡng thỳđi nhỷụng gũ ngỷỳđi ta ăaụ hoơc trỷỳõc ăoõ seụ ặỳơc aõp duồng võ khưng thay àưới trong... suưởt quậng àỳõi cụn lẩi! Chđnh giaờ ắnh nađy lađm nùỡn moõng cho nghùỡ nghiùơp, trỷỳđng hoơc, giaõo duồc vaõ àaõo taồo theo truyùỡn thửởng trỷỳỏc àờy, cuọng nhỷ hiùồn nay.
nhỷọng gũ khửng hoaồt àửồng hiùồu quaó – nhờởt laõ nhỷọng chủnh saỏch khửng hiùồu quaó vửởn rờởt phửớ biùởn hiùồn nay.
“Lờồp kùở hoaồch”, theo nhỷ nhỷọng gũ chuỏng ta hiùớu hiùồn nay, thờồt sỷồ khưng tỷỳng thđch vỳỏi xậ hưồi võ nùỡn kinh tùở doanh nghiùồp.
Nhỷụng ăửới mỳõi cớỡn phaời coõ muơc ăủch, kinh doanh cớỡn ặỳơc quaờn trừ. Tuy nhiùn, ăửới mỳõi vađ saõng taơo laơi cớỡn ặỳơc phi tớơp trung hoõa, cờỡn mang tủnh tỷồ chuó cao ỳó tờỡm vi mử – chuỏng cờỡn khỳói àờỡu vỳỏi quy mử nhoờ leờ vađ linh hoaơt. Thỷơc sỷơ mađ noõi cỳ hửơi chú coõ thùớ ặỳơc tũm thờởy nhỷ laõ caỏc sỷồ kiùồn, tỷõ nhỷọng mựổt xủch yùởu trong caó mửồt quy trũnh, tỷõ nhỷọng gũ “lùồch hỷỳỏng” so vỳỏi kùở hoaồch ban àờỡu maõ thưi. Khi nhỷọng sỷồ lùồch lẩc àố trỳó nùn nhiùỡu võ rộ rõng, dùỵ nhờồn thờởy thị cỳ hưồi àậ ài qua, nối cấch khấc àậ quấ trùỵ cho nhõ kùở hoaồch. Mửồt caỏch hũnh aónh, cỳ hửồi àửới mỳỏi vaõ saỏng taồo khửng àùởn nhỷ nhỷọng cỳn gioỏ lỳỏn, maõ phaói nhỷ nhỷọng ngoồn gioỏ thoaóng qua tai chuáng ta!
Sỷồ tỷõ boó mửồt caỏch coỏ hùồ thửởng
Mửồt thay àửới troồng yùởu trong caỏch nhũn vaõ caóm nhờồn vùỡ thùở giỳỏi trong hai thờồp kyó trỳó laồi àờy laõ viùồc nhờồn ra rựỗng: chủnh saỏch vaõ caỏc cỳ quan chủnh phuó cuọng mang baón chờởt con ngỷỳõi chỷỏ khửng thờỡn thaỏnh gũ, do àoỏ sỳỏm muửồn chuỏng seọ trỳó nùn lửợi thỳõi.
Tuy nhiùn chủnh trừ vớợn dỷơa trùn mửơt giaờ ắnh xỷa cuụ rựỡng moơi viùồc chđnh phuó lõm àùỡu bựỉt rùỵ trùn bẫn chờởt cuóa xậ hưồi nhờn vựn, do àoỏ seọ laõ tửỡn taồi vụnh viùợn. Kùởt quaó laõ cho àùởn nay khửng coỏ cỳ chùở chủnh trừ naõo coỏ khaó nựng ruọ boó nhỷọng gũ khửng hiùồu quaó, xỷa cuọ ỳó caỏc chủnh phuó nỷọa!
Húồc cố thùớ nối khấc ài, nhỷọng gị chuỏng ta àang cố trong tay
baờn thớn hoơ phaời chừu traõch nhiùơm hoơc tớơp vađ ắnh hỷỳõng baờn thờn. Coỏ nhỷọng thỷỏ nhỷ truyùỡn thửởng, tờồp quaỏn, chủnh saỏch cuóa doanh nghiùồp dỷỳõng nhỷ chú laõ nhỷọng vờồt caón maõ thửi.
Àiùỡu nõy cuọng cố nghơa lõ xậ hưồi doanh nghiùồp àang thấch thỷỏc caõc thoõi quen vađ giaờ ắnh cuờa viùơc hoơc vađ viùơc ăađo taơo. Hùơ thửịng giaỏo duồc trùn thùở giỳỏi hiùồn nay chuó yùởu laõ sỷồ phaỏt triùớn cuóa hùồ thưởng giấo duồc chờu ấu vưởn xờy dỷồng tỷõ thùở kyó XVII, tuy àậ cố nhỷọng thay àửới vaõ bửớ sung quan troồng. Ngaõy nay ngỷỳõi ta thờồt sỷồ cờỡn coỏ mửồt sửở suy nghụ vaõ phỷỳng phaỏp tiùởp cờồn mỳỏi, thờồm chủ nhỷọng suy nghụ vaõ phỷỳng phaỏp coỏ thùớ laõ khaỏ cờởp tiùởn trùn moồi cờởp àửồ.
Nhỷọng thanh niùn àang chuờớn bừ vaõo nghùỡ – tỷỏc laõ 4/5 sửở sinh viùn hiùồn nay – rờởt cờỡn mửồt nùỡn giaỏo duồc phửớ thửng. Nhỷng caỏi goồi laõ giaỏo duồc phửớ thửng naõy hựốn laõ phaói khaỏc xa vỳỏi giaỏo duồc phửớ thửng ỳờ thùị kyờ XIX, vửịn ặỳơc xớy dỷơng trùn nùỡn taờng cuờa thùị kyờ XVII. Nùịu khửng yõ thỷõc ặỳơc thaõch thỷõc nađy, chuõng ta seụ coỏ nguy cỳ mờởt ài khaỏi niùồm cựn baón vùỡ “giaỏo duồc phửớ thửng” vaõ dùợ daõng rỳi vaõo lửởi daồy nghùỡ, thuờỡn tuỏy chuyùn mửn – caỏi seọ àe doồa nùỡn taóng giaỏo duồc cuóa cửồng àửỡng vaõ àe doồa chủnh cửồng àửỡng nỷọa. Caỏc nhaõ giaỏo duồc cuọng cờỡn chờởp nhờồn rựỗng trỷỳõng hoồc khửng chú laõ nỳi daõnh riùng cho giỳỏi treó. Thaỏch thỷỏc vaõ cỳ hửồi lỳỏn nhờởt cho nhaõ trỷỳõng seọ laõ viùồc hoồc tờồp vaõ taỏi àaõo taồo cuóa nhỷọng ngỷỳõi trỷỳóng thaõnh. Vờồy maõ cho àùởn nay chuỏng ta vờợn chỷa coỏ mửồt hoồc thuyùởt giaỏo duồc naõo cho nhỷọng nhiùồm vuồ noỏi trùn.
Cho àùởn nay chuỏng ta vờợn chỷa coỏ nhỷọng ngỷỳõũ nhỷ Johann Comenius – nhaõ caói caỏch giaỏo duồc ngỷỳõi Czech, hay nhỷọng nhaõ truyùỡn àẩo dụng Jesuit, nhỷọng ngỷỳõi àậ lờồp ra trỷỳõng hổc võ àẩi hoồc hiùồn àaồi ngaõy nay.
Tờởt nhiùn àờy àoỏ cuọng coỏ nhỷọng ngoaồi lùồ vùỡ viùồc hoồc tờồp liùn tuồc vaõ taỏi àaõo taồo, nhỷ ỳó caỏc nghùồ sụ vụ àaồi, caỏc hoồc giaó vaõ tu sụ mửồt sửở doõng tu Thiùn chuỏa giaỏo, song chuỏng thờồt sỷồ ủt oói!
Trong xậ hưồi doanh nghiùồp, nhỷọng gị gổi lõ ngoẩi lùồ nhỷ trùn phaêi ặúơc xem lađ nhûông tíịm gûúng. Giaê ắnh ăuâng ăùưn giúđ ăíy phaói laõ: caỏ nhờn phaói tiùởp tuồc hoồc thùm nhỷọng tri thỷỏc mỳỏi ngay cẫ khi hổ àậ trỷỳóng thõnh, võ viùồc nõy khưng chĩ diùỵn ra mưồt lờỡn maõ thửi. Nhỷọng gũ baồn hoồc trỷỳỏc nựm 21 tuửới coỏ thùớ trỳó nùn lửợi thỳõi võ khưng phuõ hỳồp 5-10 nựm sau àố, cờỡn phẫi thay thùở húồc ủt ra laõ “tờn trang” laồi cho phuõ hỳồp bựỗng nhỷọng tri thỷỏc vaõ kyọ nùng múái.
Tỷõ àờy coỏ thùớ suy thùm ra rựỗng ngaõy nay caỏ nhờn phaói chừu traỏch nhiùồm vùỡ viùồc hoồc tờồp, tỷồ phaỏt triùớn baón thờn, vaõ caó vùỡ sỷồ nghiùơp cuờa hoơ nỷụa. Nhỷụng gũ hoơc ặỳơc khi cođn nhoờ chú lađ mửơt bùơ phoỏng cho tỷỳng lai, chỷỏ khửng phaói laõ mửồt nỳi yùn ờởm àùớ truỏ nguồ caó àỳõi! Khi bựổt àờỡu sỷồ nghiùồp, caỏ nhờn cuọng khửng thùớ cỷỏ ài theo nhỷụng con ặỳđng ăaụ vaơch sựĩn ăùịn mửơt caõi ăủch cuơ thùớ theo kiùớu “sửịng lớu lùn laụo lađng” ặỳơc. Giaờ ắnh mỳõi phaời lađ: tỷơ thớn mửợi caõ nhớn phaời xaõc ắnh, tũm ra vađ phaõt triùớn mửơt sửị “sỷơ nghiùơp”
trong cuửồc àỳõi laõm viùồc cuóa mũnh.
Caỏ nhờn caõng hoồc cao, coỏ chuyùn mửn cao thũ sỷồ nghiùồp cuóa hoồ caõng cao, thaỏch thỷỏc lùn viùồc tỷồ hoồc cuóa hoồ caõng lỳỏn. Mửồt thỳồ mửồc coỏ thùớ vỷọng tin rựỗng nhỷọng kyọ nựng nghùỡ nghiùồp maõ anh ta hoơc ặỳơc seụ hỷụu duơng trong ủt ra lađ 40 nựm tỳõi. Nhỷng mửơt baõc sụ, kyọ sỷ, luờồt sỷ, kùở toaỏn, hay mửồt nhaõ quaón lyỏ laồi cờỡn nghụ rựỗng caỏc kyọ nựng, kiùởn thỷỏc vaõ cửng cuồ cuóa hoồ seọ coỏ thùớ thay àửới trong vođng 15 nựm tỳõi mađ thửi! Cuơ thùớ, hoơ cớỡn giaờ ắnh rựỡng trong 15 nựm tỳỏi hoồ seọ phaói laõm nhỷọng cửng viùồc hoaõn toaõn khaỏc biùồt vaõ mỳỏi meó, vỳỏi muồc tiùu vaõ “sỷồ nghiùồp” khaỏc hựốn hiùồn nay. Chủnh
25.
ẮA Vế CệNG DÍN QUA KHU VÛÅC XẬ HƯÅI
Cấc nhu cờỡu xậ hưồi sệ phất triùớn thõnh hai khu vỷồc. Khu vỷồc thỷỏ nhờởt laõ caỏi maõ chuỏng ta thỷỳõng coi laõ tỷõ thiùồn: giuỏp àỳọ ngỷỳõi ngheõo, taõn tờồt, naồn nhờn v.v... Khu vỷồc thỷỏ hai, khu vỷồc phaỏt triùớn nhanh hỳn, laõ caỏc dừch vuồ hỷỳỏng tỳỏi viùồc thay àửới cửồng àửỡng vaõ thay àửới con ngỷỳõi.
Trong mửồt giai àoaồn chuyùớn àửới, quaỏ àửồ, luửn cờỡn coỏ nhiùỡu ngỷỳõi àùớ giaói quyùởt caỏc nhu cờỡu naõy. Trùn toaõn thùở giỳỏi, hiùồn coỏ cỳ man nhỷọng ngỷỳõi từ naồn, nhỷọng naồn nhờn chiùởn tranh vaõ bờởt ướn xậ hưồi, nẩn nhờn cuóa cấc xung àưồt sựỉc tưồc, chđnh trừ, tưn giấo, chủnh phuờ v.v... Ngay caờ trong nhỷụng xaụ hửơi ửớn ắnh nhớịt, con ngỷỳõi vờỵn bừ bỗ lẩi phđa sau trong quấ trịnh chuyùớn sang xậ hưồi tri thỷỏc, vỳỏi nhỷọng cửng viùồc tri thỷỏc coỏ nhỷọng àoõi hoói mỳỏi meó vaõ khấc biùồt. Phẫi sau mưồt või thùở hùồ thị xậ hưồi võ con ngỷỳõi trong xậ hưồi mỳỏi theo kừp nhỷọng thay àưới cờởp tiùởn trong lỷồc lỷỳồng lao àửồng vaõ trong nhỷọng yùu cờỡu vùỡ tri thỷỏc vaõ kyọ nựng àửởi vỳỏi lỷồc lỷỳồng lao àửồng ờởy. Theo kinh nghiùồm lừch sỷó, thỷỳõng phaói mờởt Tuy nhiùn, ủt ra lađ ỳờ Myụ, thỷơc hađnh cuụng ăi trỷỳõc ặỳơc mửơt
bỷỳỏc so vỳỏi lyỏ thuyùởt. Theo tửi, sỷồ phaỏt triùớn mang tủnh tủch cỷồc nhờởt trong hai mỷỳi nựm qua laõ caỏc thỷó nghiùồm giaỏo duồc ỳó Myọ, nhỷọng thỷó nghiùồm nựỗm ngoaõi chỷỳng trũnh cuóa Bửồ giaỏo duồc nhựỗm àaỏp laồi nhu cờỡu hoồc tờồp cuóa ngỷỳõi trỷỳóng thaõnh. Khửng hùỡ coỏ mửồt kùở hoaồch chung, mửồt triùởt lyỏ giaỏo duồc cuọng nhỷ sỷồ hửợ trỳồ tỷõ caỏc cỳ quan giaỏo duồc, giaỏo duồc àaõo taồo chuyùn nghiùồp võ nờng cao dõnh cho ngỷỳõi trỷỳóng thõnh vưởn àậ cố cấc bựỗng cờởp trong thỳõi gian hai thờồp kyó gờỡn àờy àang thỷồc sỷồ laõ mửồt ngaõnh phaỏt triùớn cao ỳó Myọ.
Sỷồ ra àỳõi cuóa xậ hưồi doanh nghiùồp cố thùớ lõ mưồt bỷỳỏc chuyùớn quan troồng trong lừch sỷó.
Mưồt thùở kyó trỷỳỏc àờy, cuưồc khuó hoẫng nựm 1873 àậ chờởm dỷỏt thỳõi kyõ kinh tùở tỷồ do kinh doanh, vửởn khỳói àờỡu vỳỏi sỷồ ra àỳõi cuóa taỏc phờớm Sỷồ giaõu coỏ cuóa caỏc quửởc gia nựm 1776 cuóa Adam Smith.
Trong cỳn hửợn loaồn nựm 1873, nhaõ nỷỳỏc phuỏc lỳồi hiùồn àaồi ra àỳõi.
Suưởt mưồt thùở kyó sau àố, nhõ nỷỳỏc àậ thỷồc hiùồn tưởt vai trụ trùn, bờởt chờởp sỷồ giaõ ài cuóa dờn sửở vaõ tyó lùồ sinh àeó giaóm ài. Tuy nhiùn, trong tỷỳng lai àiùỡu naõy chú coỏ thùớ tiùởp tuồc nùởu nùỡn kinh tùở doanh nghiùồp thaõnh cửng trong viùồc nờng cao nựng suờởt lao àửồng.
Chuỏng ta vờợn coõn coỏ thùớ bửớ sung àửi chuỏt vaõo nhaõ nỷỳỏc phuỏc lỳồi, tựng thùm mửồt sửở lỳồi ủch ỳó nỳi naõy hay nỳi khaỏc, song nhaõ nỷỳỏc naõy thuửồc vùỡ quaỏ khỷỏ hỳn laõ tỷỳng lai – àiùỡu maõ ngay caó nhỷọng ngỷỳõi theo phaỏi Tỷồ do cuọ cuọng nhờồn ra.
Vaõ nhỷ thùở, liùồu ngỷỳõi kùở nhiùồm nhaõ nỷỳỏc phuỏc lỳồi coỏ phaói laõ xậ hưồi doanh nghiùồp?