CHƯƠNG V BIẾN DỊ Tiết 22. Bài 21: ĐỘT BIẾN GEN
Tiết 23. Bài 22: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
1. Kiến thức
- Học sinh kể được một số dạng đột biến cấu trúc NST.
- Nêu được nguyên nhân và biểu hiện của đột biến cấu trúc NST.
2. Kỹ năng
- Nhận biết được hiện tượng mất đoạn, chuyển đoạn NST trên tranh ảnh chụp hiển vi.
* Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục.
- Kĩ năng hợp tác, ứng xử/giao tiếp, lắng nghe tích cực.
- Kĩ năng thu thập và xử lí thông tin khi đọc sgk, quan sát tranh ảnh…để tìm hiểu khái niệm, nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến và tính chất cấu trúc nhiễm sắc thể.
- Kĩ năng tự tin bày tỏ ý kiến.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC.
- Tranh phóng to hình 22 SGK.
III. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG.
1. Ổn định tổ chức
Giáo án Sinh học 9 75
- Kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ
- Đột biến gen là gì? Nguyên nhân gây nên đột biến gen?
- Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật? Nêu vai trò và ý nghĩa của đột biến gen trong thực tiễn sản xuất?
3. Bài giảng
Hoạt động 1: I. Đột biến cấu trúc NST là gì?
* Mục tiêu: Hiểu và trình bày được khái niệm đột biến cấu trúc NST, kể tên được một số dạng đột biến cấu trúc NST.
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- GV yêu cầu HS quan sát H 22 và hoàn thành phiếu học tập.
- Lưu ý HS; đoạn có mũi tên ngắn, màu thẫm dùng để chỉ rõ đoạn sẽ bị biến đổi. Mũi tên dài chỉ quá trình biến đổi.
- GV kẻ phiếu học tập lên bảng, gọi 1 HS lên bảng điền.
- GV chốt lại đáp án.
- Quan sát kĩ hình, lưu ý các đoạn có mũi tên ngắn.
- Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và điền vào phiếu học tập.
- 1 HS lên bảng điền, các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung.
Phiếu học tập: Tìm hiểu các dạng đột biến cấu trúc NST STT
NST ban đầu (Gồm các
đoạn)
NST bị biến đổi cấu trúc (Gồm
các đoạn)
Những thay đổi của NST bị biến đổi so
với NST ban đầu
Tên dạng đột biến
a ABCDEFGH ABCDEFG Mất đoạn H Mất đoạn
b ABCDEFGH ABCBCDEFGH Lặp lại đoạn BC Lặp đoạn
c ABCDEFGH ADCBEFGH Trình tự đoạn BCD
đảo lại thành DCB Đảo đoạn
?Tb - Đột biến cấu trúc NST là gì?
gồm những dạng nào?
- GV thông báo: ngoài 3 dạng trên còn có dạng đột biến chuyển đoạn (chuyển đoạn xảy ra trên cặp NST tương đồng trong kì đầu của giảm phân 1 lúc mà các NST kép tương đồng bắt chéo.
Ví dụ : 1 NST tương đồng gồm các đoạn ABCDEFGH
- 1 vài HS phát biểu ý kiến.
Các HS khác nhận xét, bổ sung.
- HS nghe và tiếp thu kiến thức.
Giáo án Sinh học 9 76
abcdefgh
Sau đột biến sẽ là: ABCDEfgh abcdeFGH
Như vậy đoạn fgh đã bị chuyển lên NST thứ nhất của cặp tương đồng và ngược lại đoạn FGH chuyển xuống NST thứ 2 của cặp tương đồng.
Tiểu kết:
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc NST gồm các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn.
Hoạt động 2:II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
* Mục tiêu: Nêu được nguyên nhân và vai trò của đột biến cấu trúc NST
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Tb - Có những nguyên nhân nào gây đột biến cấu trúc NST?
Kh - Tìm hiểu VD 1, 2 trong SGK và cho biết có dạng đột biến nào? có lợi hay có hại?
Tb - Hãy cho vai trò của đột biến cấu trúc NST?
- GV bổ sung: một số dạng đột biến có lợi (mất đoạn nhỏ, đảo đoạn gây ra sự đa dạng trong loài), với tiến hoá chúng tham gia cách li giữa các loài, trong chọn giống người ta làm mất đoạn để loại bỏ gen xấu ra khỏi NST và chuyển gen mong muốn của loài này sang loài khác.
- HS tự nghiên cứu thông tin SGk và nêu được các nguyên nhân vật lí, hoá học làm phá vỡ cấu trúc NST.
- HS nghiên cứu VD và nêu được:
VD1: mất đoạn, có hại cho con người VD2: lặp đoạn, có lợi cho sinh vật.
- HS tự rút ra kết luận.
- Lắng nghe GV giảng và tiếp thu kiến thức.
Tiểu kết:
- Nguyên nhân đột biến cấu trúc NST chủ yếu do tác nhân lí học, hoá học trong ngoại cảnh làm phá vỡ cấu trúc NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng, xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc do con người.
- Đột biến cấu trúc NST thường có hại cho sinh vật vì trải qua quá trình tiến hoá lâu dài, các gen đã được sắp xếp hài hoà trên NST. Biến đổi cấu trúc NST làm thay đổi số lượng và cách sắp xếp các gen trên đó.
Giáo án Sinh học 9 77
- Một số đột biến có lợi, có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hoá.
4. Củng cố
- GV treo tranh các dạng đột biến cấu trúc NST và gọi HS gọi tên và mô tả từng dạng đột biến.
- Tại sao đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho sinh vật?
5. Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2,3 SGK.
- Đọc trước bài 23.
Duyệt, ngày tháng năm 2013 Tổ trưởng
Nguyễn Thị Huế Ngày soạn: 03/11/2013 Tuần 12
Ngày dạy: 09/11/2013