Chương 2 Các Công tác cơ bản
2.1. Công tác bê tông
2.1.9. Một số vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bê tông
Sau khi đã lựa chọn được các biện pháp phù hợp và chuẩn bị đủ các yếu tố cần thiết, việc phối trộn cấp phối tối ưu và được thực hiện ở hiện trường là rất quan trọng, từ khi nạp liệu cho đến khi ra được mẻ bê tông đầu tiên (bê tông tươi) cần chú ý kiểm tra thường xuyên.
2.1.9.1 Độ ẩm của cát đá
Độ ẩm của cát đá ần được xác định trước khi sản xuất bê tông cho mỗi đợt đổ hoặc cho một khối lượng nhất định cho một đợt đổ khối lớn (Ví dụ cho 100 m3 /1 lần kiểm tra),
điều này khống chế được tương đối chính xác tỷ lệ N/XM qua việc gia giảm lượng nước cho mỗi mẻ trộn.
2.1.9.2.Nhiệt độ của cốt liệu
Trạm trộn bê tông đặt ở ngoài trời, mùa hè, nhiệt độ của cốt liệu có thể lên đến 50oC,
để cốt liệu ở nhiệt độ cao sẽ ảnh hưởng đến quá trình ninh kết (đẩy nhanh) của xi măng, làm cho quá trình thuỷ hoá xi măng không đầy đủ vì bị mất nước dễ gây nứt bê tông. Lúc
đó cần phải có biện pháp giảm nhiệt cho cốt liệu. Biện pháp giảm nhiệt nào sẽ ảnh hưởng
đến phương án xử lý kỹ thuật đó. Ví dụ tưới nước trong mùa hè thì phải giảm nước trong từng mẻ trộn.
2.1.9.3.Hiệu chỉnh thường xuyên hệ thống cân cốt liệu
Hiệu chỉnh thường xuyên hệ thống cân cốt liệu (cát, đá, xi măng, nước, phụ gia) để
đảm bảo định lượng của cấp phối, đảm bảo được cường độ thiết kế.
2.1.9.4.Trình tự đổ bê tông
Tuỳ thuộc vào loại kết cấu và khả năng cung cấp bê tông, năng lực bố trí đầm cho kết cấu mà chọn phương pháp đổ bê tông cho phù hợp.
Ví dụ: dầm bê tông dạng hộp có vách ngăn, bản đáy, bản thành và bản nắp, thông thường phải phân đợt đổ bê tông để tránh rỗ vì bê tông không thể vào được các góc của kết cấu dạng hộp. Bê tông khối lớn, có diện tích lớn cần phải đổ theo phương pháp nghiêng và lấn dần để không tạo nên các “ vết nối thi công”.
óG.TS. Nguyễn viết Trung Sổ tay thi công cầu cống
Chương 2-2: Chê tạo và chế sửa cấu kiện thép
1 2-2. Chế tạo và chế sửa cấu kiện thép
2.2.1. Vật liệu
Vật liệu làm cầu thép có thể là thép cán không chịu hàn ghép hoặc thép cán chịu hàn ghép.
- Thép cán không chịu hàn ghép gồm : + Thép các bon lò Mác - tanh.
+ Thép kết cấu hợp kim thấp lò Mác - tanh.
- Thép cán chịu hàn ghép gồm : + Thép các bon lò Mác - tanh.
+ Thép hợp kim thấp.
Cường độ tính toán khi chịu lực dọc trục (Ro) và khi chịu uốn (Ru) lấy theo bảng 3-1 qui trình thiết kế cầu cống theo trạng thái giới hạn 1979. Với các loại thép khác không có trong bảng 3-1 thì căn cứ vào ca-ta-lô, hoặc tiến hành thí nghiệm để xác định loại thép tương đương có trong bảng 3-1 để tra bảng.
- Thép dùng để chế tạo kết cấu thép phải có :
+ Ca-ta-lô hoặc các chứng chỉ về phẩm chất của thép, nhà máy sản xuất...
+ Phù hợp với chủng loại thép trong qui định trong thiết kế.
+ Không có khuyết tật ảnh hưởng đến việc gia công hoặc chất lượng của kết cấu thép.
- Trong bảng 3-1 chỉ cho cường độ tính toán khi chịu lực dọc trục và khi chịu uốn, đối với các loại cường độ tính toán khác của thép trong các cấu kiện của kết cấu và liên kết lấy bằng cường độ Ro nhân với các hệ số tính chuyển theo dạng ứng suất. Các hệ số tính chuyển cho trong các bảng 3-2 và 3-3 của Qui trình 1979.
2.2.2. Liên kết
Trong chế tạo kết cấu thép có thể sử dụng các liên kết bu lông, đinh tán, hàn hoặc bu lông cường độ cao.
2.2.2.1 Liên kết bu lông
- Không dùng bu lông thường để liên kết cố định trong các kết cấu ghép.
- Các bu lông tinh chế dùng để liên kết cố định trong các kết cấu ghép chỉ có thể có đường kính nhỏ thua đường kính lỗ không quá 0,3mm. Số lượng rông đen trong các bulông này theo qui định:
+ Nhiều nhất là 2 và ít nhất là 1 nếu đặt dưới đai ốc (ê - cu);
+ Nhiều nhất là 1 nếu đặt dưới đầu bulông.
Khi dùng bulông tinh chế muốn khỏi lỏng cần đặt các rông đen đàn tính hoặc ốc đệm.
óG.TS. Nguyễn viết Trung Sổ tay thi công cầu cống
Chương 2-2: Chê tạo và chế sửa cấu kiện thép
2 - Sai số cho phép về đường kính lỗ so với đường kính thiết kế lấy theo bảng 41 của Qui trình thi công và nghiệm thu cầu cống.
- Bu lông thường (bulông thô) chỉ dùng để lắp ráp tạm thời, các bulông này có đường kính bé hơn đường kính lỗ đinh 1mm và chiều dài tương ứng với bề dày của tập thép ghép.
Không cho phép dùng rông đen với số lượng vượt quá 4 và với bề dày tổng cộng vượt quá
40mm.
Sức chịu lực tính toán của liên kết bulông lấy theo bảng 8 của qui trình thi công và nghiệm thu cầu cống.
2.2.2.2 Liên kết đinh tán
Số lượng đinh tán tối thiểu để liên kết các thanh theo hàng dọc (trừ các thanh chéo của hệ giằng) được phép dùng như sau:
+ Với một hàng đinh tán là 3; với từ hai hàng đinh tán trở lên là 2; trên cánh thò ra của đoạn thép góc là 5;
+ Các mối nối và liên kết các thanh chịu kéo hay lúc chịu kéo lúc chịu nén, phải có số lượng đinh tán bằng nhau ít ra là ở hai hàng đầu tiên kể từ mặt cắt của thanh hay của bản thép nối chịu toàn bộ nội lực. Trong trường hợp ở các mối nối và liên kết của thép góc có hai hàng đinh thì chiếc đinh đầu tiên phải bố trí ở góc của thép góc.
Đường kính của đinh tán bố trí ở thép góc của các thanh chủ không nên lớn hơn 1/4 bề rộng của cánh thép góc.
Trong những trường hợp bắt buộc, đối với các thanh giằng, nẹp tăng cường, bản ngăn... được phép bố trí các đinh tán có đường kính 23mm trên thép góc cánh rộng 80mm và đường kính 26mm trên thép góc cánh rộng 90mm.
Chiều dài thân đinh tán trong bản thép không được lớn hơn 4,5 lần đường kính lỗ
đinh; số bản thép ghép lại bằng đinh tán 23mm không nên nhiều hơn 7 lớp; với đường kính 26mm không nên nhiều hơn 8 lớp.
Khi tán đinh bằng hai búa tán hơi ép hoặc có dùng giá đỡ hơi ép động lực thì bề dày tán ghép có thể được tăng lên đến 5,5 lần đường kính lỗ đinh và số bản tán ghép khi ấy có thể tăng tới 8 lớp với đường kính lỗ đinh 23mm và tới 9 lớp đối với đường kính lỗ 26mm.
Khi chiều dày của tập bản ghép vượt quá 3,5 lần đường kính lỗ đinh thì phải dùng loại đinh tán có thân hình nón cụt và đầu kiểu chóp cao.
Khoảng cách giữa các đinh tán phải tuân theo các qui định tối đa và tối thiểu như trong bảng 3-17 của qui trình thiết kế cầu cống theo trạng thái giới hạn.
Sau khi phần dầm cầu, dàn lắp ráp đã hình thành một hệ thống cứng đã được nghiệm thu và làm biên bản thì có thể bắt đầu công tác tán đinh.
Khi lắp ráp theo kiểu hẫng và nửa hẫng công tác tán đinh có thể bắt đầu sớm hơn để tránh cho các con lói chịu lực nhiều do đó mà khó rút lói ra để thay thế bằng đinh tán. Số
óG.TS. Nguyễn viết Trung Sổ tay thi công cầu cống
Chương 2-2: Chê tạo và chế sửa cấu kiện thép
3 khoang lắp ráp chưa tán đinh kể cả khoang đang lắp không được nhiều quá 3. Khi tán đinh tháo con lói và bulông đến đâu tán đinh đến đó.
Các lỗ lắp đinh tán phải đáp ứng các yêu cầu như trong bảng 41 của qui trình thi công và nghiệm thu cầu cống, ngoài ra so với tổng số lỗ đinh ở một mối nối cho phép.
+ Không quá 10% lỗ có độ đo đến 1mm;
+ Không quá 20% lỗ bị lệch hướng trục (không đồng tâm) đến 2% bề dày của tập thép ghép nhưng không lệch quá 2mm;
+ Tổng số các lỗ đo và lệch hướng trục ở một mối nối không được vượt quá 25% tổng số
đinh tính toán ở mối nối và không được vượt quá 50% tổng số đinh trong mỗi mặt cắt ngang.
Trước khi lắp ghép phải kiểm tra chất lượng bề mặt tấm ghép:
+ Phải cạo sạch gỉ, bẩn ở xung quanh lỗ và mép lỗ.
+ Chiều dày tập bản ghép phải phù hợp với đường kính lỗ đinh và phương pháp tán đinh;
+ Cần phải lập tức cho ngừng tán đinh khi xảy ra tình trạng bản thép bị đục khoét khi tán
đinh hoặc khi thay thế các đinh bị hư hỏng.
Khi lắp dầm trên đà giáo tại các mối nối phải lắp số lượng con lói và bulông ít nhất bằng 33% của tổng số, trong đó 2/3 là con lói và 1/3 là bulông.
Khi lắp hẫng và bán hẫng số lượng con lói phải lắp đủ theo qui định của tính toán, số lượng bulông ít nhất bằng 40% số lượng con lói.
Nếu không đủ chỗ để lắp số con lói tính toán thì cho phép bù số lượng thiếu đó bằng cách lấy bulông tiện tinh chế thay thế cho bulông lắp ráp.
Đường kính của con lói phải nhỏ hơn đường kính qui định của lỗ đinh 0,2mm, chiều dài phần thân trụ phải lớn hơn bề dày của số tấm thép sẽ ghép.
Sức chịu cho phép của con lói tính như sức chịu cho phép của đinh tán, tức là tính theo khả năng chịu lực theo cắt và ép mặt là chủ yếu.
Sức chịu lực tính toán của liên kết đinh tán có thể lấy trong bảng 7 của Qui trình thi công và nghiệm thu cầu cống.
- Kiểm tra chất lượng tán đinh.
+ Trong quá trình tán đinh đầu tiên phải tán các lỗ không có con lói và bulông, sau
đến các lỗ có con lói và cuối cùng là các lỗ có bulông, việc rút con lói và bulông ra khỏi lỗ phải bảo đảm sao cho số con lói và đinh đã tán không ít hơn số lượng con lói tính toán,
+ Phải nung đinh tán tới màu sáng đỏ (1000 đến 1100 độ). Việc tán đinh phải thực hiện nhanh chóng để sau khi tán xong mũ đinh hãy còn màu đỏ xẫm, nếu tán chậm đinh có thể không choán hết thể tích lỗ hoặc đầu đinh có vết nứt.
óG.TS. Nguyễn viết Trung Sổ tay thi công cầu cống
Chương 2-2: Chê tạo và chế sửa cấu kiện thép
4 + Ngay sau khi tán xong phải nghiệm thu công tác tán đinh. Dụng cụ để kiểm tra là búa và bản can dày 0,2mm. Các đinh tán được xem là hư hỏng như qui định ở bảng 42 của qui trình thi công và nghiệm thu cầu cống. Sau khi nghiệm thu đầu đinh phải được phủ dầu sơn pha bột gai.
+ Trong trường hợp công tác tán đinh không đảm bảo đúng kỹ thuật cho phép đục
đinh để kiểm tra xem lỗ đinh có được tán đầy hay không. Hiệu số giữa đường kính lỗ và thân đinh lớn nhất là 0,5mm thì được xem là đinh không có độ dơ.
+ Phải thay thế các đinh tán bị hư hỏng bằng các đinh tán mới, khi loại bỏ đinh tán bị hỏng phải đảm bảo không bị hư hỏng tấm ghép. Cấm dùng đục để đục đinh tán nếu không khoan sơ bộ mũ đinh, trong trường hợp này chiều sâu khoan ít nhất phải bằng chiều cao mũ
đinh còn đường kính mũi khoan nhỏ hơn đường kính lỗ 2 đến 3mm. Các đinh tán lại cần
được kiểm tra sau khi đã hoàn thành.
+ Khi kiểm tra chất lượng công tác tán đinh cần kiểm tra nhật ký công tác tán đinh.
Kết quả nghiệm thu công tác tán đinh phải ghi theo biểu mẫu qui định trong qui trình.
- Kiểm tra công tác tán đinh trong sửa chữa và gia cố dầm thép cần chú ý :
+ Khi khoan lỗ đinh mới trên các bộ phận cũ cần được gia cố phải khoan lỗ theo các lỗ đã
khoan sẵn trên miếng thép vá thêm, trường hợp này được khoan theo đường kính thiết kế.
+ Chỉ được khoan vào bản thép mới theo mẫu cỡ hoặc theo các đoạn cắt từ bộ phận kết cấu lấy ở dầm cầu ra. Quy trình không cho phép khoan lỗ “ theo vị trí lỗ cũ” bằng cách đo đánh dÊu.
+ Khi khoan lỗ ở bản thép mới “ theo vị trí lỗ cũ” phải khoan với đường kính nhỏ hơn thiết kế là 3mm, sau khi lắp vào các lỗ đinh sẵn có của các bộ phận được gia cố mới khoan rộng ra cho tới đủ đường kính.
+ Sau khi tháo đinh cũ nếu thấy có hư hỏng ở lỗ đinh ( hở, không nhẵn, vát, lép vv...) phải dùng dũa để sửa chữa hoặc khoan rộng ra, qui trình cho phép khoan lỗ rộng ra ở tất cả các bộ phận chịu nén, còn ở bộ phận chịu kéo chỉ được khoan rộng lỗ khi còn đủ tiết diện chịu lực và phải được thiết kế đồng ý;
+ Nếu công tác sửa chữa, gia cố tiến hành trong điều kiện không cấm xe qua lại thì việc khoan và dũa các lỗ đinh chỉ được tiến hành khi không có xe trên cầu. Sau khi khoan và dũa xong cần lắp ngay con lói hoặc bulông tinh chế để chờ tán đinh.
+ Không cho phép dùng mối hàn để sửa chữa khuyết tật ở các lỗ đinh cũ.
+ Cần làm sạch lỗ đinh và mặt tấm ghép trước khi tán đinh.
+ Tán đinh theo đúng qui định trong thiết kế sửa chữa hoặc thiết kế tăng cường.
+ Sau khi tán đinh phải sơn lót và sơn phủ thép gia cố. Mũ đinh mới tán cũng cần được sơn cÈn thËn.
+ Các đinh tán hư hỏng nằm ở các vị trí không thể tán lại được có thể thay thế bằng bulông tinh chế. Các đinh liên kết không chịu lực có thể thay thế bằng bulông thô.
óG.TS. Nguyễn viết Trung Sổ tay thi công cầu cống
Chương 2-2: Chê tạo và chế sửa cấu kiện thép
5 Khi số lượng đinh tán cần thay thế ít nên thay bằng bulông cường độ cao.
2.2.2.3. Liên kết hàn:
2.2.2.3.1.Que hàn và dây hàn.
Que hàn là điện cực nóng chảy để hàn hồ quang. Trong quá trình hàn que hàn làm nhiệm vụ gây hồ quang và bổ xung kim loại cho mối hàn. Que hàn gồm lõi là những đoạn dây kim loại có chiều dài khoảng 250mm đến 450mm và đường kính khoảng 1mm đến 12mm. Bọc ngoài lớp kim loại là lớp thuốc hàn, đó là hỗn hợp các hoá chất, khoáng chất, ferô và chất dính kết.
Que hàn thép có thể gồm 3 nhóm chính :
- Que hàn để hàn các loại thép các-bon thấp và hợp kim thấp - Que hàn để hàn thép các-bon cao và thép hợp kim
- Que hàn để hàn thép hợp kim cao, thép không gỉ.
Dây hàn được dùng trong công nghệ hàn tự động hay bán tự động, khi đó dây hàn
được quấn thành từng cuộn. Dây hàn là phần kim loại bổ sung vào mối hàn đồng thời đóng vai trò điện cực để gây hồ quang và duy trì sự cháy hồ quang
Dây hàn thường có các loại : Dây hàn để hàn trong môi trường khí bảo vệ (CO2) dây hàn để hàn dưới lớp thuốc hàn và dây trần để hàn hồ quang hở. Ngoài các loại trên còn có dây hàn bột được cấu tạo bởi một lớp vỏ bọc kim loại trong nó là một hỗn hợp gồm bột kim loại và một số thành phần liên kết khác.
Que hàn và dây hàn phải được đóng gói, bảo quản cẩn thận vì que hàn cũng như dây hàn có xu hướng hấp thụ hơi ẩm. Nếu dùng que hàn, dây hàn bị ẩm các khuyết tật hàn sẽ xẩy ra nhiều hơn làm giảm chất lượng hàn, cụ thể là :
- Hồ quang trở nên mạnh hơn và không ổn định.
- bắn toé nhiều hơn, hạt kim loại văng ra lớn hơn.
- độ của mối hàn sâu hơn, có thể gây nứt ở đáy.
- lớp xỉ phủ mặt trong khi hàn không đều, do đó bề mặt bị thô hơn.
- có thể xảy ra nứt mối hàn.
- có thể tạo nhiều bọt khí.
- gây ra sự dòn hy-đờ-rô do tăng lượng hy-đờ-rô trong mối hàn.
Cần phải kiểm tra chất lượng dây hàn và que hàn trước khi dùng, nếu bị ẩm cần sấy khô.
2.2.2.3.2. Chuẩn bị kim loại hàn và lắp ghép.
Chỉ được sử dụng liên kết hàn khi thép có tính hàn được. Tính hàn là khả năng của kim loại cho phép hình thành mối hàn bằng các công nghệ hàn thông thường. Căn cứ vào tính hàn có thể chia vật liệu thành 4 nhóm:
- Vật liệu có tính hàn tốt như thép các - bon thấp và thép hợp kim. Vật liệu này cho phép hình thành mối hàn có tính chất cơ học cao bằng công nghệ hàn thông thường mà không phải sử dụng các biện pháp đặc biệt như nung nóng sơ bộ khi hàn.