Ngày soạn:4/10/13
Lớp Ngày dạy HS vắng mặt Ghi chú
7A
I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1. Kiến thức: Giúp hs thấy được
- Tình cảnh khốn khổ của kẻ sĩ nghèo trong xã hội cũ.
- Khát vọng nhân đạo cao cả của nhà thơ: Vượt lên bất hạnh của mình để mong ước có được mái nhà che chở cho người nghèo trong thiên hạ.
2. Kĩ năng: - Kĩ năng học tập: - Rèn kĩ năng đọc, tìm hiểu, phân tích bản dịch thơ trữ tình - tự sự.
- Kĩ năng sống: Giao tiếp, giải quyết vấn đề 3. Thái độ:
- GD cho các em yêu thích môn học
II. PHƯƠNG PHÁP- KĨ THUẬT DẠY HỌC:
1. Phương pháp:Nêu vấn đề, gợi mở 2. Kĩ thuật: Động não, hỏi và trả lơi
III. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC: SGK, Giáo án
IV.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1.Ổn định lớp 2.Kiểm tra: 5’
Đọc thuộc lòng bài thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê (bản phiên âm và bản dịch thơ). Nêu những nét nổi bật về nội dung, nghệ thuật của bài thơ? (ghi nhớ -128 )
3.Bài mới:
Lí Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị là 3 nhà thơ lớn nhất của Trung Hoa đời Đường. Nếu Lí Bạch là nhà thơ lãng mạn vĩ đại, là “Tiên thi” thì Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thực vĩ đại, là “Thi sử thi thánh “ (ông thánh làm thơ ). Cuộc đời của ông long đong khốn khổ, chết vì nghèo đói, bệnh tật. Ông đã để lại cho đời gần 1500 bài thơ trầm uất, buồn đau, nuốt tiếng khóc nhưng lại sáng ngời lên tinh thần nhân ái bao la. Bài ca nhà tranh bị gió thu phá là 1 bài thơ như thế.
TG Hoạt động của thầy-trò Nội dung kiến thức 25’ GV: Dựa vào chú thích, em hãy nêu 1 vài nét
về tác giả bài thơ?
+Gv: Ông là nhà thơ giàu lòng yêu nước, thương dân, lo đời, ghét cường quyền bạo ngược. Tính hiện thực và tinh thần nhân đạo dào dạt trong hơn 1400 bài thơ để lại, phản ánh tâm hồn cao đẹp của 1 “nhà thơ dân đen”.
Cuộc đời của Đỗ Phủ trải qua nhiều bất hạnh:
Công danh lận đận, con chết, lưu lạc tha hương, càng cuối đời càng nghèo đói, cơm không đủ ăn, ốm đau không thuốc thang cơm cháo, nằm chết trên 1 chiếc thuyền rách nát nơi quê hương.
? Em hãy nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
Gv: Bài thơ ... được xếp vào trong số 100 bài thơ hay nhất của Đỗ Phủ.
GV:Hd đọc: Giọng vừa kể vừa tả bộc lộ cảm xúc buồn bã, bất lực, cay đắng của nhà thơ.
HS: Đọc chú thích 1-sgk.
? Cho biết chủ đề của bài thơ?
? Dựa vào số câu, số tiếng trong bài thơ, em
I- Tác giả – Tác phẩm:
1- Tác giả: Đỗ Phủ (712-770 ).
- Là nhà thơ nổi tiếng đời Đường.
- Là danh nhân văn hoá thế giới.
- Là nhà thơ lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ điển TQ.
- Thơ ông phản ánh chân thực sâu sắc XH đương thời nên được mệnh danh là “Thi sử - thi thánh” (ông thánh làm thơ).
2- Tác phẩm:
- Bài thơ được viết vào những năm cuối đời (760 hoặc 761).
II. Đọc- Hiểu văn bản 1. Đọc
2. Giải thích từ khó 3. Chủ đề
- Bài thơ nói lên tình cảnh khốn khổ của kẻ sĩ nghèo trong XH cũ. Đồng thời cũng biểu hiện được khát vọng nhân đạo cao cả của nhà thơ Đỗ Phủ 4. Thể thơ: Thơ tự do cổ thể (ra đời
hãy cho biết bài thơ được viết theo thể thơ nào?
? Nhắc lại sự hiểu biết của em về thể thơ cổ thể?
? Bài thơ có bao nhiêu câu, chia thành mấy phần, mấy đoạn? ý của từng phần, từng đoạn?
(có 2 cách chia: 2 phần: 3 khổ đầu và 1 khổ cuối;4 đoạn: 4 khổ )
+ Đ1: Kể - tả về việc gió thu thổi bay mái nhà tranh.
+ Đ2: Trẻ con cướp tranh, nhà thơ bất lực, ấm ức.
+ Đ3: Đêm mưa, rét, nhà dột, nằm suốt đêm không ngủ.
+ Đ4: Mơ ước của nhà thơ.
Gv: Đây là bài thơ vừa trữ tình vừa tự sự, rất đặc trưng của Đỗ Phủ. Bây giờ chúng ta đi tìm hiểu bài thơ theo bố cục 2 đoạn.
Hs đọc khổ thơ đầu, khổ thơ em vừa đọc tả cảnh gì?
? Nhà Đỗ Phủ bị phá trong hoàn cảnh thời tiết như thế nào?
? Hình ảnh nhà bị phá được miêu tả tập trung ở chi tiết nào?
? Những mảnh tranh bị gió cuốn bay được miêu tả cụ thể trong những câu thơ nào?
? Hình ảnh những mảnh tranh bị gió cuốn bay đi như thế gợi lên 1 cảnh tượng như thế nào?
Hs đọc khổ 2
? Khổ 2 dùng phương thứ biểu đạt gì?(tụ sự +B.cảm)
? Cảnh trẻ con cướp giật tranh được kể qua câu thơ nào?
? Trong mưa gió, trẻ con tranh nhau cướp giật từng mảnh tranh ngay trước mặt chủ nhà, cảnh tượng này gợi cho ta thấy cuộc sống XH thời Đỗ Phủ như thế nào?
? Ta có nên trách lũ trẻ con thôn Nam không?
Vì sao? (không - vì bọn chúng là những đứa
trước đời Đường: vần, nhịp, câu, chữ đều khá tự do, phóng khoáng).
5.Bố cục: 4 phần.
6. Phân tích:
a- Khổ 1: Cảnh nhà bị gió thu phá Tháng tám, thu cao, gió thét già Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta.
Tranh bay sang sông rải khắp bờ, Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa Mảnh thấp bay lộn vào mương sa.
-> Hình ảnh miêu tả - gợi 1 cảnh tượng tan tác, tiêu điều.
b- Khổ 2: Cảnh trẻ con cướp giật tranh.
ỡ nhè trước mặt xô cướp giật, Cắp tranh đi tuốt vào luỹ tre.
-> Gợi cuộc sống khốn khổ, đáng thương.
trẻ đói nghèo, thất học nên mới cướp giật như vậy)
? Câu thơ nào thể hiện nỗi đau bất lực của nhà thơ?
? Hai câu thơ, gợi cho ta thấy hình ảnh ông già Đỗ Phủ là người như thế nào?
+Hs đọc khổ 3:Phương thức biểu đạt?
? Khổ thơ miêu tả cảnh gì?
? Hai câu thơ gợi cho ta 1 không gian như thế nào?
? Những chi tiết này gợi cho em liên tưởng tới 1 XH như thế nào?
? Hai câu thơ: “Mền vải... lót nát” diễn tả ý gì? (Tấm chăn cũ không còn giữ được hơi ấm, nay bị bọn trẻ do mưa lạnh khó ngủ đạp cho rách thêm).
? Cảnh tượng này cho thấy cuộc sống của gia đình Đỗ Phủ như thế nào?
- Cơn loạn: Nói về sự kiện An Lộc Sơn - Sử Tư Minh xảy ra 755 - 763 dẫn đến tình hình XH rối loạn.
? Hai câu thơ này có sử dụng biện pháp NT gì?
sử dụng câu hỏi tu từ có tác dụng gì?
Gv: Qua 3 khổ với 18 câu thơ, tác giả vừa kể, vừa tả về 1 trận gió mưa mùa thu tàn phá căn nhà của mình, vừa ẩn dụ về bức tranh XH đầy li loạn thời kì trung Đường bấy giờ. Từ đó nhà thơ cất lên tiếng nói xót xa cho thân phận mình nói riêng, cho kiếp người nói chung trước thiên tai và những tai ương do con người gây ra. Mỗi dòng thơ như 1 dòng nước mắt cứ tuôn ra, tuôn ra mãi.
Hs đọc khổ 4
Khổ 4 nói về điều gì?
? Nhà thơ có ước nguyện gì?
? Ước nhà to vững chắc để làm gì?
? Vì sao Đỗ Phủ lại ước nhà cho kẻ sĩ nghèo
Môi khô miệng cháy gào chẳng được,
Quay về, chống gậy lòng ấm ức!
=> Già yếu, tội nghiệp, đáng thương.
c- Khổ 3: Cảnh nhà thơ ướt lạnh trong đêm
Giây lát, gió lặng, mây tối mực, Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.
-> Gợi 1 không gian lạnh lẽo bị bóng tối dày đặc bao phủ.
Liên tưởng tới 1 XH đen tối, bế tắc, đói khổ.
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt, Con nằm xấu nết đạp lót nát
=> Gia đình nghèo khổ, túng bấn, không có lối thoát.
Từ trải cơn loạn ít ngủ nghê Đêm dài ướt át sao cho trót?
-> Câu hỏi tu từ vừa giãi bày nỗi đắng cay của nhà thơ, vừa ngầm lên án giai cấp thống trị hèn kém để xảy ra nạn binh đao khiến nhân dân đói khổ lầm than.
d, Khổ 4: Ước nguyện của nhà thơ.
Ước được nhà rộng muôn nghìn gian,
Che khắp thiên hạ kẻ sĩ nghèo
Than ôi! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt
5’
5’
ngoài thiên hạ? (vì họ là những người có tài, có đức nhưng phải chịu nghèo khổ)
Em có nhận xét gì về ước vọng đó? (Ước vọng đẹp đẽ, cao cả nhưng chua xót)
? Lời than của nhà thơ có ý nghĩa gì?
- Gv: 2 câu kết thể hiện tấm lòng vị tha và tinh thần nhân đạo rất đáng quí của Đỗ Phủ.
Mơ ước ấy tuy mang màu sắc ảo tưởng, lãng mạn nhưng rất chân thực, nó bắt nguồn từ cuộc sống có thực và bản tính nhân đạo của 1 thi sĩ luôn gắn bó với đời, luôn quan tâm và mong muốn cho nhân dân được ấm no hạnh phúc.
? Bài thơ được biểu đạt bằng những phương thức nào?
Phương thức nào là chính?
? Bài thơ đã biểu cảm được những vấn đề gì?
? Giải thích tại sao văn bản này lại có tên là bài ca nhà tranh bị gió thu phá?
Riêng lều ta nát, chịu chết rét cũng được!
> Sẵn sàng hi sinh vì hạnh phúc chung.Thể hiện một tấm lòng vị tha và tinh thần nhân đạo của Đỗ Phủ
=> Phê phán thực trạng XH bế tắc, bất công.
III-Tổng kết:
* Ghi nhớ: sgk (134 )
- Miêu tả, tự sự và biểu cảm.
- Nói lên nỗi thống khổ của bản thân và bộc lộ khát vọng cao cả.
IV-luyện tập:
Bài ca: Vì đây là bài thơ, là tiếng lòng cao đẹp của tác giả muốn cất cao tiếng hát về con người, khích lệ con người vượt lên mọi nỗi đau khổ của cuộc đời hiện tại để hướng tới 1 tương lai tươi sáng. Đỗ Phủ đích thực là nhà thơ hiện thực mang tâm hồn lãng mạn cao quí, xứng đáng được người đời tôn là bậc “Thi thánh”.
4. Củng cố(3 phút) -Gv đánh giá tiết học
5. Hướng dẫn hs học và làm bài(2 phút) -VN học bài, tiết sau kiểm tra 1 tiết V. Rút kinh nghiệm