Tôi luôn cho rằng phát minh ra xe đạp là một trong những phát minh đáng chú ý nhất của con người. Bởi vì chiếc xe đạp là một công cụ cho phép chúng ta sử dụng năng lượng, cơ bắp và cấu trúc xương của chúng ta một cách hiệu quả hơn. Ngồi trên một chiếc xe đạp, nhờ vào chính năng lượng nội tại của mình, một người có thể đi nhanh hơn và xa hơn.
Thử tưởng tượng chúng ta yêu cầu một vài người đứng thành hàng và yêu cầu họ cùng thi chạy. Sẽ có người về đích đầu tiên, thứ bai và sau cùng. Điều này là do khả năng tự nhiên về chạy của mỗi người. Nếu bây gi chúng ta thiết kế một chiếc xe đạp và huấn luyện mọi người đi xe đạp, kết quả cuộc thi sẽ khác rất nhiều. Tất cả mọi người đều có thể đi nhanh và đi xa hơn trước.
Điều tương tự xây ra với sự suy nghĩ. Chúng ta có thể sử dụng khả năng tư duy tự nhiên của chúng ta để giải quyết vấn để. Nhưng nếu chúng ta phát triển cấu trúc, phương pháp và ký hiệu, chúng ta có thể làm tốt hơn.
Toán học là một ví dụ hoàn hảo. Chúng ta phát triển các ký hiệu và hệ thống cho phép chúng ta có thể thực
hiện những công việc tính toán đổ sộ. Và chúng ta không thể ngồi và nói rằng khả năng toán học tự nhiên của mỗi
chúng ta đã là đủ. :
Cũng giống như một chiếc xe đạp và với toán học, chúng ta có thể bắt đầu phát triển các phương pháp tư duy có thể khiến chúng ta làm tốt hơn mọi việc.
`
Khả năng tự nhiên của trí óc
Trong kỳ nghỉ ở vùng Ca-ri-bê, bạn chỉ có ba loại đồ mặc vào mỗi buổi sáng: áo sơ mi, quần cộc và giầy. Liệu bạn có bao nhiêu cách để kết hợp chúng?
Đầu tiên, bạn có ba sự lựa chọn. Sau khi ban đã lựa chọn cách đó, bạn chỉ còn lại hai sự lựa chọn. Và cuối cùng bạn còn sự lựa chọn duy nhất. Vì thế, các cách kết hợp mà bạn có thể kết hợp ở đây là 6. Một phép tính toán đơn giản : 3*2*1=6.
Nếu bạn có 11 loại dé để mặc thì sự lựa chọn của nạn, ; đây là bao nhiêu? Đầu tiên, chúng ta có 11, sau đó 10...
cứ như vậy. Phép toán được thực hiện để tìm ra những s sự kết hợp là: 11*10*9*8*7*6*5*4*3*9*1= 39.916.800.
Trên thực tế, không phải tất cả những sự kết hợp trên đều có thể thực hiện được, ví dụ, chúng ta không thể đi giầy trước khi đi tất. Cho nên, có chừng 5000 sự lựa chọn là khả thị.
Trong bất cứ trường hợp nào, nếu chúng ta xem xét tất cả những sự lựa chọn để mặc đề, mỗi sáng chúng ta sẽ mất vài tiếng để chọn lựa. Nếu chúng ta luyện cho trí óc chúng ta tư duy những vấn để trở thành thông lệ, chúng ta chỉ cần theo những mẫu thông lệ để làm.
Một bộ óc được thiết kế hoàn hảo sẽ đặt ra những mẫu thông lệ dựa trên tất cả kinh nghiệm tích lũy được. Bởi vì, trí óc là một hệ thống tự tổ chức.
Tự tổ chức
Hãy xem xét một bàn cờ. Người chơi cờ địch chuyển những quân cờ xung quanh bàn cờ theo luật của trò chơi.
Những quân cờ và bàn cờ là những vật thụ động. Chính người chơi cờ là người đưa ra hành động. Hệ thống thông tin của chúng ta cũng là những dạng như vậy. Chúng ta
dự trữ những biểu tượng, từ, số liệu, và sắp xếp chúng tuân theo những qui định của trò chơi. Những qui định đó có thể là những qui định của toán học, ngôn ngữ học hoặc lôgic học.
Giờ chúng ta hãy xem xét một loại hệ thống khác. Mưa đổ xuống một vùng đất hoang sơ, tự nhiên. Lâu đân, mưa tạo nên những đòng chảy, những nhánh nước, và những đòng sông. Sự hình thành này được gọi là hệ thống tự tổ chức bởi vì mưa và mảnh đất tự chúng cùng hình thành nên khuôn mẫu của dòng chảy.
Hệ thống tự tổ chức ngày càng thu hút được sự quan tâm của mọi người. Vào năm 1969, trong cuốn sách “Cơ chế của trí óc” tôi đã chỉ ra rằng mạng lưới thần kinh của não bộ được tổ chức đơn giản sẽ tạo nên sức mạnh của hệ thống tự tổ chức. Kể từ đó, có nhiều người đã phát triển ý tưởng này. Trong một cuốn sách khác, cuốn “tôi đúng còn anh sai”, tôi cũng mô tả lại cơ chế này và chỉ ra việc cần áp dụng cẩn trọng mọt hệ thống thông tin như vây trong thói quen tư duy thông thường của chúng ta.
Sự hiểu biết của chúng ta về mặt nhận thức, hài ước, và sáng tạo phụ thuộc trực tiếp vào sự hiểu biết của những hệ thống tự tổ chức. Sự hài hước là một hành vi quan
trọng trong trí óc con người- bởi vì nó nhận diện các loại hệ thống. Các nhà triết học và các nhà tâm lý học thường bỏ qua sự hài ước và sự sáng tạo, điểu này chúng tỏ họ chỉ tìm kiếm những hệ thống thụ động, chứ không phải là một
hệ thống tự tổ chức. ,
Hệ thống tự tổ chức hình thành nên các mẫu. Một khi chúng ta là một mẫu, chúng ta không có sự lựa thọn nào khác, ngoài chính mẫu đó. Những khuôn mẫu là cố định tạo nên mẫu của các tình huống, nhưng khi tình huống thay đổi, những mẫu đó cũng có thể thay đổi. Một mẫu
`
thực sự là một mẫu không cố định với một tình huống, mà có thể đem áp dụng trong một số tình huống.
Chúng ta có thể làm gì
Nếu bộ não hình thành nên các khuôn mẫu, chúng ta có thể làm gì? Liệu chúng ta có phải theo những mẫu đó không?
Hãy tưởng tượng ra một đường dốc (biểu đô hình bên).
Bạn đặt một quả bóng tại điểm cao nhất của đường đốc và quả bóng sẽ lăn xuống theo đường đốc. Quả bóng sẽ tự nó lăn xuống đường dốc, nhưng bạn chính là người phải đặt nó vào đầu trên của đường dốc.
Hãy thử tưởng tượng một đường dốc thật rộng và điểm dưới đường đốc là một chiếc hộp. Nhiệm vụ của bạn là đưa
NOI BE BONG
wee '
1 1
Ỷ
QuA BONG
ĐƯỜNG DOC HOP
bóng vào chiếc hộp. Và không thể chọn bất kỳ một vị trí nào trên đỉnh đường dốc. Bạn phải chọn một vị trí mà quả bóng sẽ lăn vào hộp.
Tương tự như vậy, tư duy là sự kết hợp giữa trí óc và những gì chúng ta đặt ra cho nó.
Hay lam một phép tính cộng: 5+11+16. Phép tính này thật quá đơn giản. Một vài người có thể dé dàng thực hiện phép tính nếu nó được đặt sẵn theo hàng dọc (biéu dé).
Những em bé lai thay dé hon nếu đặt chúng vào những điểm chấm trên một hàng và sau đó chỉ cần đếm tất cả những điểm chấm đó. Ví dụ này cho thấy, chúng ta có thể bố trí mọi việc như thế nào để trí óc thực thi nhiệm vụ một cách dễ dàng nhất,
Nếu bạn được hổi hãy nói xem trong hai hình vuông,
S + tt + 16
TT s 16
ô...
s 1 16
72
hình nào là lớn hơn, bạn có lẽ sẽ đi tính toán để tìm ra sự khác biệt. Nhưng nếu bạn có khả năng để nghĩ ra việc đặt hình vuông này chồng lên hình vuông khác, bạn sẽ ngay lập tức tìm ra hình vuông nào là lớn hơn. Nếu chúng ta tổ chức tốt hơn, trí óc chúng ta sẽ hoạt động hiệu quả hơn.
Giả sử bạn đang ngồi trong sân thể thao (sân tennis, bóng bàn, bóng đá...) xung quanh bạn là hàng nghìn người. Bạn tự nói “tôi muốn tìm ra tất cả những người mặc đổ màu vàng”. Bạn sẽ nhìn quanh sân và bạn thấy những người mặc đổ màu vàng dường như tách hẳn khỏi đám đông. Vì bạn đã chuẩn bị cho trí óc của bạn hướng đến màu vàng. Tất cá sự chú ý của bạn sẽ bị hút đến màu vàng.
Công cụ định hướng sự chú ý
Rất nhiều công cụ tư duy đơn giản là những công cụ định hướng sự chú ý. Sự nhận thức chính là vấn để định hướng sự chú ý, chứ không phải để nó muốn đi đến đâu thì đến.
Đôi khi, có những công cụ hoặc những cấu trúc cho
phép chúng ta làm một việc tại một thời điểm, thay vì làm tất cả mọi việc cùng lúc.
Cũng có khi có những cấu trúc cho phép chúng ta xem xét sự việc theo sự tiếp nối có hiệu quả nhất. Đây là một cách giống như cách người ta qui ước những ký hiệu toán học.
Cho dù trí óc của mỗi người có những đặc tính riêng, chúng ta đều có thể làm những việc khiến những đặc tính đó hoạt động theo hướng mà chúng ta muốn.
Chẳng có gì là đối lập giữa hành vi tự nhiên của trí óc và một suy nghĩ cẩn trọng về một ý tưởng.
`
Sự huấn luyện
Mục đích của việc huấn luyện một vận động viên điển kinh hoặc một vận động viên thể thao là để loại trừ những lỗi lầm và để hình thành những bài biểu diễn thông lệ hiệu quả nhất. Trong trường hợp này, sự thể hiện cơ bắp được kích động bởi cơ quan thần kinh.
Huấn luyện tư duy cũng có những điều tương tự như vậy. Chúng ta cố gắng loại trừ lỗi hoặc ít nhất là xác định cụ thể những lỗi để khi nó xảy ra, chúng ta có thể nhận ra chúng. Chúng ta cố gắng hình thành những thông lệ hữu ích (chẳng hạn khả năng sẵn sàng tìm kiếm những sự thay thế).
Tém lược
Là một hệ thống tự tổ chức, trí óc cho phép những thông tin đến tự tổ chức thành những mẫu thông lệ. Trí ốc, do đó có những hành vi tự nhiên của nó. Tuy nhiên, chúng ta có thể can thiệp để hành vì tự nhiên này được sử dụng một cách có hiệu quả hơn phù hợp với mục đích của chúng ta. Chúng ta có thể phát triển những công cụ và cấu trúc định hướng sự chú ý. Ngoài ra, thông qua huấn luyện, chúng ta có thể hình thành những mẫu thường lệ có hiệu quả hơn so với những mẫu tự nhiên. Tất cả những điều này tạo nên nền tẳng cho việc phát triển những kỹ năng
tu duy
74