CHƯƠNG III: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN THẾ KỈ XIII-XIV
BÀI 13: NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII
I: Nhà Trần thành lập I/. Mục tiêu bài học :
1. Kĩ năng: Nguyên nhân làm cho nhà Lý sụp đổ và nhà Trần thành lập đã góp phần củng cố chế độ quân chủ trung ương tập quyền vững mạnh thông qua việc sửa đổi pháp luật thời Lý.
2. Tư tưởng: Tự hào về lich sử dân tộc, về ý thức tự lập tự cường của ông cha ta thời Trần.
3. Kĩ năng: Đánh giá các thành tựu xây dựng nhà nước và pháp luật thời Trần.
II. Chuẩn bị bài giảng
•
GV: - Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước
•
HS: nghiên cứu bài
III/. Tiến trình tổ chức dạy học :
--- 1. Ổn định:
2. Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Nhà Lý đã làm gì để xây dựng nền giáo dục nước nhà?
3.Bài mới:
Nhà Lý khi mới thành lập vua quan rất chăm lo đến việc phát triển đất nước, chăm lo đến đời sống nhân dân, nhưng đến cuối thế kỉ XII nhà Lý suy sụp đến mức trầm trọng.
Hoạt động dạy và học: Kiến thức cơ bản
* Hoạt động 1
GV(H): Những biểu hiện nào chứn tỏ từ cuối thế kỉ XII chính sự nhà Lý ngày càng đổ nát?
- HS: Quan lại ăn chơi sa đoạ, chính quyền. Không quan tâm đến đời sống của nhân dân.
- GV(giảng): Đời thứ 8 Lý Huệ Tông sinh được 2 người con gái là Thuận Thiên và Chiêu Hoàng. Do chỉ sinh được con gái lại mắc bệnh cuồng nên Lý Huệ Tông nhường ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng. Lợi dụng cơ hội đó các đại thần trong triều tranh chấp quyền hành và quấy nhiều nhân dân.
GV gọi HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK “Bấy giờ… nghĩ đến việc gì”
GV(H): Việc làm của vua quan nhà nhà Lý đẫn đến hậu quả gì?
- HS: Lụt lội hạn hán mất mùa xảy ra liến miên.
Dân nghèo phải bán con làm nô tì. Nông dân nhiều nơi nổi dậy đấu tranh.
- GV: Nông dân nghèo nổi dậy đấu tranh lớn nhất là cuộc khởi nghĩa của Thân Lợi (1140), Lê Văn (1168-1192), Phí Lãng(1202-1215).. mặc dù phong trào thất bại nhưng làm lay chuyển toàn bộ nền thống trị nhà Lý.
GV(H): Trước tình hình đó nhà Lý đã làm gì?
HS: Nhà Lý dựa vào thế lực họ Trần để cai quản đất nước.
GV(giảng): Nhân cơ hội đó nhà Trần buộc vua Lý phải nhường ngôi cho Trần Cảnh vào tháng 12/
1226 ( Trần Cảnh là chồng của Lý Chiêu Hoàng)
* Hoạt động 2
GV(H): Sau khi nắm chính quyền nhà Trần đã làm gì?
HS: Dẹp yên rối loạn, xây dựng bộ máy nhà nước.
GV(H): Bộ máy quan loại thời Trần được tổ chức như thế nào?
HS: Theo chế độ quân chủ tập quyền gồm 3 cấp:
+ Triều đình
1. Nhà Lý sụp đổ:
- Cuối thế kỉ XII vua, quan lại nhà Lý ăn chơi sa đoạ. Không quan tâm đến đời sống của nhân dân
- Hạn hán, lụt lội xảy ra liến miên, nhân dân khổ cực, nhiều nơi nổi dậy đấu tranh.
→chính quyền suy yếu tàn tạ,các thế lục địa phương cát cứ, đát nước loạn lạc
- Tháng 12/ 1226 (Ất Dậu) Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh nhà Trần thành lập(1226-1400)
2. Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền:
Vua, Thái thượng hoàng, Tể tướng
--- + Các đơn vị hành chính trung giang
+ Các cấp hành chính cơ sở.
GV(H): Ở triều đình có những đặ điểm gì lớn?
GV(giảng):Đứng đầu triều đình là vua,các vua thường nhường ngôi sớm cho con và xưng là Thái Thượng Hoàng.Các chức đại thần văn võ do người họ Trần nắm giữ .
GV(H): Em có nhận xét gì về tổ chức hệ thống quan lại thời Trần?
(quy cũ, chặt chẽ, đầy đủ hơn,còn đặt thêm một số cơ quan hành chính trung gian và một số chức quan chuyên trách)
GV giảng :Nhà Trần còn đặt thêm một số cơ quan như :Quốc sử viện ,Thái y viện và một số chức quan như :Hà đê sứ ,Khuyến nông sứ ,Đồn điền sứ….
GV(H): Ở địa phương đơn vị hành chính được chia như thế nào?
(Cả nước chia làm 12 lộ ,đứng đầu các lộ có các chức chánh phó An phú sứ .Dưới lộ là phủ do chức tri phủ cai quản ,châu Huyện là do các chức tri châu ,tri huyện cùng coi.Dưới cùng là xã ,người đứng đầu xã là do nhân đân bầu ra).
GV(H): Chính quyền địa phương thời Trần tiến bộ hơn thòi Lý ở điểm nào?
(khác với thời Lý các lộ, phủ, huyện châu đều có cấc chức quan trông coi mọi việc không giao cho con cháu nhà vua hay đại thần cai quản)
GV(H): So với bộ máy nhà nước thời Lý có điểm gì khác, qua đó hãy rút ra nhận xét?
- HS tiến hành thảo luận
- GV nhận xét và bổ sung thêm.
GV(H): Qua phân tích em hãy vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần?
* Hoạt động 3
Giảng :Thời Trần nhà nước rất chú trọng sửa sang pháp luật và ban hành một số bộ luật mới là Quốc triều hình luật
GV(H):Nhận xét hình luật thời Trần so với hình luật thời Lý ?
HS :Xác nhận lại những điều đã ban hành thời Lý và có bổ sung.
+Xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản . +Quy định cụ thể việc mua bán ruộng đất .
-Quốc sử viện -Thái y viện
-Tôn nhân phủ -Bí thư sảnh
* Địa phương:
3/Phápluật thờiTrần:
Ban hành bộ luật mới gọi là quốc triều thông chế ,sau sửa chửa và bổ sung thành Quốc triều hình luật
Đặt thêm cơ quan ,thẩm hình viện để
12 lộ Chánh phó an phủ
sứ
Châu Tri châu
Xã Xã quan Quan văn
(Thị lang, thượng thư)
Quan võ (Phiêu kị tướng quân)
Cơ quan hành chính trung gian
Phủ Tri phủ
Huyện Tri huyện
--- xử kiện .
4. Sơ kết bài học:
a. Củng cố:
GV chốt lại hai ý chính của bài:
- Từ cuố thê kỉ XII- đầu thê skỉ XIII nhà Lý bước vào thời kì suy yếu, kjhông đủ năng lực quản lí đất nước xã hội rối loạn, đời sống cực khổ nên nhà Trần đã được thành lập
- Bằng nhiều biện pháp tích cực nhà trần đã củng cố chế độ quân chủ tập quyền tăng cường pâp luật cho nên nước Đai Việt thời Trần đã xó bước phát triển về mọi mặt
b Dặn dò:
- Học thuộc bài và chuẩn bị bài sau:" Nước Đại Việt ở thế kỉ XIII (tt)'' - Làm các bài tập trong Vở bài tập
Kiểm tra giáo án đầu tuần TTCM:
Lê Thị Thanh --- Ngày soạn:29/10/2010
Tiết 23