CHƯƠNG III: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN THẾ KỈ XIII-XIV
BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG-NGUYÊN-
I. Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ ( 1258) I. Mục tiêu bài học :
1. Kiến thức: giúp học sinh nắm được những nội dung :
- Âm mưu xâm lược của quân Mông Cổ.Chủ trương, chính sách và những việc làm của vua quan nhà Trần để đối phó với quân Mông Cổ.
- Diễn biến chính của cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ ( 1258) 2. Tư tưởng: giáo dục học sinh ý chí kiến cường, bất khuất, mưu trí , dũng cảm của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến, giáo dục lòng tự hào dân tộc.
3. Kĩ năng: biết trình bày diến biến các trận đánh bằng cách chỉ lược đồ. Phân tích , đánh giá, nhận xét các sự kiện lịch sử.
II. Chuẩn bị bài giảng :
* GV :
- Chuẩn bị bài giảng power point (thao giảng) (lớp 7A)
- Lược đồ diễn biến chống quân xâm lược Mông Cổ lần thứ nhất
* HS : nghiên cứu bài
III. Tiến trình tổ chức dạy học 1.Ổn định:
2.Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi : Nhà Trần đã xây dựng lực lượng quân đội như thế nào ? Điểm giống nhau và khác nhau giữa quân đội thời Lý với quân đội thời Trần ?
3. Bài mới:
Sau khi nắm chính quyền nhà trần bắt tay ngay vào công cuộc xây dựng bộ máy chính quyền, phục hồi sản xuất. Vua tôi nhà Trần còn phải chuẩn bị nhiều mặt để đối phó với những âm mưu xâm lược của bọn phong kiến Mông- Nguyên. Đầu năm 1258, 3 vạn quân Mông Cổ tràn vào nước ta. Vậy cuộc chiến này sẽ diễn ra như thế nào?chúng ta sẽ cùng tìm hiểu.
--- Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt
* Hoạt động 1
GV giới thiệu đất nước Mông Cổ trên bản đồ thế giới.
GV(H) : Đầu thê kỉ XIII Mông Cổ là một nước như thế nào ?
-HS suy nghĩ trả lời câu hỏi
- GV nhận xét và mở rọng thêm :Từ xưa các bộ lạc Mông Cổ sống ở vùng thảo nguyên .Đầu thể kỉ XIII nhà nước phong kiến Mông Cổ được thành lập.Vua Mông Cổ đem quân xâm lược khắp nơi và xây dựng một đế quốc rộng lớn từ Thái Bình
Dương đến Hắc Hải. Người xưa nhận xét "Vó ngựa Mông Cổ đi đến đâu,có không mọc được đến đú", nhà thơ Ác-mờ-ni viết ô... khụng cũn một dòng suối,một con sông nào không tràn đầy nước mắt của chúng ta, không còn một ngọn núi, một cỏnh đồng nào khụng bị quõn Tỏc-ta giày xộo... ằ Giáo viên giới thiệu H29 SGK.
GV(H): Hình 29 giúp em hiểu điều gì về quân Mông Cổ?
HS: Quân đội rất lớn mạnh có tổ chức, trang bị tốt.
GV(giảng): Năm 1257 Vua Mông Cổ mở cuộc xâm lược Nam Tống để chiém toàn bộ Trung Quốc rộng lớn. Nhưng để đạt được tham vọng đó chúng cho tướng Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy quân xâm chiếm Đại Việt.
GV(H): Vì sao vua Mông Cổ cho quân đánh Đại Việt trước?
HS: Vì sau khi chiếm được Đại Việt Quân Mông Cổ sẽ đánh lên phía Nam Trung Quốc, trong khi đó một lực lượng khá đông quân Mông Cổ sẽ ào ạt tấn công từ phía Bắc tạo nên gạng kìm tiêu diệt Nam Tống.
GV(H): Trước khi kéo vào nước ta, tướng Mông Cổ đã làm gì?
HS: Cho sứ giả đưa thư đe doạ và dụ hàng vua Trần.
GV(H): Trước hành đọng ngang ngược đó,Vua Trần đã làm gì khi các sứ giả Mông Cổ đến?
HS: Bắt tống giam vào ngục.
GV: Hành động đó của vua Trần đã thể hiện ý chí quyết tâm thái độ kiên cường sẵn sàng chiến đấu chống quân xâm lược
1. Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ:
- Đầu thế kỉ XIII nhà nước phong kiến Mông Cổ thành lập.
- Năm 1257 vua Mông Cổ quyết định mở cuộc tiến công vào Nam Tống
-Để đạt tham vọng đó, tướng Ngột Lương Hợp Thai dẫn 3 vạn quân xâm lược Đại Việt nhằm thực hiện kế hoạch gọng kìm để tiêu diệt Nam Tống
---
* Hoạt động 2
GV(H): Khi được tin quân Mông Cổ xâm lược nước ta vua Trần đã làm gì?
HS: Ban lệnh cho cảc nước sắm sửa vú khí - Quân đội , dân binh được thành lập, ngày đêm luyện tập.
GV sử dụng lược đồ trình bày diễn biến.
Tháng 1- 1258 quân Mông Cổ tiến vào nước ta theo đường sông Thao xuồng Bạch Hạc rồi đến vùng Bình Lê Nguyên và bị chặn lại. Tại đây quân ta đặt phòng tuyến do vua Thái Tông chỉ huy và đánh một trận quyết liệt. Do quân giặc mạnh vua Trần phải cho rút quân lui về Thăng Long bảo toàn lực lượng. Theo lệnh triều đình, nhân dân Thăng Long thực hiện chủ trương " vườn không nhà trống" vua Trần cho quân lui về Thiên Mạc.
GV(H): Nhân dân Thăng Long đã làm gì khi quân Mông Cổ vào kinh thành?Theo em những việc làm này có tác dụng gì?
(chủ trương “vườn không nhà trống” làm cho quân địch lâm vào thình thế khó khăn…)
GV trình bày tiếp: Khi Ngột Lương Hợp Thai cho quân tiến đánh Thăng Long thì trước mắt chúng vườn không nhà trống, không lương thực...Quân Mông Cổ điên cuồng giết hại những người còn ở lại. Trước thế đó vua Trần rất lo lắng, Thái sư Trần Thủ Độ đã tâu: " Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo"
GV(H):Câu nói của Trần Thủ Độ có ý nghĩa gì?
(Câu nói thể hiện niềm tin chiến thắng của quân và dân ta.)
GV trình bày tiếp :Nhân cơ hội này nhà Trần đã mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu.Bị bất ngờ, ngày 29. 1. 1258 quân Mông Cổ đã rút khỏi Thăng Long về nước. Trên đường rút chạy chúng đã bị dàn quân ở Quy Hoá chặn đánh tan tác.
GV yêu cầu HS trình bày lại nội dung trận chiến bằng lược đồ
GV(H): Cuộc kháng chiến này có ý nghĩa lịc sử như thế nào?
- HS suy nghĩ tìm câu trả lời
- GV nhậ xét và bỏ sung mở rộng thêm.
GV(H): Vì sao quân ta lại đánh bại quân Mông Cổ?
2. Nhà trần chuẩn bị kháng chiến để đánh bại Mông Cổ.
a) Sự chuẩn bị của nhà Trần:
- Ban lệnh sắm sữa vũ khí - Quân đội ngày đêm luyện tập.
b) Diễn biến.
(SGK)
c) Ý nghĩa lịch sử:
- Nêu cao tinh thần đấu tranh chống giặc của nhân dân
- Củng cố niềm tin cho nhân dân trong những cuộc kháng chiến tiếp theo
--- HS: Vì quân ta biết cách đánh giặc thông minh,
biết chớp thời cơ.
GV(H): Bài học kinh ngiệm về cách đánh giặc của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất?
HS: " Lấy yếu đánh mạnh, lấy ít đánh nhiều".
GV tổ chức thảo luận nhóm với hai câu hỏi:
? Cách đánh giặc của nhà Trần có gì khác với Lý Thường Kiệt
? Những biểu hiện thể hiện ý chí quyết tâm đánh giặc của nhân dân ta
HS tiến hành thoả luận và trình bày kết quả GV nhận xét và chốt nội dung chính
d) Nguyên nhân thắng lợi:
- Tinh thần quyết chiến quyết thắng - Tinh thần đoàn kếy chóng giặc
- Chiến lược chiến thuật đúng đắn
4. Sơ kết bài học:
a. Củng cố: GV cho Hs làm một số bài tập trắc nghiệm để củng cố bài:
Bài tập 1.Vua Mông Cổ đã sai tên tướng nào chỉ huy 3 vạn quân xâm lược Đại Việt:
Bài tập 2. “Đầu thần chưa rơi xuống đất,xin bệ hạ đừng lo” là câu nói của:
b. Dặn dò:
- Về nhà học thuộc bài và làm bài tập
- Chuẩn bị bài này mục II " Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên(1285)"
Kiểm tra giáo án đầu tuần TTCM:
Lê Thị Thanh
--- a. Thoát Hoan
b. Hốt Tất Liệt c. Ô Mã Nhi
d. Ngột Lương Hợp Thai
a. Trần Quốc Tuấn b. Trần Quốc Toản
c. Trần Thủ Độ d. Trần Bình Trọng
--- Ngày soạn:05/11/2010
Tiết 25
BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG-NGUYÊN- ( THẾ KỈ XIII )
II-Cuộc kháng chiến Lần thứ hai chốngQuân xâm lược Nguyên(1285) I. Mục tiêu bài học :
1. Kiến thức :giúp học sinh nắm được những nội dung sau
- Việc chuẩn bị cho việc xâm lược Đại Việt lần thứ hai của nhà Nguyên chu đáo hơn so với lần một
- Nhờ sự chuẩn bị chu đáo đường lối đánh giặc đúng đắnvà với quyết tâm cao quân dân Đại Việt đã dành thắng lợi vẻ vang
- Diễn biến chính của Cuộc kháng chiến Lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên(1285)
2.Tư tưởng: Bồi dưỡng HS lòng căm thù giặc ngoại xâm, miền tự hoà dân tộc và lòng biết ơn tổ tiên đã kiên cường, mưu trí bảo vệ chủ quyền đất nước.
3. Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng sử dụng lược đồ thuật lại sự kiện lịch sử.
II. Chuẩn bị bài giảng :
* GV : - Lược đồ kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên - Đoạn trích :" Hịch tướng sĩ"
* HS : nghiên cứu nội dung bài III. Tiến trình tổ chức dạy học:
1. Ổn định:
2. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi : Trình bày ngắn gọn diễn biến của cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất bằng lược đồ.
2. Bài mới :
Mặc dù bị thất bại trong lần xâm lược thứ nhất nhưng điều này không làm mất đi âm mưu bành trướng cảu quân Mong Cổ, hơn nữa đê rửa nhục cho cuộc xâm lược lần trước,để thực hiện tham vọng dùng Đại Việt đánh chiếm các nước phái Nam Trung Quốc mở rọng lãnh thổ quân Nguyên lại tiến hành đnáh Đại Việt lần thứ hai.
Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt
* Hoạt động 1
GV(giảng) Sau thất bại năm 1258 quân Mông Cổ không chịu từ bỏ âm mưu xâm lược nước Đại Việt.
Năm 1279 sau khi thôn tính nhà Tống, Vua Mông Cổ lập ra nhà Nguyên đặt nền thống trị toàn bộ Trung Quốc.Vua Nguyên lúc bấy giờ ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt và Chăm-pa
GV(H): Hốt Tất Liệt cho quân xâm lượt Chăm Pa và Đại Việt nhằm mục đích gì?
HS: Làm cầu nối thôn tính các nước phía Nam Trung Quốc.
Giảng: Hốt Tất Liệt đã cho quân xâm lược Cham pa trước.
GV(H): Vì sao nhà Nguyên cho quân đánh Chăm
1. Âm mưu xâm lược Chăm pa và đại Việt của nhà Nguyên:
- Sau khi thống trị hoàn toàn Trung Quốc, vua Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt và Chăm pa
--- Pa trước?
HS: làm bàn đạp tấn công vào Đại Việt.
GV sử dụng lược đồ trình bày cuộc tấn công Cham- pa của Toa Đô: Năm 1283, 10 vạn quân Nguyên do tướng Toa Đô chỉ huy tấn công Chăm pa nhưng đã bị nhân dân Chăm pa tiến hành chiến tranh du kích đánh trả nên quân Nguyên đã thất bại Phải cố thủ phía Bắc chuẩn bị xâm lược Đại Việt.
*Hoạt động 2.
GV(H): Sau khi biết tin quân Nguyên có ý định xâm lượt Đại Việt vua Trần đã làm gì?
HS: Triệu tập các Vương hầu quan lại ở bến Bình Than bàn kế đánh giặc.
GV(H): Hội nghị này rất quan trọng , vì sao?
HS: Vì hội nghị triệu tập các Vương hầu quan lại bàn kế đánh giặc.
GV yêu cầu HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK GV(H): Qua đó em có suy nghĩ gì về người anh hùng Trần Quốc Toản?
Giảng: Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản có lòng yêu nước sâu sắc đã đến bến Bình Than nhưng không được dự họp (vì tuổi mới 15) Quốc Toản tức giận bót nát quả cam trong tay lúc nào không biết . Sao đó về quê Quốc Toản tổ chức một đạo quân lớn, giương cao lá cờ theo 6 chữ vàng:" Phá cường địch, báo hoàng ân" ngày đêm luyện tập sẵn sàng cùng nhân dân đánh giặc.
GV: Năm 1285, vua Trần triệu tập hội nghị Diên Hồng và mời toàn bộ các bô lão có uy tín để bàn cách đánh giặc.
GV(H): Hội nghị Diên Hồng có tác dụng gì đến việc chuẩn bị kháng chiến?
HS: Đây là hội nghị thể hiện ý chí kiên cường của nhan dân Đại Việt.
Giảng: Nhà Trần đã tổ chức tập trận lớn ở Đông Bộ Đầu. Trần Quốc Tuấn đã đọc :" Hịch tướng sĩ ". Bài hịch đã khơi dậy lòng yêu nước và khích lệ tinh thần cứu nước của toàn quân dân. Sau đợt tập trận cả nước được lệnh sẵn sàng đánh giặc. Quân sĩ đều thích hai chữ" sát thát ''vào cánh tay.
GV có thể đọc một đoạn trích trong tác phẩm “Hịch tướng sĩ”
GV(H): Việc thích hai chữ '' Sát Thát '' có ý nghĩa gì?
- Năm 1283, Tướng Toa Đô cho quân xâm lược Chăm pa nhưng bị thất bại.
2. Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến.
- Vua Trần đã triệu tập hội nghị ở Bến Bình Than bàn kế chống giặc.
- Năm 1285, các bô lão có uy tín về dự hội nghị Diên Hồng.
-Cuộc tập trận lớn được tổ chức ở Đông Bộ Đầu.
⇒ quân dân ta đã sắn sàng chiến đấu.
--- HS: Thể hiện quyết tâm cao độ của quân sĩ, thà chết
không chịu mất nước.
* Hoạt động 3
GV Dùng lược đồ cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân Nguyên để trình bày diễn biến :
- Tháng 1năm 1285 , năm mươi vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào nước ta ( gấp 20 lần so với trước)
- Sau một vài trận quyết chiến với giặc Trần Quốc Tuấn cho quân lui về Vạn Kiếp để bảo toàn lượng . Vua Trần rất lo lắng nhưng Trần Quốc Tuấn khẳng khái trả lời : " Nếu bệ hạ muốn hàng giặc thì trước hết hãy chém đầu thần rồi hãy hàng"
GV(H):Câu trả lời cuả Trần Quốc Tuấn nói lên điều gì? (tinh thần quyết chiến, không đầu hàng giặc dù thế giặc rất mạnh)
GV trình bày tiếp:Thoát Hoan tập trung lực lượng lớn tấn công vào Vạn Kiếp . Trước thế giặc mạnh quân ta lui về Thăng Long và cuối cùng rút về Thiên Trường (Nam Định) Để bảo vệ cho cuộc rút quân, quân ta dã bố trí nhiều trận chặng đánh giặc Trong một trận kìm chân giặc ở Thiên Mạc. Trần Bình Trọng đã bị giặc bắt, khi bị giặc dụ dổ. Ông trả lời:" Ta thà làm ma nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc."Quân Nguyên tức giận chém ông. Ở Thăng Long nhân dân thực hiện chủ trương" vườn không nhà trống" để đối phó với giặc. Quân Thoát Hoan kéo vào chiếm Thăng Long trống không buộc chúng phải dựng trại ở phía Bắc sông Hồng.
Tiếp đó Toa Đô từ Chăm pa đánh ra Nghệ An Thanh Hoá. Thoát Hoan mở cuộc tấn công xuống phía Nam nhằm tạo thế gọng kìm tiêu diệt quân chủ lực của ta và bắt sống toàn bộ đầu não của cuộc kháng chiến.Trước thế nguy cấp, một số quý tộc nhà Trần đã đầu hàng giặc.Trước tình thế như vậyTrần Quốc Toản phải rút lui để chuẩn bị lực lượng tiêu diệt địch.
GV yêu cầu HS trình bày diễn biến trong những tháng đầu năm 1285
GV(H): Không thực hiện được âm mưu bắt sống vua Trần và quân chủ lực Thoát Hoan đã làm gì?
HS: Cho quân rút về Thăng Long chờ tiếp viện.
GV giảng: Dựa vào thời cơ thuận lợi đó, quân Trần tổ chức phản công đánh bại quân giặc ở nhiều nơi:
3. Cuộc kháng chiến bùng nổ và thắng lợi:
a/ Diễn biến:
- Tháng 1- 1285, 50 vạn quân
Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào xâm lược nước ta.
- Quân ta sau một vài trận chặn đánh địch ở biên giới đã rút về Vạn Kiếp và cuối cùng rút về Thiên Trường để bảo toàn lực lượng. Nhân dân Thăng Long lại tiếp tục thực hiện kế sách “vườn không nhà tróng”
- Cùng một lúc Toa Độ từ Chăm pa đánh ra Nghệ An, Thanh Hoá. Quân Thoát Hoan mở cuộc tấn công
xuống phía nam tạo thế gọng kìm tiêu diệt quân ta.
- Nhân lúc quân giặc gặp khó khăn, nhà Trần cho quân tổ chức phản công. Đánh bại quân giặc ở nhiều nơi.
b/Kết quả:
Quân giặc đại bại. Tao Đô bị chém đầu, Thoát Hoan chui vào ống Đồng về nước.
--- Tây Kết, bến Chương Dương, của Hàm tử. Tại cửa
Hàm Tử tướng giặc Toa Đô bị ta chém rơi đầu. Sau đó tiến về giải phóng Thăng Long. Quân giặc hoảng loạn bỏ chạy nhiều tên bị giết. Thoát Hoan chui vào ống đồng cho quân khiên về nước.Sau 2 tháng quân dân nhà Trần đã đánh bại 50 vạn quân Nguyên.
Giải phóng đất nước Đại Việt.
GV(H):Em hãy cho biết cách đánh giặc của nhà Trần trong lần thư hai này
- HS thảo luận nhóm, trình bày ý kiến
- GV bổ sung: Trước thế giặc mạnh với tinh thần quyết chiến quyết thắng ta đã có cách đánh sau:
+ Tổ chức một số trận ở vùng biên giới rồi rút quân về để bảo toàn lực lượng
+ Tạm rút khỏ kiinh thành Thăng Long tiếp tục thực hiện chiến thụât “vườn không nhà trống”
+ Dùng mưu lừa địch để phá vỡ thế “gọng kìm” của cúng và đưa chún vào thế bị động thiếu lương thực trầm trọng
+ Tổng phản công khi thời cơ đến,đánh tan quân xâm lược.
c. Ý nghĩa lịch sử:
- Cuộc kháng chiến lần thứ hai vô cùng cam go, ác liệt nhưng thất bại của quân thù vì thế càng nhục nhã hơn và thắng lợi của ta lại càng vang dội hơn
- Những chiến công trong cuộc kháng chiến này đã được ghi vào lịch sử như những chiến công chói lọi mãi mãi làm nức lòng nhân dân ta.
4. Sơ kết bài học :
a. Củng cố : GV đưa ra một số câu hỏi củng cố kiến thức cho học sinh
? Nhà Trần chuẩn bị chống quân Nguyên xâm lược ra sao, tác dụng của sự chuẩn bị đó?
? Trình bày diễn biến của cuộc kháng chiến bằng lược đồ?
? Nêu cách đánh của quân và dân trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ 2?
* PHIẾU HỌC TẬP: Hãy điền chữ Đ ( đúng ) chữ S ( sai ) vào ô trống trong các câu sau đây:
1) Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt và Chăm pa nhằm làm cầu nối để thôn tính các nước phía Nam Trung Quốc
2) Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt năm 1285 nhằm tạo thế gọng kìm tấn công nhà Tống.
3) Nhà Trần triệu tập hội nghị Bình Than và Diên Hồng để mừng chiến thắng quân Mông Nguyên.
4) Tướng giặc Toa Đô chui vào ống đồng cho quân khiên về nước.
5) Kế sách đánh giặc của nhà Trần là " Vườn không nhà trống" , " Lấy yếu đánh mạnh"
b. Dặn dò:
- Học bài và làm các nội dung bài tập trong Vở bài tập
- Chuẩn bị bài sau: Mục III của bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên”
Ngày soạn:12/11/2010 Tiết 26
BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG-NGUYÊN-