CHƯƠNG III: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN THẾ KỈ XIII-XIV
BÀI 15 SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ VĂN HOÁ THỜI TRẦN
I. Mục tiêu bài học :
1.Kiến thức: giúp học sinh nắm được những nội dung sau :
- Một số nét chủ yếu về tình hình kinh tế- xã hội của nước ta sao chiến thắng chống Mông Nguyên lần thứ 3.
- Một số thành tựu phản ánh sự phát triển của văn hoá, giáo dục, khoa học kĩ thuật thời Trần.
2.Tư tưởng: bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu nước,yêu quê hương niềm tự hào về nền văn hoá dân tộc thời Trần, biết ơn tổ tiên, bồi dưỡng ý thức, gìn giữ và phát huy nền văn hoá dân tộc.
3. Kĩ năng: Nhận xét đánh giá các thành tựu kinh tế, văn hoá, so sánh sự phát triển giữa thời Lý và thời Trần.
II. Chuẩn bị bài giảng
* GV: - Tranh ảnh của các thành tựu văn hoá thời Trần.
- Sơ đồ phân cấp xã hội thời Trần.
* HS : nghiên cứu bài học
III. Tiến trình tổ chức dạy học:
1. Ổn định
--- 2. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Vì sao cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên của nhà Trần lại gianh thắng lợi?
3. Bài mới:
Nền kinh tế- văn hoá thời Lý đạt những thành tựu rực rỡ. Song đến thời Trần mặt dù bị chiến tranh tàn phá nhưng những thành tựu đó luôn được gìn giữ và phát triển hơn trước.Vậy nhà Trần đã làm gì và kết quả của những chính sách đối với kinh tế xã hội ra sao? Đó là nội dung của bài học ngày hôm nay
Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt
* Hoạt động 1:
Nói tới sự phát triển kinh tế là nói tới sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp.
GV(H): Sau chiến tranh nhà Trần đã thực hiện những chính sách gì để phát triển nông nghiệp?
HS: Khuyến khích sản xuất.
Mở rộng diện tích trồng trọt( Khai hoang) Giảng: Vì vậy nền kinh tế được phục hồi và phát triển nhanh chóng.Dưới thời Trần công cuộc khai hoang, lập làng xã ngày càng mở rộng,các vương hầu quý tộc chiêu mộ dân nghèo đi khai hoang, lập điền trang.Sau kháng chiến vua trần còn lấy ruộng đất hoang hoặc đất của công làng xã phong cho những người có công… nên số địa chủ ngỳa càng đông
GV(H): So với thời Lý, ruộng tư dưới thời Trần có gì khác?
HS: Ruộng tư có nhiều hình thức: Ruộng tư của nông dân, địa chủ , quý tộc.
GV(H): Tại sao ruộng tư dưới nhà Trần lại nhiều như vậy?
HS: Do chính sách khuyến khích khai hoang. Nhà nước quan tâm cấp đất.
Giảng: Mặc dù ruộng đất tư hữu ngày càng nhiều nhưng ruộng đất công, làng xã vẫn chiếm phần lớn ruộng đất trong nước và là nguồn thu của cả nước.
GV(H):Em nhận xét gì về tình hình kinh tế nông nghiệp của Đại Việt sau chiến tranh ?
HS : Ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn trước . GV gọi học sinh đọc đoạn từ “...thủ công nghiệp…”
và giới thiệu:Thủ công nghiệp dưới thời Trần do nhà nước quản lí và đang mở rộng
GV( H) Kể tên các nghề thủ công nông nghiệp dưới thời Trần ?
HS: Nghề dệt , nghề gốm , nghề đúc đồng , nghề
1. Nền kinh tế sau chiến tranh:
a. Nông nghiệp:
- Được phục hồi và phát triển nhanh chóng với nhiều chính sách khuyến nông như : khai khẩn đát hoang, chăm lo tuỷ lợi, lập điền trang thái ấp...
- Ruộng đất công làng xã chiếm phần lớn diện tích ruộng đất trong nước.
→ được phục hồi và có bước phát triển
b. Thủ công nghiệp
- Rất phát triển do nhà nước trực tiếp quản lí gồm nhiều ngành nghề khác nhau. Các sản phẩm làm ra ngày càng nhiều, trình độ kĩ thuật càng cao.
--- đóng tàu , chế tạo vũ khí .
GV cho HS quan sát hình 35,36 đối chiếu với hình 33 bà rút ra nhận xét: trình độ kĩ thuật thời Trần tinh xảo hơn
GV: Ngoài các ngành thủ công truyền thốn còn có hai ngành thủ công đặc sắclà đóng thuyền bè lớn để đi biển hoặc chiến đấu.
GV (H) Em có nhận xét gì về tình hình thủ công nghiệp thời Trần ?
HS : Ngày càng phát triển mạnh, kĩ thuật càng nâng cao .
GV: Nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển mạnh mẽ đã làm cho thương nghiệp phát triển.
Buôn bán tấp nập , chợ mọc lên ở nhiều nơi.
+ Thăng Long là Trung Tâm Kinh tế sầm uất của cả nước.
+ Vân Đồn là nơi trao đổi buôn bán với thương nhân nước ngoài.
Kết luận: Mặc dù bị chiến tranh tàn phá nhưng nền kinh tế dưới thời Trần luôn được chăm lo.
* Hoạt động 2:
GV yêu cầu học sinh nhắc lại các tầng lớ xã hội thời Lý.
GV(H): Thời Trần có các tầng lớp xã hội nào?
HS: Vua, vương hầu- quý tộc, địa chủ- quan lại, thợ thủ công nghiệp, thương nhân, nông dân tá điền, nông nô và nô tì
GV(H): So sánh giữa thời Lý và thời Trần có nét gì khác trong các tầng lớp xã hội?
HS: Các tầng lớp xã hội như nhau nhưng mức độ tài sản và cách thức bóc lột có khác.
c. Thương nghiệp :Việc trao đổi buôn bán trong nước và với thương nhân nước ngoài được đẩy mạnh. Nhiều trung tâm kinh tế được mở ra, tiêu biểu là Thăng Long , Vân Đồn,...
2. Tình hình xã hội sau chiến tranh:
XH ngày càng phân hoá sâu sắc hơn:
Địa chủ ngày càng đông, nô tì ngày càng nhiều.
GV hướng dẫn HS vẽ sơ đồ:
* SƠ ĐỒ PHÂN HOÁ CÁC TẦNG LỚP TRONG XÃ HỘI VUA- VƯƠNG
HẦU
QUÝ TỘC
Tầng lớp thống trị QUAN LẠI
ĐỊA CHỦ
THỢ THỦ CÔNG
--- THƯƠNG NHÂN
Tầng lớp bị trị NÔNG NÔ
NÔ TÌ 4. Sơ kết bài học
a. Củng cố : Gv hướng dẫn học sinh trả lời một số câu hỏi trong SGK b. Dặn dò :
- Về nhà học bài và chuẩn bị bài sau mục II của bài.
- Làm các bài tập trong vở bài tập
Kiểm tra giáo án đầu tuần TTCM:
Lê Thị Thanh Ngày soạn:18/11/2010
Tiết 29