CHƯƠNG III: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN THẾ KỈ XIII-XIV
BÀI 16: SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỶ XIV
--- I. Tình hình kinh tế - xã hội
I. Mục tiêu bài học :
1. Kiến thức: giúp học sinh hiểu được tình hình kinh tế xã hội cuối thời Trần vua quan ăn chơi sa đọa không quan tâm đến sản xuất làm cho đời sống nhân dân khổ cực .Các cuộc đấu tranh của nhân dân , nô tì diễn ra rầm rộ .
2. Tư tưởng: Bồi dưỡng tình cảm thương yêu người lao động, thấy được vai trò quần chúng trong lịch sử
3. Kĩ năng : Phân tích , đánh giá , nhận xét các sự kiện lịch sử . II. Chuẩn bị bài giảng :
* GV : - Lược đồ khởi nghĩa nhân dân cuối thế kỉ XIV
- Một số thơ văn nói về cuộc sống khổ cực của nhân dân cuối thế kỉ XIV
* HS : nghiên cứu bài
III. Tiến trình tổ chức dạy học 1. Ổn định
2. Kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi : Trình bày một số nét về văn hoá , giáo dục, khoa học dưới thời Trần ? 3. Bài mới:
Sau cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên , tình hình kinh tế xã hội thời Trần đạt nhiều thành tựu rực rỡ đóng góp cho sự phát triển của đất nước . Nhưng đến cuối thế kĩ XIV nhà Trần sa sút nghiêm trọng tạo tiền đề cho một triều đại mới lên thay . Vậy biểu hiện cảu sự suy sụp đó là gì nhũng nguyên nhân nào dẫn đến sự suy sụp đó của nhà Trần, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học hôm nay.
Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kién thức cần đạt
* Hoạt động 1
Giảng : Đầu TK XIV nền kinh tế phát triển trở lại , xã hội tương đối ổn định . Để bù lại trong chiến tranh phải chịu nhiều khó khăn, các vương hầu quí tộc tìm mọi cánh gia tăng tài sản của mình .Vì vậy viên quan ăn chơi xa xỉ không quan tâm tới sản xuất, và đời sống nhân dân .
GV(H) : Hậu của việc làm trên của vua quan nhà Trần
?
HS: Nhiều năm sản xuất bị mất mùa, đói kém nhân dân phải bán ruộng đất vợ con và biến thành nô tì . GVgọi HS đọc phần in nghiêng
GV(H) Đoạn thơ đó phản ánh điều gì(mùa màng thất bát mà quan lại vẫn tiếp tục vơ vét, bóc lột nhân dân) Giảng: Vua Trần Dụ Tông bắt dân đào hồ lớn trong hoàng thành chất đá giữa hồ làm núi , bắt dàn chở mặn từ biển đổ vào hồ để nuôi hải sản. Tràn Khánh Dư nói: “Tướng là chim ưng, dân là vịt, vịt nuôi chim ưng có gì là lạ”
GV nói thêm về việc chấp chiếm ruộng đất của quý
1. Tình hình kinh tế:
- Cuối thế kỷ XIV nhà nước không quân tâm đến sản xuất nông nghiệp, chỉ biết ăn chớia đoạ làm cho đời sống của dân gặp nhiều khó khăn
- Quý tộc địa chủ ra sức chấp chiếm ruộng đất làm cho người dân càng thêm khổ cực
⇒kinh tế sa sút nghiêm trọng, tài chính kiệt quệ
--- tộc địa chủ
* Hoạt động 2
GV(H): Cuộc sống của người dân ở cuối thế kỉ XIV?
HS: Làng xã tiêu điều xơ xác cuộc sống người dân đói khổ, họ phải đi nơi khác hoặc làm nô tì .
HS đọc sách giáo khoa phần mục 2
GV(H): Trong lúc nhân dân như vậy vua quan nhà Trần làm gì ?
HS: Vua quan vẫn lao vào cuộc sống ăn chơi sa đoạ.
(Giảng) : Lợi dụng tình hình đó nhiều kẻ mịnh thần làm rối loạn kĩ cương , phép nước . Chu Văn An , Quan Tư nghiệp ở Quốc Tử Giám dân số xin chém 7 tên mịnh thần nhưng vua không nghe , ông bỏ quan về dạy học .
GV(H): Việc làm Chu Văn An đã chứng tỏ điều gì?
(số quan lại tham lam nịnh bợ quá nhiều, ông là vịi quan than liêm không vụ lợi, biết đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết)
GV nói về sự kiện Dương Nhật Lễ lên nắm quyền, như vậy nguy cơ sụp đổ của nhà Trần đã đến rất gần.Hơn nữa, bên ngoài Champa dòm ngó xâm lược nước ta, nhà Minh đưa ra những yêu sách ngang ngược.
GV dùng lược đồ chỉ những điểm nổ ra cuộc khởi nghĩa của nông dân và nô tì.
GV: Trong điều kiện khổ cực đó họ đã vùng dậy đấu tranh. Tiêu biểu là 3 cuộc khỡi nghĩa sau:
- Khởi nghĩa Ngô Bệ nổ ra vào năm 1344 ở Hải Dương cuộc khởi nghĩa nêu cao khẩu hiệu" chẩn cứu dân nghèo" Cuộc khởi nghĩa dài 16 năm, do thiếu tổ chức, thiếu sự ủng hộ của nhân dân nên đã bị quân đội triều đình đàn áp.
- Khởi nghĩa Nguyễn Thanh tập hợp nông dân khởi nghĩa ở sông Chu (1379) tự xưng là Linh Đức Vương.
Cùng lức đó Nguyễn Kỵ ở Nông Cống cùng xưng vương tiến hành khởi nghĩa nhưng sau này đều thất bại.
- Nhà sư Phạm Sư Ôn đã hô hào nông dân Hà Tây vào năm 1390 đã từng kéo quân về đánh chiếm thành Thăng Long.
Cuộc khởi nghĩa Nguyễn Như Cái nổ ra ở nhiều nơi:
Sơn Tây, Vĩnh Phúc, Tuyên Quan ( 1399- 1400).
GV(H): Các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra vào cuối triều Trần báo hiệu điều gì?
2. Tình hình xã hội
- Vua quan quý tộc Trần lao vào cuộc sống ăn chơi sa đoạ
-Nội bộ triều đình rối loạn
- Bên ngoài Chăm Pa xâm lược, nhà Minh yêu sách
→Đời sống nhân dân khổ cực, họ bùng dậy đấu tranh
- Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
+ Khởi nghĩa của Ngô Bệ từ năm 1344 đến 1360 ở Hải Dương.
+ Khởi nghĩa Nguyễn Thanh , Nguyễn Kỵ ở Thanh Hoá năm 1379.
+ Khởi nghĩa của Phạm Sư Ôn năm 1390 ở Hà Tây
+ Khởi nghĩa Nguyễn Như Cái - (1399- 1400) nổ ra ở nhiều nơi.
--- HS: Đó là những phản ững mãnh liệt của nhân dân đối
với nhà Trần.
GV(H): Vì sao các cuộc khởi ngiã lại bùng nổ mạnh mẽ như vậy (do nhà nước không quan tâm đến đời sống của nhân dân chỉ lao vào con đường ăn chơi sa đoạ,vương hầu quý tộc ra sứ chấp chiếm ruộng đất….)
⇒ đều bị thất bại nhưng tuèng bước làm lung lay bộ máy thống trị Trần
4. Sơ kết bài học:
a. Củng cố :
GV hướng dẫn học sinh trả lời cau hỏi trong SGK b. Dặn dò :
- Học thuộc bài và chuẩn bị bài sau.
- Làm bài tập sau : Lập bảng thống kê các cuộc khởi nghĩa của nông dân, nô tì cuối thế kỉ XIV Kiểm tra giáo án đầu tuần
TTCM:
Lê Thị Thanh Ngày soạn:25/11/2010
Tiết 31