Bài 4. TRỊ BỆNH DO KÝ SINH TRÙNG
2. Xác định bệnh thường gặp do ký sinh trùng
Để xác định bệnh ký sinh trùng ở cá cần thực hiện các bước chẩn đoán bệnh như đã hướng dẫn ở bài 3 gồm các bước:
- Điều tra tình hình thời tiết, các yếu tố môi trường.
- Quan sát hoạt động của cá trong ao.
- Thu mẫu cá quan sát da, mang, vây cá bằng mắt thường - Quan sát nhớt cá bằng kính hiển vi.
Dựa vào kết quả quan sát những dấu hiệu bệnh chung và những dấu hiệu bệnh riêng mà xác định được một số bệnh ký sinh trùng thường gặp:
- Bệnh trùng xe - Bệnh trùng quả dưa - Bệnh trùng mỏ neo - Bệnh sán lá đơn chủ
2.1. Bệnh trùng bánh xe (Trùng mặt trời)
* Dấu hiệu bệnh:
- Cá nổi đầu trên mặt nước, một số con bơi lờ đờ quanh ao.
- Cơ thể cá có nhiều nhớt màu trắng đục, da chuyển màu xám.
- Cá bị ngứa ngáy nên hay quẫy mạnh, bơi vào ven bờ hay nơi có cây cỏ.
- Cá bơi lội không định hướng. Khi bệnh nặng, cá bị ngạt thở, mang đầy nhớt và bạc trắng, bị phá hủy, cá khó thở và chết.
Hình 5.4.1. Cá bơi lội không bình thường
* Tác nhân gây bệnh:
- Trùng bánh xe (Trichodina) có hình dạng tròn như bánh xe.
- Mặt bụng của trùng có một đĩa bám lớn dùng để bám vào da và mang cá.
Hình 5.4.2. Trùng bánh Xe
* Biện pháp và loại thuốc trị bệnh:
- Phèn xanh (CuSO4) với liều lượng 0,5 – 0,7g/ m3 tạt đều khắp ao.
- Tắm cho cá bằng nước muối với liều lượng: 2 - 3% (20 - 30g muối/lít nước) trong 5-15 phút
2.2. Bệnh trùng quả dưa
* Dấu hiệu bệnh:
- Có nhiều hạt nhỏ lấm tấm, màu trắng đục (đốm trắng) trên da, mang, vây cá, có thể thấy rõ bằng mắt thường.
- Da , mang cá tiết nhiều dịch nhầy, làm màu sắc cơ thể nhợt nhạt.
- Cá bệnh nổi từng đàn trên mặt nước, cá bơi lờ đờ yếu ớt.
- Cá tập trung gần bờ nơi có cỏ rác, quẫy mạnh do ngứa.
- Bệnh nặng do nhiều trùng bám gây chết rải rác hoặc hàng loạt ở cá con.
Hình 5.4.3.Trùng quả dưa bám trên mang cá
Hình 5.4.4. Trùngquả dưa bám trên da cá
* Tác nhân gây bệnh:
Trùng có dạng giống quả dưa (Ichthyophthyrius), thân có nhiều sọc tiêm mao. Chúng bám trên da, mang, vây và gây bệnh cho cá.
Hình 5.4.5. Trùng quả dưa
*Biện pháp và loại thuốc trị bệnh:
- Cho formol xuống ao với liều lượng 10 - 20ml/m3, sau 3 ngày thay 75%
nước và trị bằng formol thêm lần nữa.
- Tắm cho cá bằng formol 200 ml/m3 trong thời gian 30-60 phút.
2.3. Bệnh trùng mỏ neo
* Dấu hiệu bệnh:
- Cá bơi lội không bình thường.
- Khả năng bắt mồi giảm.
- Cá bị gầy yếu do bị trùng mỏ neo bám lên da, mang lấy chất dinh dưỡng.
Hình 5.4.6. Trùng mỏ neo bám trên cá
* Tác nhân gây bệnh:
- Bệnh do trùng mỏ neo (Lernaea), gây ra, đầu có hình dạng giống chiếc neo.
- Trùng bám chắc vào da, vẩy, mang, mắt, hốc mũi của cá lấy chất dinh dưỡng.
Hình 5.4.7. Trùng mỏ neo
*Biện pháp và loại thuốc trị bệnh:
- Ngâm lá xoan 0,5 kg/m3 vào nước ao cá
- Hoặc tắm cho cá bằng thuốc tím KMnO4 với liều lượng 10-12 g/m3 từ 1-2 giờ, ở nhiệt độ 20-30oC.
Lưu ý: Sự phân hủy của lá xoan làm O2 trong ao giảm, CO2 và các khí độc tăng làm cá nổi đầu. Do vậy, khi dùng lá xoan cần phải có các biện pháp thích hợp và kịp thời như thay nước khi cần
2.4. Bệnh do sán lá đơn chủ
* Dấu hiệu bệnh:
- Da, mang cá tiết nhiều dịch nhờn do sán lá ký sinh.
- Cá nổi đầu và tập trung ở chỗ nước thoáng nhiều oxy hoa tan
- Các vết thương trên cá tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm xâm nhập gây bệnh.
Hình Hình5.4.8. Sán lá ký sinh trên mang cá
* Tác nhân gây bệnh:
- Do sán lá đơn chủ gây ra (Dactylogyrus, Gyrodactylus).
- Cơ thể có hình dạng lá, phía sau cơ thể có móc bám. Chúng bám trên da, mang cá lấy chất dinh dưỡng và gây bệnh cho cá.
Hình 5.4.9. Sán lá
*Biện pháp và loại thuốc trị bệnh:
- Cho formol xuống ao với liều lượng 10 - 20ml/m3. Ngày hôm sau thay 50%
lượng nước và xử lý thêm lần nữa nếu cá chưa hết hẳn.
- Tắm cho cá bằng nước muối với liều lượng 3 - 4% (30 - 40g muối/lít nước).
2.5. Bệnh rận cá
* Dấu hiệu bệnh:
Rận cá thường ký sinh trên mang da vây, hút máu cá gây bệnh cho cá.
Trường hợp bệnh nặng có tới hàng trăm con rận cá ký sinh, khiến cá bị tổn thương nặng, yếu dần và chết.
Hình 5.4.10. Cá bị bệnh rận cá
* Tác nhân gây bệnh:
- Do rận cá (Argulus) gây ra. Hình dạng bên ngoài giống con rệp nên được gọi là rận cá, có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
- Ký sinh ở da, vây, mang cá.
Hình 5.4.11. Rận cá
*Biện pháp và loại thuốc trị bệnh:
- Treo túi vôi liều lượng 2-4 kg/10 m3 lồng.
- Hoặc treo túi thuốc tím liều lượng 15-20g/m3 lồng, mỗi tuần treo 2 lần.
- Tắm cho cá bằng thuốc tím (KMnO4) liều lượng 10g/m3, thời gian 30 phút.