- Tương đồng: Cả hai đoạn thơ đều thể hiện nỗi nhớ da diết, sâu nặng với một bút pháp nghệ thuật điêu luyện, tinh tế.
- Khác biệt: Đoạn thơ trong bài Tây Tiến là lời nhắn nhủ của người đi, được thể hiện bằng thể thơ thất ngôn với một bút pháp lãng mạn, hào hoa… Đoạn thơ trong bài Việt Bắc là lời nhắn gửi của người ở lại được thể hiện bằng thể thơ lục bát, ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu mang đậm màu sắc dân tộc, truyền thống.
- Lý giải sự tương đồng và khác biệt.
+ Tương đồng vì: Hai tác giả đều là những nhà thơ rất mực tài năng, đều tham gia kháng chiến chống Pháp, đều gắn bó sâu nặng với những vùng đất - con người kháng chiến.
+ Khác biệt vì: Bản chất nghệ thuật là sự sáng tạo, “Mỗi tác phẩm văn học phải là một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung” (nhà văn Lêônit Lêônốp); Do nét riêng của hoàn cảnh cảm hứng và phong cách nghệ thuật độc đáo của mỗi nhà thơ.
Đề 2: Nhận xét về đoạn thơ dưới đây trong bài Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu, có ý kiến cho rằng, “Đó là một bức tứ bình tuyệt đẹp về thiên nhiên và con người Việt Bắc”.
“Ta về, mình có nhớ ta
Ta về, ta nhớ những hoa cùng người, Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.
Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.
Ve kêu rừng phách đỏ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình
Rừng thu trăng rọi hòa bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.”
(Việt Bắc – Tố Hữu, Ngữ Văn 12, Tập 1, NXB GD, 2008) Anh/Chị hãy phân tích đoạn thơ để bình luận nhận xét trên
Hướng dẫn:
1. Giới thiệu ngắn gọn nhà thơ Tố Hữu và bài thơ Việt Bắc: Tố Hữu là một trong những nhà thơ hàng đầu của nền thơ ca hiện đại Việt Nam. Việt Bắc là bài thơ được lấy làm đầu đề cho cả một tập thơ. Tố Hữu viết bài thơ này vào tháng 10 năm 1954, khi nước ta đã hoàn thành cuộc kháng chiến chống Pháp, chính phủ đã rời chiến khu Việt Bắc về Hà Nội.
Đây là một bài thơ dài (168 câu). Đoạn trích trong sách giảng văn chỉ gồm 90 câu. Đoạn thơ đề thi là phần 5, nói về nỗi nhớ cảnh và người Việt Bắc. Nó giống như một bức tứ bình về thiên nhiên và con người Việt Bắc rất đẹp và nên thơ
Giải thích:
Giải thích ngắn gọn khái niệm “tứ bình” trong lời nhận xét: là loại tranh về thiên nhiên
gồm 4 bức xuân, hạ, thu, đông. Bên cạnh tứ bình còn có “tứ quý”, hay “tứ linh”: long, ly, quy, phượng, hay tùng, cúc, trúc, mai..Lời nhận xét trong đề thi căn cứ vào đoạn thơ của Tố Hữu cho rằng đây là một bức tứ bình. Chính xác hơn, nó gồm hai bức tứ bình , một về thiên nhiên với 4 mùa “xuân hạ thu đông” và hai, đó là bức tứ bình về “con người Việt Bắc”.
3. Phân tích đoạn thơ: Để làm rõ bức tứ bình về thiên nhiên và conngười VB, cần xác định rõ vị trí của đoạn thơ. Trong đoạn trích bài VB, đây là đoạn thứ 5, nói về nỗi nhớ của người cán bộ về xuôi. Đoạn thơ có cấu trúc khá độc đáo. 10 câu thơ như một bài thơ độc lập, có hai câu mở đầu và 8 câu còn lại chia làm 4 cặp, trong đó, tác giả dành câu lục (câu 6) nói về nỗi nhớ cảnh, và câu bát (câu 8) nói về nỗi nhớ người.
* Phân tích bức tứ bình thiên nhiên:
Nỗi nhớ cảnh (bức tứ bình thiên nhiên): là nỗi nhớ 4 mùa xuân hạ thu đông. Mùa đông hiện lên với sắc màu đỏ tươi của hoa chuối, mùa thu với sắc trắng thanh khiết của hoa mơ, mùa hạ với âm thanh của tiếng ve và sắc vàng của rừng phách, mùa thu với ánh trăng dịu hiền. Bức tứ bình thiên nhiên rất đẹp, đa dạng với cả âm thanh và sắc màu, vui tươi, rộn rã, tươi sáng. Nhà thơ đã rất có lý khi chọn cho mỗi mùa VB một kỉ niệm riêng, rất đặc trưng và cũng rất hiện thực
Bức tứ bình về con người :
4 câu thơ “bát” về nỗi nhớ con người, cũng có thể coi là bức “tứ bình”, dù nó không là bức tranh thiên nhiên. Nhà thơ cũng dành mỗi câu thơ cho nỗi nhớ con người. Đó là những con người VB thủy chung, tình nghĩa từng đồng cam cộng khổ với cán bộ cách mạng trong suốt những năm dài kháng chiến. Nỗi nhớ khi thì hướng về một nét đặc trưng riêng của người VB (đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng), khi lại nhớ về một người đàn ông đan nón, lúc lại nhớ một người con gái hái măng. Và cuối cùng nỗi nhớ bao trùm lên tất cả những con người VB thủy chung, ân tình
Nghệ thuật “dựng tứ bình” của Tố Hữu:
- Sử dụng điêu luyện thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc - Sử dụng điêu luyện cặp đại từ “mình ta” trong đoạn thơ
- Nghệ thuật đối xứng, đan cài hai câu thơ lục và bát, hai bức tranh thiên nhiên và con người trong bức tứ bình rất điêu luyện. Cứ sau câu thơ lục về nỗi nhớ cảnh, lại đến một câu thơ bát về nỗi nhớ người. Nỗi nhớ này kéo theo nỗi nhớ kia, nỗi nhớ cảnh khơi gợi nỗi nhớ người, cũng giống như một câu thơ lục chỉ tồn tại được khi có một câu thơ bát.
3. Bình luận:
- Nhận xét hoàn toàn đúng đắn. Đoạn thơ tuy chỉ ngắn gọn 10 câu, nhưng bằng tài nghệ của mình, Tố Hữu đã vẽ được một bức tranh đẹp về thiên nhiên và con người VB trong kháng chiến.
Bức tranh tứ bình bằng thơ thể hiện phong cách thơ giàu tính dân tộc của Tố Hữu
- Nghệ thuật tứ bình của Tố Hữu vừa cổ điển vừa có nét mới mẻ hiện đại, thể hiện sự kế thừa, cách tân