Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT
1.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới giải quyết việc làm cho người nông dân
Vấn đề giải quyết việc làm cho người nông dân chịu tác động rất nhiều của điều kiện tự nhiên. Trước hết phụ thuộc vào các nhân tố chủ yếu sau:
Vị trí địa lý: vị trí địa lý của địa phương là điều kiện tiên quyết tới sự phát triển và cơ cấu của các ngành kinh tế. Khi địa phương có vị trí địa lý thuận lợi về giao thông, thông tin liên lạc, điện, nước... thì các nhà đầu tư sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong trình đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng đồng thời tiết kiệm đƣợc nhiều chi phí trong quá trình đầu tƣ cũng nhƣ khi doanh nghiệp đi vào hoạt động. Địa phương mà thu hút được càng nhiều nhà đầu tư thì nền kinh tế của địa phương càng phát triển. Sự phát triển của các ngành kinh tế sẽ tạo nhiều việc làm cho người nông dân và chuyển dịch cơ cấu lao động của địa phương.
Ngƣợc lại, nếu vị trí địa lý không thuận lợi về giao thông, thông tin liên lạc... sẽ làm mất nhiều thời gian, chi phí của nhà đầu tư thì địa phương sẽ không thu hút nhà đầu tư. Khi đó, nền kinh tế của địa phương sẽ mất đi nhiều cơ hội phát triển mà người nông dân cũng không có thêm việc làm. Để thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư, địa phương nên khắc phục nhược điểm của vị trí địa lý bằng cách xây dựng các chính sách phát triển kinh tế sao cho có
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
lợi hơn cho các nhà đầu tƣ, xây dựng hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng đồng bộ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tƣ khi thực hiện dự án tại địa phương từ đó mà tạo thêm việc làm cho người nông dân.
Diện tích đất đai: địa phương quỹ đất lớn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành kinh tế phát triển mạnh hơn, tạo thêm nhiều việc làm cho nông dân.
Mặt khác khi tiến hành thu hồi đất nông nghiệp để chuyển đổi mục đích sử dụng mà địa phương có diện tích đất nông nghiệp lớn, có quỹ đất dự phòng thì có thể đền bù cho người nông dân bằng đất cùng loại ở vị trí khác, làm cho người nông dân có đất bị thu hồi vẫn có thể tiếp tục sản xuất nông nghiệp và không bị ảnh hưởng đến việc làm. Còn nếu địa phương không có quỹ đất dự phòng để đền bù cho người nông dân thì phải có chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ...
để giải quyết việc làm cho người nông dân.
Khí hậu, thời tiết: khí hậu, thời tiết nhìn chung có ảnh hưởng tới sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, tuy nhiên tuỳ thuộc theo từng ngành mà mức độ ảnh hưởng có khác nhau. Nông nghiệp là ngành sản xuất gắn liền với điều kiện tự nhiên, vì vậy khí hậu và thời tiết có ảnh hưởng rõ rệt đến sản xuất nông nghiệp. Tại những vùng có khí hậu, thời tiết thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho việc phát triển các loại cây, con đồng thời mở rộng quy mô của sản xuất, tạo nên những vùng chuyên canh, sản xuất hàng hoá lớn, từ đó thu hút đƣợc nhiều nông dân tham gia, giải quyết đƣợc nhiều việc làm cho nông dân trong lĩnh vực nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp phát triển cũng sẽ thu hút các ngành công nghiệp chế biến sử dụng nguyên liệu vào từ sản phẩm đầu ra của nông nghiệp phát triển, tạo thêm nhiều việc làm cho nông dân địa phương.
Tài nguyên, khoáng sản: tài nguyên, khoáng sản ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp. Địa phương nào có nhiều tài nguyên, khoáng sản sẽ có các ngành công nghiệp khai thác phát triển mạnh mẽ. Theo đó còn có sự phát triển của các ngành vận tải, dịch vụ... giúp cho kinh tế địa phương phát triển, giải quyết việc làm cho người nông dân.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
1.2.2. Điều kiện kinh tế
Điều kiện kinh tế, ở đây đƣợc hiểu là trình độ phát triển kinh tế, là một trong những nhân tố ảnh hưởng lớn đến việc làm của người nông dân. Điều kiện kinh tế ở trình độ cao thì các ngành kinh tế sẽ phát triển mạnh, tạo ra nhiều việc làm cho người nông dân.
Trình độ phát triển kinh tế của địa phương được thể hiện rõ nhất qua tổng giá trị sản xuất và cơ cấu các ngành kinh tế của địa phương đó. Địa phương có nền kinh tế phát triển thì trong cơ cấu kinh tế các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ sẽ chiếm tỷ trọng cao. Sự phát triển của các ngành này sẽ sử dụng rất nhiều lao động, vì nếu 1 ha đất nông nghiệp chỉ cần 1 - 2 lao động để tiến hành sản xuất thì nay đối với 1 ha đất dành cho phát triển công nghiệp, dịch vụ thì cần nhiều lao động hơn, từ đó vấn đề giải quyết việc làm cho người nông dân sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn. Khi địa phương có nền kinh tế phát triển, lĩnh vực nông nghiệp cũng sẽ phát triển theo hướng sản xuất hàng hoá thu hút nhiều lao động nông nghiệp tại địa phương. Do trồng lúa chỉ cần 1 - 2 lao động/ha thì nay khi chuyển sang trồng hoa, cây công nghiệp… thì lƣợng lao động cần nhiều hơn vì các khâu sản xuất đòi hỏi cao hơn.
Khi nền kinh tế của địa phương không phát triển hoặc phát triển chậm sẽ dẫn đến sản xuất bị đình đốn và thu hẹp, nhu cầu sử dụng lao động cũng bị thu hẹp theo, từ đó công tác giải quyết việc làm sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Mặt khác, kinh tế không phát triển hoặc phát triển chậm còn là nguyên nhân dẫn tới phát triển chậm về giáo dục đào tào. Giáo dục đào tạo phát triển chậm sẽ làm cho chất lượng lao động thấp, làm giảm cơ hội có việc làm của người nông dân.
1.2.3. Điều kiện xã hội
Điều kiện xã hội là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới khả năng có việc làm của người nông dân. Có rất nhiều nhân tố xã hội ảnh hưởng tới giải quyết việc làm cho người nông dân.
Dân số: dân số vừa là yếu tố của sản xuất, vừa là yếu tố của tiêu dùng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
Quy mô dân số tăng thì cầu hàng hoá và dịch vụ tăng. Khi đó, nguồn cung sản xuất cũng tăng lên, đa dạng hoá các ngành nghề hoạt động do cung và cầu luôn có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau. Các ngành nghề phát triển sẽ sử dụng nhiều lao động và mở ra cơ hội việc làm cho người nông dân.
Cơ cấu dân số cũng quyết định tiêu dùng. Tuỳ thuộc vào sở thích, giới tính, tâm lý, dân tộc, nhu cầu tiêu dùng của mỗi người là khác nhau. Để lượng hàng hoá sản xuất bán ra có người mua, các doanh nghịêp buộc phải quan tâm đến nhu cầu thị hiếu người tiêu dùng. Nếu lượng hàng hoá bán ra nhiều, các nhà sản xuất phải tăng thêm công lao động, ngược lại, nếu không có người mua, các doanh nghiệp buộc phải sa thải một số lƣợng lao động để cân bằng chi phí sản xuất nhằm tránh tình trạng lỗ vốn. Quá trình di dân cũng làm cho dân số ở từng nơi thay đổi. Khi cơ cấu dân số thay đổi sẽ dẫn đến nhu cầu tiêu dùng hàng hoá ở từng nơi thay đổi. Những vùng có người di dân di cư đến nhiều sẽ buộc phải tăng thêm lượng sản xuất để đáp ứng nhu cầu của người dân, từ đó tăng thêm nhiều ngành nghề mới, góp phần tạo ra nhiều chỗ làm mới. Trong khi những vùng có dân di cƣ đi lại phải giảm số lƣợng sản xuất xuống dẫn đến tình trạng lao động bị thất nghiệp.
Chất lượng lao động: chất lƣợng lao động cũng là một tố đặc biệt quan trọng ảnh hưởng đến quá trình tạo việc làm cho người nông dân. Trong thời đại CNH, HĐH các doanh nghiệp ngày càng phát triển, việc đòi hỏi lao động có sức khoẻ, trình độ chuyên môn tay nghề cao để đáp ứng đƣợc yêu cầu của công việc đề ra là điều vô cùng cần thiết. Người nông dân có trình độ mới có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm theo đúng nguyện vọng, mới có thể có đƣợc thu nhập cao đáp ứng được nhu cầu cuộc sống. Người nông dân cần tuỳ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của mình, tham gia các hoạt động giáo dục, đào tạo, nâng cao tay nghề để có thêm kinh nghiệm, kiến thức và nhận thức.
Điều đó mới có thể nâng cao vị thế bản thân mỗi nông dân.
Môi trường xã hội, an ninh trật tự: vấn đề giải quyết việc làm cho người nông dân phụ thuộc rất nhiều vào môi trường xã hội, an ninh trật tự. Môi
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
trường xã hội tốt, người nông dân sẽ có điều kiện chăm sóc sức khoẻ, học tập nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn từ đó mà nâng cao khả năng giải quyết việc làm của người nông dân. Tình hình an ninh trật tự tốt sẽ giúp cho người dân yên tâm học tập văn hoá chuyên môn, chú trọng sản xuất giúp cho sản xuất phát triển, mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm cho người nông dân. An ninh trật tự tốt cũng sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tƣ, thu hút họ đến đầu tƣ phát triển sản xuất ở địa phương, mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người nông dân.