Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT
1.3. Cơ sở thực tiễn về giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất
Ngày 03/12/2004, Chính phủ ban hành Nghị định 197/2004/NĐ-CP về bòi thường tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thay thế cho Nghị định 22/1998/NĐ-CP, trong đó quy định mới về hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo hướng hỗ trợ gián tiếp. Nhiều địa phương đã thực hiện cơ chế chuyển tiền cho các cơ sở dạy nghề đào tạo miễn phí cho người lao động có đất bị thu hồi, hỗ trợ kinh phí cho các doanh nghiệp nhận dạy nghề cho người lao động vùng chuyển đổi như Hải Dương, Bình Dương, Vĩnh Phúc, Phú Thọ.
1.3.1. Kinh nghiệm của một số tỉnh trong việc giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất tại Việt Nam
1.3.1.1. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất của thành phố Đà Nẵng
Đà Nẵng là một trong những địa phương có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước, cùng với đó tốc độ phát triển CNH - ĐTH diễn ra liên tục với tốc độ nhanh. Hệ quả đó tất yếu dẫn tới tốc độ thu hồi đất để phục vụ công
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
cuộc CNH - ĐTH cũng diễn ra nhanh không kém. Và với tốc độ thu hồi đất nhanh nhƣ vậy, sẽ dẫn đến số lƣợng nông dân mất đất sản xuất ngày càng gia tăng nhanh, tỉ lệ người thất nghiệp, mất việc làm do bị thu hồi đất cũng theo đó mà gia tăng nhanh chóng. Trước tình hình đó, để người dân đồng thuận với thu hồi đất, TP Đà Nẵng đã có những sáng tạo nhất định:
- Người dân tham gia góp đất xây dựng các công trình công cộng
- Vận động người dân lập trang trại, thuê mặt nước để nuôi trồng thủy sản tự tạo việc làm cho mình cũng như cho người khác.
- Miễn thuế, giảm thuế sản xuất kinh doanh đối với những người dân chịu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa buộc phải chuyển qua sản xuất kinh doanh ở những ngành nghề khác.
Điều đó đã góp phần nhất định vào việc giải quyết việc làm cho người nông dân bị mất đất nông nghiệp, giảm thiểu các hệ quả từ quá trình thu hồi đất, giúp người dân ổn định cuộc sống phát triển kinh tế - xã hội.
1.3.1.2. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất của huyện Nghi Lộc - Nghệ An
Trên địa bàn huyện Nghi Lộc có gần 2.752.000 m2 đất sản xuất bị thu hồi để xây dựng khu công nghiệp. Tổng số hộ thuộc diện bị thu hồi đất gần 3.200 hộ, với hơn 13.780 người nông dân, trong số đó chỉ có khoảng 2% đã qua đào tạo từ sơ cấp trở lên, số còn lại là lao động phổ thông chƣa qua đào tạo nghề.
Để giải quyết việc làm ổn định cho nông dân bị thu hồi đất, huyện Nghi Lộc phối hợp với các địa phương bị thu hồi đất sản xuất, triển khai thực hiện nhiều biện pháp đào tạo nghề gắn giải quyết việc làm cho nông dân trên địa bàn như: điều tra, rà soát thực trạng cho người nông dân đăng ký nguyện vọng đào tạo nghề và tổ chức đào tạo nghề miễn phí cho nông dân bị thu hồi đất.
Kết hợp dạy nghề dài hạn và dạy nghề ngắn hạn, gắn với việc phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh phổ thông. Mở rộng, phát triển và đa dạng hoá các loại hình dạy nghề, phổ cập nghề, truyền nghề, tiếp cận nghề để người nông dân có điều kiện học nghề, tiếp cận nghề nhanh chóng nhằm chuyển đổi ngành nghề,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
tìm kiếm việc làm ổn định, vững chắc cho người nông dân.
Với các giải pháp đồng bộ, đến nay Nghi Lộc đã tổ chức dạy nghề trồng nấm cho hơn 320 người, đào tạo may công nghiệp cho 130 người, điện dân dụng cho hơn 200 người, nghề mây tre đan xuất khẩu cho hơn 100 người…
Trường trung cấp nghề của huyện phối hợp với Trung tâm ứng dụng khoa học công nghệ sở (Sở khoa học Công nghệ Nghệ An) tổ chức hướng dẫn kỹ thuật trồng hoa cúc, hoa lay ơn cho gần 150 người… Ngoài ra, các doanh nghiệp đóng trên địa bàn tổ chức ký cam kết liên kết đào tạo những nghề mà doanh nghiệp cần tuyển dụng.
Đến nay, Nghi Lộc đã tập trung đẩy mạnh các loại hình đào tạo nghề, tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế chính sách, đất đai để các đơn vị, cá nhân mở các cơ sở dạy nghề, thực hiện liên doanh, liên kết trong công tác đào tạo nghề. Kết quả là Nghi Lộc đã đào tạo nghề cho trên 2.000 người, trong đó có 1.300 công nhân kỹ thuật với các ngành nhƣ: xây dựng, cơ khí, mộc, điện cơ, điện lạnh, điện tử, sủa chữa động lực… bình quân mỗi năm giải quyết việc làm cho trên 2.000 nông dân thuộc diện bị thu hồi đất nông nghiệp.
1.3.1.3. Kinh nghiệm GQVL cho nông dân bị thu hồi đất tại Tỉnh Bắc Ninh - Hỗ trợ vay vốn từ các tổ chức KT- XH: Công tác hỗ trợ vốn tín dụng từ các tổ chức KT- XH giúp người nông dân phát triển SXKD đang được Tỉnh triển khai thực hiện thông qua các hoạt động tích cực của các tổ chức đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh.
- Cho vay vốn với lãi suất ƣu đãi để nông dân tìm và tự tạo việc làm trong quá trình lập nghiệp. Chính sách này đƣợc triển khai rộng rãi, có hiệu quả đến các huyện thông qua nguồn vốn của các chương trình, dự án. Trong đó, Tỉnh dành ƣu tiên thỏa đáng cho vay để lập nghiệp và tự tạo việc làm đối với dự án khả thi và có khả năng tạo nhiều việc làm.
1.3.2. Kinh nghiệm của một số huyện trong việc giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất trong tỉnh Thái Nguyên
1.3.2.1. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất của huyện Đại Từ - Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
Các chương trình phục hồi kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng bị ảnh hưởng của Nuiphao Mining rất đa dạng như: Đào tạo nghề cho người bị ảnh hưởng bởi dự án sau đó tuyển dụng vào làm việc tại Công ty; hỗ trợ xây dựng các mô hình phát triển kinh tế hộ phù hợp với điều kiện địa phương, tiêu biểu như mô hình trồng chè an toàn sinh học, trồng nấm, nuôi nhím; thành lập các cơ sở địa phương cung ứng dịch vụ cho Công ty Núi Pháo, tổ hợp chè Hà Thƣợng, cơ sở sản xuất túi đựng quặng, giá đỡ quặng…
1.3.2.2. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất của huyện Phổ Yên - Thái Nguyên
Phổ Yên là địa phương có tốc độ thu hồi đất khá lớn trong vài năm trở lại đây, đặc biệt là khi có dự án xây dựng khu công nghiệp Yên Bình trên địa bàn huyện. Điều này đã đặt ra nhiều thách thức lớn đối với huyện khi gần nhƣ cùng một lúc, một lượng lớn người nông dân bị mất đất sản xuất, dẫn đến tình trạng thất nghiệp đồng loạt. Trước tình hình đó, huyện Phổ Yên đã có những bước đi khá đúng đắn và hiệu quả.
- Tăng cường hỗ trợ cho vay vốn từ các nguồn vốn ưu đãi, bổ sung nguồn vốn Quỹ quốc gia giải quyết việc làm hàng năm để đảm bảo nguồn cho vay chuyển đổi ngành nghề, giải quyết việc làm cho người lao động.
- Phát triển kinh tế địa phương gắn với đào tạo nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất.
- Đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành nghề, tăng dần tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.
- Thực hiện tốt chính sách đào tạo nghề, bồi dƣỡng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt có chính sách đào tạo cho người nông dân bị thu hồi đất. Định hướng vào làm việc trong các nhà máy thuộc khu công nghiệp đang xây dựng tại địa phương, đặc biệt là hệ thống nhà máy Samsung tại Thái Nguyên có nhà máy chính và các nhà máy vệ tinh trong khu công nghiệp Yên Bình đang đƣợc xây dựng.
1.3.3. Bài học rút ra cho việc giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất huyện Phú Lương
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
Thứ nhất phải thực sự coi vấn đề giải quyết VL cho người nông dân bị thu hồi đất là nhiệm vụ cấp bách và lâu dài của mỗi địa phương; là điều kiện tiên quyết để giải quyết các vấn đề về kinh tế và xã hội.
Thứ hai để giúp người nông dân tìm được VL mới do yêu cầu của chuyển đổi cơ cấu kinh tế và nghề nghiệp, cần phải tập trung vào vấn đề đào tạo trình độ cho người nông dân thông qua nhiều hình thức khác nhau: doanh nghiệp tự đào tạo, truyền nghề, đi học nghề ở các trung tâm đào tạo….
Thứ ba phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình kinh tế và thúc đẩy thị trường lao động phát triển, trong đó nhấn mạnh xuất khẩu lao động về giải quyết VL cho người dân
Thứ tư tăng cường mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người nông dân để các doanh nghiệp có chính sách ƣu tiên, thu hút và sử dụng nông dân lao động tại chỗ, nông dân bị mất đất.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
Chương