Chương 3: SINH THÁI HỌC QUẦN THỂ - QUẦN XÃ
3.3 Diễn thế sinh thái
Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn khác nhau, từ dạng khởi đầu được thay thế lần lượt bởi các dạng quần xã khác nhau tiếp theo và cuối cùng thường dẫn tới một quần xã tương đối ổn định.
Nguyên nhân xảy ra diễn thế sinh thái:
- Do có sự tác động mãnh liệt của những sự thay đổi về điều kiện tự nhiên lên các quần xã trong hệ sinh thái. Những tác động này đủ lớn để làm biến đổi dần các cá thể và quần thể cũng như cấu trúc của quần xã sinh thái.
- Hoạt động sống của quần xã sinh thái và của con người đã tạo nên một diễn thế sinh thái.
Phân loại:
Diễn thế nguyên sinh: khởi đầu từ một môi trường chưa có sinh vật. Diễn thế này phải có một nhóm sinh vật khởi đầu, tạo ra một quần thể khởi đầu, sau đó tạo ra quần xã khởi đầu và cuối cùng là hệ sinh thái tiên phong bao gồm cả chuỗi thức ăn và năng lượng. Dần dần hệ sinh thái này đi vào cân bằng và ổn định sau một thời gian.
Diễn thế nguyên sinh có hai loại:
Diễn thế trên cạn Diễn thế dưới nước.
Diễn thế thứ sinh: Là diễn thế xuất hiện ở môi trường đã có một quần xã nhất định đang ở trạng thái cân bằng và bền vững. Khi có một sự cố môi trường như thay đổi khí hậu, sụp đất, xói mòn, phát quang rừng... đã làm thay đổi cơ bản quần xã sinh vật. Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản làm thay đổi cấu trúc thành phần mạng thức ăn, dòng năng lượng trong quần xã hệ sinh thái, dẫn đến sự hình thành quần xã mới và hệ sinh thái mới khác hẳn hệ sinh thái cũ.
Diễn thế phân hủy: Là một loại diễn thế liên quan đến những loài sinh vật mới phát sinh trong quá trình phân hủy xác chết của các sinh vật. Trọng tâm của quá trình này là sự phân hủy các chất hữu cơ từ những hợp chất phức tạp thành những khoáng chất đơn giản hơn. Điểm kết thúc của quá trình này là các khoáng chất.
Một số nhà sinh thái học lại phân ra thành ba loại diễn theá:
- Diễn thế tự sinh: là diễn thế của những thay đổi của quá trình quần xã gây ra bởi những điều kiện bên trong và nội lực cũng như giải quyết các mâu thuẫn bên trong quần xã.
- Diễn thế bị động: diễn ra khi một loạt các yếu tố bên ngoài tác động vào
- Diễn thế phân hủy: liên quan đến sự nối tiếp của những loài xuất hiện trong quá trình phân hủy các xác chết của sinh vật.
Những đặc tính của diễn thế sinh thái:
Nếu điều kiện vật lí không thay đổi quá nhiều thì gần như có thể đoán trước được khả năng thay thế một quần xã này bằng một quần xã khác sau khi có những xáo trộn xảy ra.
Những tương tác trong tự nhiên giữa các loài đã gây nên sự đảo lộn trong suốt thời kì diễn thế, nó liên quan đến sự ổn định của đỉnh kì. Những tương tác này ở nhiều diễn thế ít được biết đến một phần là do người ta không nắm bắt được ở quần xã đó diễn thế sẽ xảy ra như thế nào.
Diễn thế thường làm thay đổi đến tận gốc các chi tiết.
Chửụng III:
1. Mục tiêu của sinh thái môi trường quần thể?
2. Nêu và phân tích khái niệm: quần thể, “kiểu sinh học”, “sự tiến hoá sinh học và chọn lọc tự nhiên”, “sự hình thành loài mới”, “khu ổ sinh thái”?
3. Hãy phân loại quần thể sinh thái?
4. Nêu và phân tích sự gia tăng và điều chỉnh cấu trúc, quy mô trong quaàn theồ?
5. Khái niệm quần xã, đại quần xã sinh vật?
6. Diễn thế sinh thái là gì? Phân loại diễn thế sinh thái?
59 60 7. Nêu và phân tích một ví dụ về diễn thế nguyên sinh?
8. Nêu và phân tích một ví dụ về diễn thế thứ sinh?
9. Nêu và phân tích một ví dụ về diễn thế phân huỷ?
10. Những đặc tính của diễn thế sinh thái?