1.2.1. Nh ng k t qu ã c kh ng nh v m t khoa h c và th c ti n Về mặt lý luận đãđưa ra quan niệm chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài với tư cách là loại hình đầu tư đặc thù do chủ thể nước ngoài trực tiếp thực hiện; đã luận giải khá rõ về sự cần thiết khách quan của việc thu hút, sử dụng FDI cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Việt Nam; đã khái quát những hình thức chủ yếu và một số đặc điểm quan trọng của FDI nói chung và đối với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam nói riêng.
Vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội các nước đang phát triển đã được tiếp cận theo nhiều phương diện, đặc biệt là tác động tích cực tới tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển giao khoa học - công nghệ, kinh nghiệm quản lý, mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng NNL góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động….Một số tác động không mong muốn của FDI tới chuyển giao công nghệ, việc làm, thu nhập của người lao động, môi trường sinh thái cũng đãđược đề cập.
Để thu hút và sử dụng FDI có hiệu quả cần có cơ chế chính sách phù hợp nhằm tạo lập môi trường, thông thoáng, hấp dẫn, đảm bảo kết hợp lợi ích giữa nhà đầu tư nước ngoài và lợi ích của quốc gia, địa phương tiếp nhận FDI, đồng thời định hướng việc thu hút, sử dụng FDI, kiểm soát, giảm thiểu tác động tiêu cực.
1.2.2. M t s v n t ra
Qua nghiên cứu vấn đề FDI và tác động của FDI tới phát triển kinh tế, một số tổ chức và học giả đã bước đầu chú ý đến tác động hai mặt của FDI tới phát triển kinh tế, bao gồm những tác động tích cực và tác động tiêu cực. Đã có không ít luận giải về nguyên nhân của những tác động tiêu cực của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội của nước nhập khẩu FDI từ sự không đồng nhất, chưa thuận chiều về lợi ích của FDI và lợi ích của nước, địa phương nhập khẩu FDI, tuy nhiên nghiên cứu về mối quan hệ giữa bản chất và tác động của FDI chưa được đề cập nhiều. Vì vậy, một trong những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu tiếp là phải nghiên cứu thêm về cơ sở hình thành tác động của FDI xuất phát từ bản chất của FDI. Mặc dù cho đến nay đã có không ít ý kiến về bản chất của FDI, song vẫn chưa có sự thống nhất, vì vậy cần tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu, làm rõ thêm mối quan hệ giữa bản chất của FDI với những thay đổi của FDI trong điều kiện cụ thể của các nước đang phát triển trong bối cảnh mới của thế giới ngày nay.
Mặc dù mục tiêu chủ yếu trong thu hút, sử dụng FDI đối với từng quốc gia, vùng lãnh thổ, địa phương là nhằm đẩy nhanh sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, thành tựu trong thu hút FDI có thể không đồng nhất với hiệu quả của FDI. Bên cạnh các yếu tố gây ra ảnh hưởng tiêu cực của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội, còn có rất nhiều nguyên nhân gây khó khăn cho việc phát huy vai trò tích cực của FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội. Vậy nguyên nhân nào đang là chủ yếu? Vấn đề này cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau và chưa thực sự được nghiên cứu làm rõ.
Bên cạnh việc nghiên cứu về FDI và tác động của FDI trên bình diện quốc gia, đã có không ít công trình đề cập tới FDI ở phạm vi địa phương cấp
tỉnh, thành phố ở Việt Nam. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều cố gắng tập trung làm rõ tác động của FDI đến từng mặt riêng biệt của quá trình phát triển kinh tế- xã hội, vấn đề làm thế nào để từng địa phương của Việt Nam có thể vừa thu hút được nhiều vốn FDI, vừa đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội tổng thể theo hướng bền vững vẫn đang là khoảng trống về khoa học, cần được tiếp tục nghiên cứu và giải quyết.
1.2.3. Nh ng v n m i c n nghiên c u ti p
Trong các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án có rất ít công trình nghiên cứu sâu về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững. Đặc biệt cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu đánh giá sâu sắc và toàn diện về tác động hai mặt của FDI tới phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc theo phương diện kinh tế chính trị. Do đó vấn đề luận án lựa chọn làm đề tài nghiên cứu vẫn là khoảng trống lớn trong khoa học cần được lấp đầy.
Những vấn đề cơ bản cần tập trung nghiên cứu trong luận án bao gồm:
Thứ nhất, hệ thống hóa nhằm làm sáng tỏ một cách đầy đủ, toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của FDI tới phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh. Trong xây dựng khung lý thuyết để nghiên cứu, luận án xác định phải xuất phát từ bản chất của FDI với tư cách là hình thức quan hệ sản xuất đặc thù được hình thành trong lịch sử và có quá trình phát triển lâu dài, có biểu hiện khác nhau trong các điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau. Từ đó, luận án xác định phải làm rõ cơ sở hình thành tác động của FDI tới phát triển kinh tế- xã hội của các quốc gia đang phát triển nói chung và trên địa bàn của từng địa phương cấp tỉnh với tư cách là bộ phận hữu cơ có tính đặc thù của nền kinh tế nói riêng. Trong phân tích về tác động hai mặt của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội, luận án tập trung làm rõ các tác động cụ thể theo hai hướng chủ yếu là những tác động tích cực và những tác động tiêu cực. Đồng thời, để tạo cơ sở sở việc luận giải những nguyên nhân của tác động của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội, luận án phải trình bày và phân tích về những yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới tác động của FDI. Bên cạnh đó, nhằm cung cấp
thêm căn cứ cho việc hoạch định cơ chế phát huy hiệu quả tác động tích cực và giảm thiểu tác động tiêu cực của FDI trên địa bàn tỉnh, luận án sẽ thực hiện nghiên cứu kinh nghiệm về thu hút, sử dụng FDI của một số địa phương trong nước và kinh nghiệm nước ngoài và cố gắng đúc rút những bài học mà tỉnh Vĩnh Phúc có thể tham khảo, vận dụng.
Thứ hai, trên cơ sở phân tích về thực trạng thu hút và sử dụng FDI trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn từ khi tái lập tỉnh năm 1997 đến năm 2013, luận án phải tập trung đánh giá một cách khoa học về thực trạng tác động của FDI tới sự phát triển kinh tế - xã hội ở Vĩnh Phúc theo hai phương diện bao gồm cả những tác động tích cực, tiêu cực. Những tác động tích cực cần phân tích đánh giá bao gồm tác động của FDI tới tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển giao công nghệ, sự hình thành và phát triển của hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật, tác động tới kinh tế đối ngoại, nguồn thu ngân sách, tạo việc làm, thu nhập cho người lao động, tác động tích cực tới môi trường. Những tác động tiêu cực của FDI cần được đánh giá cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Trên cơ sở phân tích thực trạng tác động hai mặt của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc, luận án phải tập trung làm rõ nguyên nhân của những tác động đó.
Thứ ba, Trên cơ sở khung lý thuyết đã xây dựng, kết quả phân tích thực trạng tác động hai mặt của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc và dự báo về bối cảnh thế giới, trong nước, dự báo nhu cầu của Tỉnh về FDI, luận án phải đề xuất quan điểm, phương hướng, giải pháp phát huy hiệu quả tác động của FDI tới phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới, nhằm đẩy nhanh Vĩnh Phúc trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại, phát triển bền vững.
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA FDI TỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ- XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH