(Đỗ Pháp Thuận) (Mãn Giác Thiền Sư) (Ng. Trung Ngạn)
1:MỤC TIÊU:
1.1* Kiến thức : HS cảm nhận được vẻ đẹp của 3 bài thơ, thể hiện quan niệm sống của vị đại sư.
1.2* Kĩ năng : HS biết cách đọc bài thơ giàu tính triết lí.
- Trình bày, suy ngẫm ỹ tường về cội nguồn giá trị chân chính và sâu sắc nhất trong cuộc soongscur mỗi con người là quê hương.
1.3* Thái độ: Ca ngợi, kính trọng.
2: TRỌNG TÂM:
- Quan niệm và, ý thức trách nhiệm của nhà sư đối với Tổ Quốc.
-Sự lựa chọn từ ngữ và so sánh trong thơ.
3: CHUẨ N B Ị :
3.1: GV: tư liệu về thơ cổ.
3.2: HS : Trả lời câu hỏi cuối bài “Quốc tộ; Có bệnh, bảo mọi người.”.
4: TIẾ N TRÌNH:
4.1 - Ổn định:
4.2 - Kiểm tra (15 phút)
Nêu những đặc trưng cơ bản của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.
ĐA : * Tính cụ thể (4 đ) * Tính cảm xúc (3đ) * Tính cá thể (3đ).
4.3 - Bài mới:
Hoạt động của T - T Nội dung bài học
Hoạt động1 + Quốc tộ như đằng lạc Nam thiên lí thái bình Vô vi cư điện các.
Xứ xứ tức đao binh.
Vận nước như mây quấn Trời Nam mở thái bình, Vô vi trên điện các, Chốn chốn dứt binh đao.
+ Câu “Vận nước như mây quấn”
nhằm diễn tả điều gì?
+ Nêu những nhân tố tạo nên vận
I- VẬN NƯỚC :
+ Vận nước là bài thơ có tên tác giả sớm nhất của VHVN, cũng là bài thơ sớm nhất về kế sách dựng nước lâu dài.
+ Đây là lời tuyên ngôn của một vị đại sư –981– 982.
1- Vận nước như mây quấn
+ Cách so sánh nhằm diễn đạt hiểu về vận nước rất sâu sắc chứ không lạc quan, dễ dãi.
+ “Vận nước như mây quấn” là vận nước phụ thuộc vào nhiều quan hệ ràng buộc. Vận nước không thể tồn tại của một lực lượng có tính độc lập, vận nước không thể chỉ dựa vào một yếu tố mà thành. Nó là mối quan hệ của nhiều yếu tố để giữ vận nước phát triển lâu dài, thịnh vượng.
+ Có thể hiểu “Vận nước” là :
nước?
+ Tâm trạng của tác giả được thể hiện như thế nào?
+ Em hiểu “Vô vi” là gì?
+ Câu:”Vô vi trên điện các” nghĩa là gì?
+ Câu:” Chốn chốn dứt binh đao “ nghĩa là gì?
+ Hai câu kết phản ánh truyền thống gì của dân tộc.
+ Bài thơ có ý nghiã gì?
Hoạt động 2
+ PPhần tiểu dẫn nêu những nội dung gì ? + Bốn câu đầu nêu lên qui luật nào của tự nhiên, của đời?
+ Câu thơ 1,2 nói lên điều gì? Nói như thế nào?
- Có đường lối trị quốc tốt, phù hợp.
- Có quan hệ ngoại giao, láng giềng tốt.
- Có tiềm năng về quân sự.
- Có tiềm năng về kinh tế.
- Có sự đoàn kết nhât trí cao giữa người cầm đầu với muôn dân.
2- Tâm trạng của tác giả trước hàn cảnh đất nước + Tác giả muốm đem hiểu biết của mình về tư tưởng trị nước bày tỏ với vua ( người đứng đầu nước) để giữ cho đất nước yên tĩnh, vui vẻ, dân an cư lạc nghiệp.
3- Vô vi
+ Vô vi là vô vi pháp của nhà Phật nghĩa là từ bi bác ái.
+ Điện các : Chỉ triều đình (Vua).
=> Câu thơ nói lên : muốn giữ yên vận nước, để vận nước phát triển thịnh vượng, nhà vua phải vô vi, phải làm những gì thuận với tự nhiên, với lòng người.
Theo nhà Phật phải làm cho chúng sinh được yên vui, xóa bỏ mọi khổ nạn cho họ. Đó là lo cho dân.
+ “Chốn chốn tắt binh đao” nghĩa là nơi nơi không có cảnh chém giết nhau, không còn chiến tranh, đất nước thanh bình thì vận nước, ngôi vua mới bền vững
@ Hai câu cuối phản ánh truyền thống yêu nước, khao khát hòa bình, độc lập. Đó là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.
+ Đó cũng là lời nhà sư trả lời vua Lê Đại Hành.
+ Bài thơ bộc lộ tư tưởng trị nước, cách nhìn xa trông rộng của nhà sư.
II- CÓ BỆNH, BẢO MỌỊ NGƯỜI ( CÁO TẬT THỊ CHÚNG )
@ Hướng dẫn đọc – hiểu 1- Tiểu dẫn.
+ Mãn giác Thiền sư (SGK).
+ “Kệ” : thể văn Phật giáo dùng để truyền bá giáo lí nhà Phật.. Kệ được viết bằng văn vần.
- Nhiều bài kệ có giá trị văn chương.
2- Đọc hiểu:
* Bốn câu đầu:
+ Diễn tả quy luật vận động, biến đổi :
- Quy luật biến đổi của thiên nhiên :”Xuân qua – hoa rụng; xuân tới – hoa nở”.
- Qui luật biến đổi của đời người :” Việc đi mãi, người càng ngày càng già”
* Câu 1,2 nói qui luật biến đổi của thiên nhiên . Song bài thơ nói hoa rụng trước, hoa nở sau. Phải chăng nhà thơ muốn nói về sự luân hồi của thiên nhiên (Hoa tàn rồi lại nở). Xuân mang đến cái đẹp, tươi mát cho vạn vật, sự ấm áp, tràn đầy sức sống cho cây cỏ,
105
+ Câu 3,4 nói cái gì ? Nói như thế nào?
+ Nếu đảo vị trí câu thơ 2 lên vị trí 1 thì ý thơ như thế nào?
+ Hai câu cuối có phải là thơ tả thiên nhiên không?
+ Nhận xét câu thơ 1 và 6?
+ Hình ảnh “cành mai” có ý nghĩa như thế nào?
“Cành mai “ còn có ý nghĩa như thế nào?
Hoạt động 3:
- GV cho hs nêu vài nét về tác giả, tác phẩm?
- Nỗi nhớ quê hương ở hai câu thơ đầu có gì đặc sắc?
- Làm nổi bật lên điều gì?
- Phân tích nét riêng của lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộctrong bài thơ qua hình tượng thơ độc đáo.
* Câu 3,4 diễn tả qui luật biến đổi của đời người.: Thời gian, sự việc qua đi, con người trải theo năm tháng cũng già đi. Song con người không biến đổi luân hồi như cây cối mà cuộc đời con người sẽ đi về phía hủy diệt, không thể cứu vãn được. Con người sẽ tiếc nuối, xót xa.
@ Nếu đảo 2 câu 1 và 2 thì ý thơ sẽ khác, hai qui luật sinh trưởng, tuần hòan sẽ thay đổi.
3- Hai câu cuối
* Hai câu cuối không phải là thơ tả thiên nhiên. Vì xuân tàn hoa rụng để chuyển sang mùa hè.
* Hoa mai xuất hiện (Mai chỉ nở vào cuối đông, đầu xuân) nên không phải miêu tả thiên nhiên.
* Câu 1 và câu kết mâu thuẫn ( Xuân qua, hoa rụng hết) mà nhà thơ vẫn thấy (Đêm qua sân trước một cành mai).
+ Cành mai giúp ta có nhiều cảm nhận :
- Cành mai phủ nhận qui luật biến đổi của tự nhiên Mọi loài hoa đã rụng nhưng mai vẫn nở.
- Cành mai mang ý nghĩa tượng trưng, nó thể hiện sức sống mãnh liệt của vạn vật và con người. Nó vượt lên trên tất cả sư sống (sống, chết, suy, khai). Đó là qui luật của sự bất biến (Bất biến về tư tưởng, tình cảm, ý chí – bất biến bên trong. Cành mai thể hiện sự bất biến trong tâm hồn nhà thơ.
- Cành mai còn là hình ảnh nghệ thuật đẹp (nó không phải là cái đẹp của bức tranh tứ quí (tùng , cúc mai) mà là cái đẹp của tinh thần lạc quan, mạnh mẽ, kiên định trước những biến đổi của đất trời, thời cuộc.
Đó là triết lý của nhà Phật : dù trong hoàn cảnh nào ( xuất giá tu hành nhưng không quay lưng lại với đời.).
III: HỨNG TRỞ VỀ 1: Tiểu dẫn:
a) Tác giả:
b) Tác phẩm:
2: Đọc hiểu:
a) Hai câu thơ đầu:
“Dâu già là rụng tằm vừa chín Lúa sớm bông thơm cua béo ghê”
=>Nỗi nhớ quê rất cụ thể, dân dã làm nổi lên gốc gác cảu đông quê, cuộc sống đời thường hiện lên trong cảm xúc của nhà thơ. Cái cốt lõi của cảm xúc ấy là lòng yêu quê hương xứ sở. Cách nói mộc mạc dễ làm rung động lòng người.
-Tình yêu quê hương không phải bằng cảm xúc hô to, gọi giật mà bằng những hình ảnh gợi nhớ. Đó là dâu tăm, là hương thơm đồng lúa, là cua cá trên đồng, dẻo thơm ngọt ngào trong bữa cơm quê.
* GV tích hợp kỹ năng sống:
- Qua bài thơ, em cảm nhận được điều gì?
- Tiếng gọi trở về tha thiết, khắc khoải trong lòng kẻ xa quê. rõ ràng lòng yêu quê hương, dất nước, niềm tự hào về dân tộc là cảm xúc chủ đạo của bài thơ.
Không có cái gì bằng quê hương xứ sở của mình. Bài thơ giúp ta thêm yêu, thêm quý nơi mình sinh ra, lớn lên và trưởng thành.
4.4– Câu hỏi, bài tập củng cố: Đọc diễn cảm 3 bài thơ.
=> Nắm rõ nội dung chủ đạo của các bài thơ đó.
4.5- Hướng dẫn học bài:
* Đối với bài học hôm nay: Học thuộc 2 bài thơ, nắm nững nội dung, nghệ thuật chính.
* Đối với bài học tiếp theo: Đọc trước và soạn trước bài HHLTMHNCQL. Trả lời câu hỏi phần hướng dẫn học bài.
5: RÚT KINH NGHIỆM::...
ND:...
PP:...
ĐDDH...
TUẦN : 15 TIẾT : 44