(?) Hãy nêu vài nét về tác giả tác phẩm ? ( sgk) II, Đọc – tìm hiểu văn bản:
1, Đọc – Chú thích:
GV đọc bài thơ sau đó gọi hs đọc lại ( yêu cầu : lưu ý nhịp thơ ở 2 câu bảy và 6-8 , gịong thơ rất thống thiết , kích động , các từ bắt vần trắc , bằng , vần lưng ..)
Giải thích từ khó
(?) Nhan đề của bài thơ cho biết nội dung chính là gì ? - Bài thơ trình bày cảm nghĩ của con người về đất nước mình
(?) Nhưng tác giả bài thơ này không trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ yêu nước của mình . Oâng đã có cách biểu hiện riêng nào ?
- Mượn lời ông Nguyễn Phi Khanh nói với con khi ông bị quân minh giải sang Trung Quốc .
(?) Nếu thế , tâm sự yêu nước của Nguyện Phi Khanh cũng chính là của tác giả Trần Tuấn Khải . Trong bài thơ Hai chữ nước nhà tâm sự này được diễn ra qua mấy nét tâm tư ? Đó là những tâm tư nào ?
2.Boỏ cuùc: HS tỡm hieồu boỏ cuùc
- Từ đầu đến con nhớ lấy lời cha khuyên – Nỗi lòng người cha trong cảnh ngộ mất nước nhà tan
- Tiếp đến lấy ai tế độ đàn sau đó mà – Nỗi lòng của người cha trong cảnh ngộ nước mất nhà tan
- Phần còn lại – Nỗi lòng người cha dành cho con 3.Phân tích :- Gọi hs đọc đoạn 1
a.Nỗi lòng người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước
(?) Trong cuộc ra đi của người cha là Nguyễn Phi Khanh có gì đặc biệt ? ( Chú thích sgk)
(?) Cảnh tượng cuộc ra đi được miêu tả qua lời thơ nào ? ( 4 câu đầu)
(?) Cảnh tượng thiên nhiên được miêu tả trong những câu thơ đó như thế nào ?
(?) Những từ ngữ : mây sầu ảm đạm , gió thảm hiu , hổ thét chim kêu gây cho em cảm giác gì ?
- Một cảnh vật tan tóc chia li , thê lương , đây không chỉ là
phaồm
Sgk / 161
II, Đọc – hiểu văn bản:
1, Đọc – hiểu chú thích:
2.Boỏ cuùc: (3phaàn)
3.Phaân tích :
a.Nỗi lòng người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước
+ Khoâng gian :
- ở biên giới ảm đạm, heo hút . Đây là nơi tận cùng cuỷa toồ quoỏc
- Một cảnh tượng tan tóc , theõ lửụng
+ Hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật
- Hoàn cảnh thật éo le :
không khí của thời Phi Khanh , những năm 1407 , mà chính là không khí nước An Nam thời những năm 20 của thế kỉ XX , không khí mất nước , nô lệ
(?) Trong bối cảnh đau thương như vậy , tâm trạng của người cha ra sao ?
- Trước sự việc đó con muốn đi theo cha để săn sóc cha già cho tròn chữ hiếu nhưng cha phải dằn lòng khuyên con trở vềđể tính việc lo trả thù nhà , đền nợ nước . Đối với hai cha con ,tình nhà nghĩa nước đều sâu đậm vì thế mà tâm trạng lúc này đau đớn , xót xa tột cùng
(?) Hình ảnh : Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước Chút thân tàn lần bước dặm khới Trông con tầm tã châu rơi
Gợi cho em suy nghĩ và liên tưởng điều gì ? - Nước mất nhà tan , cha con , anh em li biệt
GV giảng thêm : Những hình ảnh máu lệ , hồn nước vẫn là hình ảnh đã rất quen thuộc và có phần sáo mòn , nhưng ở đây người đọc vẫn được lôi cuốn bởi tâm tạng và cảm xúc của hai cha con , nhất là người cha già đang cố dặn con , trăng trối với đứa con trai lớn thông minh , nghị lực ông vô cùng tin tưởng và hi vọng
(?) Trong bối cảnh không gian và tâm trạng ấy , lời khuyên của người cha có ý nghĩa nư thế nào ?
- Có ý nghĩa như một lời trăng trốí . Nó thiêng liêng, xúc động và có sức truyền cảm mạnh hơn bao giờ hết
cha bị giải sang Tàu , không mong ngày trở lại , con muốn đi theo để phụng dưỡng cha già cho tròn đạo hiếu , nhưng cha đã dằn lòng khuyên con trở lại để lo tính việc trả thù nhà , đền nợ nước
- Tâm trạng : Cả 2 cha con , tình nhà , nghĩa nước đều sâu đậm , da diết và đều tột cùng đau đớn , xót xa : nước mất nhà tan , cha con li bieọt .
Lời khuyên của người cha có ý nghĩa như một lời trăng trối . Nó thiêng liêng , xúc động và có sức truyền cảm mạnh hơn bao giờ hết
( Heỏt tieỏt 65 , chuyeồn tieỏt 66) b.Nỗi lòng của người cha trước cảnh nước mất nhà tan - Gọi hs đọc đoạn 2
(?) Người cha nhắc đến lịch sử dân tộc trong những lời khuyên nào ? ( 4 câu đầu của đoạn 2 )
(?) Qua các sự tích : giống Hồng Lạc , giời Nam riêng một cõi , anh hùng hiệp nữ , đặc điểm nào của dân tộc được nói tới ?
- Truyền thống dân tộc ( nòi giống cao quí , lịch sử lâu đời , nhiều anh hùng hào kiệt
(?) Tai sao khi khuyên con trở về tìm cách cứu nhà , người cha lại nhắc ( trước hết ) đến lịch sử anh hùng dân tộc ? (?) Điều này cho thấy tình cảm sâu đậm nào trong tấm lòng
b.Nỗi lòng của người cha trước cảnh nước mất nhà tan
- Người cha muốn khích lệ dòng máu anh hùng dân tộc ở người con
- Cảnh đất nước đang chìm trong khói lửa và
người cha ?
- Niềm tự hào dân tộc – một biểu hiện của lòng yêu nước (?) Trong phần tiếp theo , những câu thơ nào miêu tả hoạ mất nước ?
Bốn phương khó lửa bừng bừng ………bỏ vợ lìa con
(?) Qua bốn câu thơ đó ta thấy được cảnh tượng lúc bấy giờ ntn?
(?) Trước tình cảnh đó thì nỗi đau của người yêu nước được diễn tả qua câu thơ nào ?
Thảm vong quốc kể sao xiết kể ……….
Sông Hồng Giang nhừng vận cơn sầu
(?) Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật gì và nêu ý nghĩa của biện pháp đó ?
(?) Những lời nói về thảm vong quốc đã bộc lộ cảm xúc sâu sắc nào trong lòng người cha ?
- Niềm xót thương vô hạn trước cảnh nước mất nhà tan ,Lòng căm phẩn vô hạn trước tội ác giặc minh . Đó cũng là biểu hiện sâu sắc của tình yêu nước trong lòng nhà thơ c.Nỗi lòng người cha dành cho con
Gọi hs đọc đoạn cuối
(? ) Những lời thơ cuối diễn tả tình cảnh thực của người cha Cha xót phận tuổi già sức yếu
……….
Thân lươn bao quản vũng lầy
(?) Qua các chi tiết : tuổi già sức yếu , đành chịu bó tay , thân lươn bao quản cho ta thấy người cha đang trong cảnh ngộ thế nào ? ( già yếu , bị bắt , , không còn địa vị là cảnh ngộ ngặt nghèo , bất lực )
(?) Tại sao khi khuyên con trở về tìm cách cứu nước cứu nhà , người cha lại nói tới cảnh bất lực của mình ?
(?) Tiếp đó , người cha mong con nhớ đến tổ tông khi trước . Đó là một tổ tông như thế nào ?
- Tổ tông vì nước gian lao . Vì ngọn cờ độc lập (?) Mục đích lời khuyên của người cha ở đây là gì ? (?) Nhận xét về giọng điệu lời thơ khuyên nhủ này ? - Thống thiết , chân thành
cảnh giết chóc của bọn xâm lược tàn bạo chúng quyết tâm tàn hại cả giống côn trùng cây cỏ , làm cho bao người dân , con đỏ nheo nhóc , khốn cuứng
- Tác giả đã dùng biện pháp nhân hoá và so sánh để cực tả nỗi đau mất nước thấm đến cả trời đất , soâng nuùi VN
Niềm xót thương vô hạn trước cảnh nước mất nhà tan , lòng căm phẫn vô hạn trước tội ác của giặc minh
c.Nỗi lòng người cha dành cho con
- Nhaèm kích thích hun đúc cái ý chí “ gánh vác”
của người con , làm cho lời trao gửi thêm nặng tình cảm
- Khớch leọ con noỏi nghieọp veỷ vang cuỷa toồ toõng
yêu con , yêu nước.
Đặt niềm tin tưởng vào con và đất nước . Tình yêu con hoà trong tình yêu đất nước , dân tộc
(?) Từ lời khuyên đó , em cảm nhận được nỗi lòng nào của người cha ?
(?) Đọc bài thơ Hai chữ nước nhà , em hiểu gì về nỗi lòng của người cha trong hoàn cảnh nước mất nhà tan ?
(?) Từ đó em cảm nhận điều quý giá nào trong tấm lòng nhà thơ Trần Tuấn Khải – người đã mượn lời ông Nguyện Phi Khanh để bày tỏ lòng mình với đất nước ? ( HSTLN) III. Tổng kết: Ghi nhớ : sgk
(?) Cảm nghĩ về 2 chữ nước nhà đã trở thành đề tài lớn trong thơ VN . Em biết những bài thơ ( câu thơ ) nào khác diễn tả tình yêu quê hương đất nước của con người trong khói lửa chiến tranh ? ( HS tự bộc lộ
III. Tổng kết: Ghi nhớ : sgk