III. HỆ THỐNG CÁC BIỆN PHÁP ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG
3.3. Nhóm giải pháp công cụ hỗ trợ học viên
3.3.1. Xây dựng CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập
Xây dựng CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập là một xu thế tất yếu và phổ biến của các Trường Đại học, Cao đẳng và Nghiên cứu ở Việt Nam hiện nay và trong thời gian tới. Nó giúp giải quyết vấn đề lưu trữ, bảo quản tài liệu, chia sẻ tài nguyên và đặc biệt là cải thiện dịch vụ cung cấp cho người sử dụng thông tin, tiết kiệm tối đa kinh phí xuất bản. Tuy nhiên, để tránh việc tạo lập chồng chéo các bộ
cơ sở dữ liệu, giảm lãng phí về thời gian, nhân lực, tài chính và tạo ra tính thống nhất trong hệ thống các tài liệu giảng dạy và học tập, cần có kế hoạch tổng thể về số hóa và liên kết số hóa trong các CD-Rom với thư viện điện tử vì trong tương lai sự phát triển, liên kết giữa các thư viện trong nước, hệ thống thư viện trong nước và thư viện trên toàn thế giới là tất yếu.
Mục tiêu xây dựng và xuất bản bộ CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập tại Học viện Tư pháp nhằm:
- Xây dựng một cơ sở dữ liệu tiếng Việt phục vụ chương trình đào tạo và học tập, nghiên cứu khoa học về các chức danh tư pháp
- Làm phong phú thêm bộ sưu tập tài nguyên thông tin của Học viện tư pháp; thu hút và mở rộng đối tượng học tập và nghiên cứu;
- Hỗ trợ việc triển khai phương pháp giảng dạy mới trong toàn Học viện Tư pháp;
- Xuất bản có hệ thống theo từng chuyên ngành đào tạo những tài liệu giảng dạy và học tập, giúp cho giảng viên, học viên tra cứu một cách thuận lợi, giảm chi phí in ấn và phát hành;
- Làm cơ sở cho việc xây dựng Kho dữ liệu nội bộ tiến tới xây dựng tài nguyên số tạo nguồn cơ sở dữ liệu có hệ thống và đồng bộ.
Yêu cầu về nội dung CD-Rom: Nguyên tắc tổ chức và xây dựng CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập phải phù hợp với nội dung chương trình đào tạo. Ở Học viện Tư pháp có nhiều chương trình đào tạo khác nhau áp dụng cho những đối tượng khác nhau, do đó, việc xây dựng CD-Rom có thể phân theo tiêu chí đối tượng đào tạo như sau:
- CD-Rom về đào tạo Thẩm phán - CD-Rom về đào tạo Kiểm sát viên - CD-Rom về đào tạo Luật sư
- CD-Rom về đào tạo Chấp hành viên…
Trong mỗi CD-Rom cần bảo đảm có các tài liệu sau: Giới thiệu về loại hình đào tạo; Nội dung chương trình đào tạo; Các giáo trình, tài liệu, đề cương bài giảng, giáo án điện tử, Hồ sơ tình huống, Văn bản quy phạm pháp luật, các tài liệu hướng dẫn học tập, các video clip phục vụ đào tạo…
Yêu cầu về cấu trúc:
Đảm bảo tính khoa học Sư phạm và khoa học Công nghệ thông tin Về bản chất thì CD-Rom là một cơ sở dữ liệu data được cài đặt trên máy tính để hỗ trợ cho hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh. Vì vậy nó cần đảm bảo những yêu cầu của một cơ sở dữ liệu hỗ trợ dạy học, nghĩa là phải hàm chứa trong đó tri thức ở mức chuyên gia của hai lĩnh vực Sư phạm và Tin học. Đáp ứng được yêu cầu này cũng đồng thời đã đề cao được chất lượng (tính chuẩn tắc) của một phần mềm nói chung được gọi là “phần mềm dạy học” và tính hiệu quả của việc sử dụng nó.
Đảm bảo tính hiệu quả: Xây dựng CD-Rom tài liều giảng dạy và học tập trong hoàn cảnh cụ thể của nền giáo dục nước ta, trước tiên cần phải lấy tính hiệu quả làm tiêu chí hàng đầu. Vì rằng các hoạt động dạy học rất phong phú và đa dạng gồm cả những hoạt động chân tay và hoạt động trí óc. CD-Rom tài liều giảng dạy và học tập
với tư cách là một phần mềm, cùng với máy tính hỗ trợ nhiều mặt của quá trình tra cưứ tài liệu học tập và giảng dạy. Đồng thời phải tạo ra được những điều kiện tốt đẹp để hoạt động nhận thức của người học được diễn tả một cách tích cực, độc lập, chủ động và sáng tạo.
Nói cách khác, thiết kế bài giảng điện tử cần coi trọng phát huy cao nhất những thế mạnh của máy tính để tạo ra môi trường học tập, trong đó tính tích cực, độc lập, chủ động, sáng tạo của học sinh được phát huy cao độ. Đây cũng chính là thực hiện nhiệm vụ nâng cao hiệu quả sử dụng của một thiết bị dạy học hiện đại trong điều kiện và hoàn cảnh của nền giáo dục nước ta hiện nay.
Đảm bảo tính mở rộng và phổ dụng: Trong một CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập thường có sự liên kết của nhiều tài liệu khác nhau, mỗi một tài liệu sẽ đảm nhận cung cấp một yếu tố nội dung kiến thức nào đó. Xây dựng cấu trúc của CD-Rom tài liều giảng dạy và học tập theo hệ thống các tài liệu cũng chính là thực hiện việc phân nhóm các đơn vị kiến thức mà CD-Rom có thể hỗ trợ. Về phương diện kỹ thuật lập trình, đây chính là việc môđun hoá chương trình để dễ dàng cho việc thiết kế, cài đặt, bảo dưỡng, bảo trì và nâng cấp sau này. Số lượng các tài liệu cần sử dụng trong CD-Rom sẽ tương ứng với các yếu tố kiến thức cấu thành CD-Rom, sự liên kết giữa các tài liệu thể hiện mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố kiến thức của bài học và do đó việc thay đổi nội dung trên mỗi tài liệu, số lượng tài liệu, cùng mối liên kết giữa chúng cũng chính là thay đổi cấu trúc logic nội dung của CD-Rom. Đảm bảo yêu cầu về cấu trúc của CD-Rom như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc chỉnh sữa, nâng cấp và hoàn thiện CD-Rom sau này.
Đảm bảo tính tối ưu của cấu trúc cơ sở dữ liệu: Khi thiết kế một phần mềm nói chung, bài giảng điện tử nói riêng thì việc xây dựng cơ sở dữ liệu là một vấn đề rất quan trọng. Dữ liệu ấy phải được cập nhật dễ dàng và thuận lợi, yêu cầu kích thước lưu trữ phải tối thiểu, truy cập nhanh chóng khi cần (nhất là đối với các dữ liệu multimedia), dễ dàng chia sẻ, dùng chung hay trao đổi giữa nhiều
người dùng. Đặc biệt với giáo dục, cấu trúc cơ sở dữ liệu phải hướng tới việc hình thành các thư viện điện tử trong tương lai, như thư viện các bài tập, đề thi; thư viện các tranh ảnh, các phim học tập; thư viện các tài liệu giáo khoa, tài liệu giáo viên,… Cùng với việc xây dựng tài liệu, cần xây dựng các thư viện tư liệu môn học để mọi người đều có thể sử dụng thuận lợi và nhanh chóng, đồng thời phải tạo điều kiện để mọi người có thể tham gia vào việc làm giàu, làm phong phú các thư viện ấy. Xây dựng các thư viện tư liệu cho môn học là vấn đề quan trọng đầu tiên cần phải làm, nó quyết định đến chất lượng của việc thiết kế, xây dựng tài liệu điện tử.
Đảm bảo nguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học khi trình diễn thông tin: Sự hấp dẫn giảng viên và học viên khi sử dụng CD- Rom tài liệu giảng dạy và học tập trong giảng dạy và học tập là khả năng trích xuất các thông tin và việc trình diễn các thông tin Multimedia. Do đó, việc trình bày nội dung các thông tin cần phải rất sinh động và hấp dẫn, nói chung chúng là những trang thông tin Multimedia. Tuy nhiên, việc trình diễn thông tin trên CD-Rom nếu không tuân thủ những nguyên tắc sư phạm thì sẽ không đáp ứng được
yêu cầu của quá trình dạy học. Trình tự xuất hiện của các thông tin khi sử dụng hiệu ứng, các hình ảnh động, phim ảnh, màu sắc,…đều
phải được cân nhắc kỹ lưỡng khi sử dụng và phải tuân theo nguyên tắc, những ý đồ sư phạm của quá trình dạy học, điều đó cũng được quy định bởi dạy học là một nghệ thuật. Như vậy, việc xây dựng CD- Rom tài liệu giảng dạy và học tập trong giảng dạy và học tập luôn yêu cầu và đi kèm với nó là việc xây dựng cấu trúc và kịch bản cho quá trình trình diễn thông tin. Nếu chỉ sử dụng cách trình diễn có cấu trúc tuần tự thì ta đã vô tình hạ thấp vai trò của máy tính điện tử. Khả năng lưu trữ, tìm kiếm, truy xuất, liên kết gần như vô hạn giữa các yếu tố thông tin là một đặc trưng riêng, có hệ thống của máy vi tính.
Nhờ đó mà có thể thực hiện được những cấu trúc và kịch bản trình diễn ở nhiều mức độ phức tạp và cấp độ sâu khác nhau. Thực hiện nguyên tắc này cũng chính là đảm bảo tính chặt chẽ, khúc chiết, trong sáng, phong phú, đa dạng và logic của nội dung thông tin được trình diễn. Sử dụng tốt khả năng trình diễn thông tin Miltimedia sẽ đảm bảo cho quá trình nhận thức của học sinh theo quy luật “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng”.
Đảm bảo tính thân thiện, vệ sinh trong sử dụng: Xu hướng xây dựng các phần mềm nói chung hiện nay là phải có giao diện hết sức thân thiện (theo nghĩa dễ tìm hiểu, dễ tiếp cận, dễ thao tác, dễ sử dụng, tận dụng được các thói quen…), nhất là khi lớp người dùng không có điều kiện tiếp cận công nghệ còn nhiều và đang ở trong các vị trí công tác khác nhau của nhiều lĩnh vực hoạt động văn hoá, xã hội thì điều đó lại càng được quan tâm hơn, và nó cũng phù hợp với mong muốn của con người là điều kiện lao động ngày càng phải được cải thiện. Việc thiết kế và xây dựng CD-Rom tài liệu giảng dạy và học tập trong giảng dạy và học tập cũng không nằm ngoài yêu cầu đó. Sử dụng các phím chức năng, giao tiếp giữa người dùng và máy qua nhiều menu, hộp thoại trình bày thông tin ngược với những tư duy thông thường, sử dụng màu sắc, độ tương phản không phù hợp với tâm lý thị giác sẽ là những cản trở lớn đối với những người sử dụng. Mọi sự lạm dụng (quá đáng, không có chủ định, không có mục đích rõ ràng, đặc biệt là trong dạy học) những chức năng phong phú,
đa dạng của máy tính điện tử nhiều khi sẽ không đưa đến những kết quả mong muốn, thậm chí còn phản tác dụng.
Đảm bảo tính cập nhật nội dung tài liệu: Đặc điểm của thời đại ngày nay là khoa học và kỹ thuật phát triển rất mạnh mẽ, kho tàng tri thức của nhân loại ngày càng tăng lên một cách đáng kể. Vì vậy phải triệt để tận dụng khả năng lưu trữ, cập nhật thông tin của máy tính.
Việc cập nhật để chỉnh sữa, nâng cấp và ngày càng hoàn thiện hệ thống các tài liệu là việc làm có ý nghĩa trong việc hình thành các thư viện tư liệu điện tử, những tiêu chí chuẩn mực của một nền giáo dục điện tử trong tương lai.