Chương 2. THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH C ỰC VÀO HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHO TRẺ 5-6 TUỔI TẠI MỘT
2.3. K ết quả khảo sát thực trạng vận dụng các PPDHTC vào hoạt động dạy học
1.3.4. Các y ếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng các PPDHTC
Việc vận dụng các PPDHTC chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Mức độ ảnh hưởng của mỗi yếu tố là không giống nhau. Đối với giáo viên, việc ảnh hưởng này được thể hiện qua bảng 2.9
Bảng 2.9: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng các PPDHTC Các yếu tố
Mức độ
Mean
Nhiều Ít Không
SL TL SL TL SL TL
1. Khả năng hiện tại của trẻ 60 78.9% 16 21.1% 0 0.0% 1.21 2. Mục tiêu của bài học 34 44.7% 22 28.9% 20 26.3% 1.81 3. Trình độ chuyên môn và
nghiệp vụ của giáo viên 64 84.2% 12 15.8% 0 0.0%
1.16
4. Sỉ số trẻ trong lớp 58 76.3% 14 18.4% 4 5.3% 1.29
5. Thời gian chuẩn bị bài dạy 22 28.9% 38 50.0% 16 21.1% 1.92 6. Điều kiện cơ sở vật chất
trong lớp học 36 47.4% 34 44.7% 6 7.9%
1.6
7. Sự chỉ đạo, quan tâm động
viên của cán bộ quản lý 14 18.4% 52 68.4% 10 13.2%
1.94
8. Sự khen thưởng về vật chất và tinh thần cho việc vận dụng PPDHTC
6 7.9% 36 47.4% 34 44.7%
2.36
Qua khảo sát trên cho thấy, yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất đến việc vận dụng các PPDHTC là trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên với tỉ lệ 84.2% ảnh hưởng nhiều và điểm trung bình là 1.16. Con số này phần nào khẳng định thêm điều mà chúng tôi đã nói ở trên rằng: những hạn chế của giáo viên khi vận dụng các PPDHTC là do giáo viên chưa hiểu rõ về các phương pháp ấy. Giáo viên không thể áp dụng các PPDHTC nếu không biết về nội dung, đặc điểm của các phương pháp, các kỹ thuật thực hiện. Khả năng, trình độ lựa chọn và vận dụng các PPDHTC là mặt chủ quan của PPDH. Không có một phương pháp dạy học nào là tối ưu, mà cần có sự sáng tạo của giáo viên. Do đó, việc vận dụng các PPDHTC bị ảnh hưởng bởi khả năng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên. Song điều này không có nghĩ là giáo viên không sử dụng các PPDHTC vì khó hay không biết mà đòi hỏi giáo viên phải tự nâng cao trình độ của mình, tự tìm kiếm các phương pháp dạy học hiện đại để đưa vào dạy học cho trẻ.
Yếu tố mà giáo viên cho rằng ảnh hưởng nhiều với tỉ lệ cao ở mức thứ hai đó là khả năng hiện tại của trẻ. Rõ ràng, khả năng hiện tại của trẻ ảnh hưởng không chỉ đến việc vận dụng các PPDHTC mà còn ảnh hưởng đến việc xác định nội dung, mục tiêu học tập của trẻ. Tuy nhiên qua tìm hiểu những khó khăn khi vận dụng các PPDHTC, chúng tôi được biết giáo viên cho rằng khả năng hiện tại ở mỗi trẻ không giống nhau gây khó khăn cho việc áp dụng các PPDHTC chứ không chỉ ảnh hưởng ở khía cạnh tương tác. Giáo viên nêu rằng dạy học tích cực là dạy học theo từng cá nhân trẻ mà mỗi trẻ thì khác nhau nên khó áp dụng, kết quả trẻ làm cũng không đồng đều. Như
vậy, giáo viên vẫn còn tư tưởng mong muốn tác động lên trẻ một cách đồng loạt, phải đạt kết quả đồng loạt. Trong khi đó các PPDHTC không yêu cầu như vậy.
Yếu tố “sỉ số trẻ trong lớp” có điểm trung bình là 1.29, đạt mức độ ảnh hưởng nhiều. Đây cũng là một vấn đề cần chú ý, và chúng tôi cho rằng yếu tố này góp phần khó khăn cho việc vận dụng các PPDHTC. Giáo viên khó quan tâm đến từng trẻ, khó quan sát hoạt động của trẻ một cách thường xuyên. Hơn nữa lớp học đông cũng ảnh hưởng không tốt về khía cạnh tiếng ồn, khoảng cách khi làm việc cá nhân…
Các yếu tố: mục tiêu của bài học; thời gian chuẩn bị bài dạy; điều kiện cơ sở vật chất có điểm trung bình lần lượt là 1.81; 1.92; 1.6, là các yếu tố đạt mức ít ảnh hưởng đến việc vận dụng các PPDHTC. Việc cho rằng thời gian chuẩn bị bài dạy ít ảnh hưởng thì đây là dấu hiệu đáng mừng, giáo viên đã có thể sắp xếp, tổ chức các hoạt động dạy học sao cho tiết kiệm thời gian chuẩn bị, phát huy tối đa thời gian hoạt động của trẻ. Yếu tố điều kiện cơ sở vật chất ít ảnh hưởng cho thấy rằng giáo viên đã linh động hơn trong việc khắc phục những khó khăn từ cơ sở vật chất. Qua quan sát, chúng tôi thấy một số lớp học đã được trang bị những nguyên vật liệu thu nhặt được từ các sản phẩm phế liệu, sách, báo cũ, huy động từ phụ huynh, từ trẻ, hạn chế phụ thuộc vào sự trang bị của nhà trường.. Song vẫn không ít giáo viên cho rằng cơ sở vật chất ảnh hưởng nhiều đến việc vận dụng các PPDHTC. Chúng tôi cho rằng điều này cũng không sai. Một số hoạt động dạy học theo hướng tích cực hóa đòi hỏi cần có những điều kiện cơ sở vật chất cần thiết như máy vi tính, máy chiếu, hay ti vi, và một số trang thiết bị khác. Nếu thiếu những trang thiết bị này, có thể làm giảm hiệu quả của việc vận dụng. Những điều kiện dạy học thuận lợi hỗ trợ cho việc vận dụng các PPDHTC rất nhiều. Các trường mà chúng tôi quan sát đều có máy vi tính, ti vi cho mỗi lớp, nhưng việc sử dụng các phương tiện này để phục vụ cho các PPDHTC có hiệu quả chưa chúng tôi đã phân tích ở phần thực trạng cơ sở vật chất. Riêng yếu tố mục tiêu của bài học được cho rằng ít ảnh hưởng đến các PPDHTC quả là một vấn đề đáng lo ngại. Điều này đặt ra một câu hỏi: Vậy giáo viên dựa vào đâu để xác định nội dung, dựa vào đâu để xác định phương pháp dạy học? Đây cũng là cơ sở để chúng tôi có thể nói rằng giáo viên chưa thực sự hiểu được mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố mục tiêu; nội dung; phương pháp.
Sự chỉ đạo, quan tâm động viên của cán bộ quản lý; sự khen thưởng về vật chất và tinh thần cho việc vận dụng các PPDHTC có điểm trung bình khá cao, 1.94 và 2.36.
Tức là hai yếu tố này rất ít ảnh hưởng đến việc vận dụng các PPDHTC của giáo viên.
Điều này cho thấy giáo viên đã có ý thức tự giác trong việc lựa chọn các PPDH sao cho tốt chứ không cần nhiều đến sự chỉ đạo mới làm, hay vì khen thưởng mới thực hiện. Qua trao đổi trực tiếp với cả giáo viên và ban giám hiệu, chúng tôi cũng được biết, việc khen thưởng chỉ thực hiện một năm một lần, và là khen thưởng cho giáo viên giỏi chứ không khen thưởng riêng cho việc giáo viên vận dụng tốt các PPDHTC. Theo chúng tôi, giáo viên giỏi có thể bao hàm rằng giáo viên đã vẫn dụng các PPDHTC cũng có thể không. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, giáo viên khi tổ chức hoạt động dạy học cần làm cách nào đó để phát huy tính tích cực của trẻ thì mới đạt kết quả tốt, tức là cũng đã vận dụng các PPDHTC. Bên cạnh việc chỉ khen thưởng cho giáo viên ngoài giấy khen thì giá trị vật chất của phần thưởng cũng không đáng kể. Mặc dù vậy, cũng động viên khích lệ tinh thần cho giáo viên phần nào hứng thú hơn, có động lực hơn trong công tác.
Ti ểu kết chương 2
Qua khảo sát, phân tích các số liệu điều tra, quan sát , dự giờ và phỏng vấn các giáo viên, CBQL các trường Mầm non quận Bình Tân, chúng tôi nhận thấy việc vận dụng các PPDHTC trong việc tổ chức hoạt động dạy cho trẻ 5 – 6 tuổi ở các trường mầm non này như sau:
Ưu điểm:
Về nhận thức, BGH và giáo viên lớp 5-6 tuổi các trường Mầm non quận Bình Tân, đa số có trình độ đào tạo và thâm niên cao, nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc vận dụng các PPDHTC. Từ các nguồn khác nhau như qua học tập nâng cao trình độ, qua trao đổi từ các buổi họp chuyên môn hay từ việc tìm hiểu các mô đun trong trang web bồi dưỡng thường xuyên, giáo viên biết đến các PPDHTC và thấy được rằng phải đưa vào để dạy học cho trẻ. Giáo viên nhận thức được mục đích vận dụng các PPDHTC như phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ, rèn cho trẻ kỹ năng tự học, biết tìm kiếm thông tin, kỹ năng làm việc nhóm với tỉ lệ chọn lựa cao, nêu
ra được những thuận lợi của phương pháp dạy học tích cực là rèn cho trẻ kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát huy được tính tích cực, chủ động của trẻ, trẻ được làm việc nhóm, nhanh nhẹn, năng động.
Về thực trạng vận dụng các PPDHTC, các giáo viên đã vận dụng các PPDHTC vào hoạt động dạy học cho trẻ nhằm mang lại hiệu quả cao hơn, khắc phụchạn chế, nhược điểm các phương pháp dạy học truyền thống. Một số phương pháp được áp dụng ở mức độ thường xuyên như phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ, phương pháp tổ chức trò chơi, phương pháp dạy học theo tình huống, và cũng đã phát huy được một số ưu điểm như trẻ được rèn luyện kỹ năng phối hợp trong làm việc nhóm, đóng góp ý kiến cho nhau để hoàn thành nhiệm vụ chung được giao, thoải mái, hứng thú hơn trong tham gia hoạt động, được suy nghĩ, tìm cách giải quyết các tình huống, vấn đề.
Về các yếu tố ảnh hưởng, giáo viên nhận được sự quan tâm và khuyến khích cao của cán bộ quản lý trong việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực. Ở một số trường, các lớp được trang bị các phương tiện dạy học hỗ trợ một số đồ dùng, học cụ phục vụ cho việc nâng cao chất lượng dạy học.
Hạn chế
Bên cạnh những ưu điểm thì thực trạng vận dụng các PPDHTC ở các trường Mầm non, quận Bình Tân vẫn còn nhiều hạn chế
Về nhận thức, mặc dù được tập huấn về các PPDHTC nhưng việc tập huấn chưa được thực hiện bài bản nên các giáo viên vẫn chưa hiểu sâu sắc về các vấn đề liên quan đến việc thực hiện các PPDHTC (nội dung, cách thức thực hiện, kỹ năng vận dụng…) Hơn thế nữa có những PPDHTC giáo viên không biết đến như phương pháp động não và PPDH theo dự án. Một số mục đích của việc ứng dụng các PPDHTC chưa được nhận thức đầy đủ như rèn cho trẻ kỹ năng lập kế hoạch, rèn đức tính kiên nhẫn, tập cho trẻ tinh thần trách nhiệm, tác phong làm việc khoa học kỹ luật. Điều này đòi hỏi phải có biện pháp phù hợp để giúp giáo viên hiểu rõ hơn về các PPDHTC.
Về thực trạng vận dụng các PPDHTC, mặc dù đã đưa các PPDHTC vào việc tổ chức hoạt động dạy học cho trẻ 5-6 tuổi tuy nhiên do chưa hiểu rõ về các PPDHTC nên việc thực hiện của giáo viên còn lúng túng, chưa mang lại hiệu quả cao.
Ban giám hiệu chủ yếu ra chỉ thị yêu cầu giáo viên tự tìm hiểu và thực hiện, không tổ chức bồi dưỡng nội dung, cách thức vận dụng các PPDHTC một cách bài bản. Vì thế, một số giáo viên còn hiểu mập mờ, thực hiện một cách gượng ép. Giữa BGH và giáo viên có sự hỗ trợ qua lại nhưng chưa chặt chẽ, chưa chú trọng nhiều trong việc tham mưu với cấp trên về những khó khăn và thuận lợi của việc vận dụng các PPDHTC
Cơ sở vật chất một số trường xuống cấp, hạn chế. Đồ dùng học cụ trang bị chưa đảm bảo tốt cho việc thực hiện các PPDHTC.