QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH BI N ÔNG
II. CÁC GIAI O N HÌNH THÀNH, PHÁT TRI N TH M
Th măl căđ aăVi tăNamălƠăph năr ngăl nănh tăc aărìaăTơyăBi nă ôngăVi tă Nam.ăTh măl căđ aăVi tăNamăbaoăg măcácăc uătrúcăđ aăch tăph căt pătrongăđóă ch ăy uălƠăcácăb ătr mătíchă ăTamăv iăh ăth ngăd uăkhíăh păd năvƠăđaăd ngătrênă rìaăTơyăBi nă ôngăVi tăNam.ăS ăti năhoáăđ aăch tăc aăth măăliênăquanăt iăs ăhìnhă thƠnhăvƠăphátătri năBi nă ông,ăđ căbi tăt ăcu iăMesozoicăvƠătrongăsu tăCenozoic.
1. M r nỂ ệ Ế đ a ốàỊ MỀsỊzỊiẾ ốà Ế Ệ t mónỂ Ế a ẾáẾ b Tam.
CácăthƠnhăh ăc uătrúcătrongămóngăc aăth măl căđ aălƠăcácăph năkéoădƠiăc aă cácă đ iă c uă trúcă t ă đ tă li nă vƠă b ă bi nă đ iă doă cácă quáă trìnhă đ aă đ ngă l că th iă Cenozoic.ă S ă h iă t ă c aă cácă l că đ aă Ểuă Áă vƠă Gondwanaă sauă khiă k tă thúcă đ iă d ngăMesozoicăậ Tethys vào Jurassic ậCretaceousăđƣălƠmăc ăk tămóngăc aăcácă b ă ăTam.ăCácăho tăđ ngăki năt oăcu iăMesozoicăđƣăliênăk tăcácăm ngăl căđ aă
K IL O B O O K S .C O M
trongă đóă cóă cácă đ iă bi nă ch tă tr că Cambrian,ă cácă c uă trúcă Palaeozoic và Mesozoic.
Trongămóngăth măl căđ aăNamăTrungăB ăvƠă ôngăNamăB ăch ăy uălƠăcácă ph căh ăxơmănh pănôngăvƠăphunătrƠoănúiăl aăt ătrungătínhăđ năacidăvƠăacidăki mă ki uăcungăh iăt ăMesozoicămu n.ăCácăcungăxơmănh pănôngăvƠăphunătrƠoănúiăl aă trung tính acid vƠăacidăki măđƣăđ căt oăraădoăs ăvaăch măc aăcácăl căđ aăcu iă Mesozoic (58 ậ178ătri uăn m).
Quáătrìnhăt oănúiămu năd cătheoărìaăTơyăBi nă ôngăVi tăNamăcònăti păt că t iăđ uăCenozoicăv iăs ăhìnhăthƠnhăcácădƣyănúiăvƠăcungănúiăl aăáăki măc nhăcácă tr ngătr c núi Cretaceous ậ Palaeocene ậ Eocene.
Tr mătíchăPalaeoceneăh uănh ăkhôngăphátăhi năth yă ăth măl căđ aăVi tă Nam.ă ơyălƠăth iăk ăsanăb ngăki năt oămangătínhăkhuăv c,ăđóălƠăk tăqu ăc aăho tă đ ngănơngălênăvƠăb ăbócămòn.ă
CácăthƠnhăt oăcarbonatăPalaeozoicăvƠ cácăph căh ăcungăxơmănh păsơuăh uă nh ăb ăbi năd ngăvƠăt oănênănh ngăkh iămóngănhôăcaoăvƠoăcu iă ăTamăvƠăcóă th ăđ uăCenozoic,ăvƠăđƣătr ăthƠnhănh ngăt ngăch aăn tăn ăvƠăt oănênăcácăm ăcóă ti măn ngăd uăkhíăr tăl năc aăcácăb ă ăTam.
2. Tách giãn Oligocene và s ểìnể tểànể ẾáẾ b tr m tíẾể Tam.
Khiăhaiăm ngăl căđ aă nă ăvƠăỂuăÁăvaăch mănhau,ăkh iă ôngăD ngă táchăkh iăm ngăỂuăÁăd cătheoăđ iăđ tăgƣyăSôngăH ng,ăvƠăh ăqu ăc aăs ăm ăr ngă đóălƠăs ăhìnhăthƠnhăBi nă ông.ăT ătrungătơmătáchăgiƣnăBi nă ôngăđƣăhìnhăthƠnh hƠngălo tăcácăđ aăhƠoăvƠăbánăđ aăhƠoăh pănh ngăr tăsơuăđ căl păđ yăb iănh ngă tr mătíchăv n,ăthôăcóăb ădƠyăl n.ăS ăm ăr ngăđáyăbi năđƣăb tăđ uăt ă ôngăB că Bi nă ôngăVi tăNamăvƠoăgi aăOligoceneă(kho ngă32ătri uăn m)ăvƠăxu ngăphíaă NamăvƠoăOligoceneămu n,ăk tăthúcămu nănh tăvƠoăcu iăMioceneăs mă(17ătri uă n m)ă(TaylorăvƠăHayes,ă1983,ăBriasăvƠănnk,ă1993).ăTrênărìaăTơy,ăhƠngălo tăcácă đ aăhƠo,ăbánăđ aăhƠoăc ngăđ căhìnhăthƠnhăch ăy uătrongăOligocene,ăđóălƠăcácă tr ngăsơuăc aăcácăb ă ăTam.
K IL O B O O K S .C O M
Cácăho tăđ ngătáchăgiƣn c aăBi nă ôngăđƣăm ăraăcácăb nătr ngăc aăth mă l căđ aăvƠăđ căng năcáchăb ngăcácăđ iănơngăkhuăv c.ăTr mătíchăOligoceneăđƣă đ căthƠnhăt oăđ ngăth iăv iăquáătrìnhătáchăgiƣnăvƠăs tălún.
Trênăth măl căđ aă ôngăNamăB ,ăcácăđ aăhƠoătrongăb ăC uăLongăch uăs ă kh ngăch ăch ăy uăc aăh ăth ngăđ tăgƣyă ôngăB căậTơyăNamăvƠăítăkhiălƠăh ngă ôngăTơy.ăCònă ăb ăNamăCônăS n,ăh ăth ngăđ tăgƣyăquanătr ngălƠă ôngăB căậ TơyăNam.ăH uăh tăcácăđ aăhƠoăOligoceneătrênăth măl căđ aăVi tăNamăđ căl pă đ yăb iăcácătr mătíchăđ măh .ăQuá trìnhăbi năti năOligoceneăđƣăhìnhăthƠnhăcácă tr mătíchăm n,ăđóălƠăcácăt ngăgiƠuăv tăch tăh uăc ,ănhi uăn iălƠăđáăsinhăt tăc aăcácă b ă ăTam.
ơyălƠăth iăk ăquanătr ngăc aăđ aăch tăd uăkhí,ăvƠoăth iăk ănƠy,ăcácăt ngă sinh,ăch a,ăch năđƣăđ căhìnhăthƠnhă ăhƠngălo tăcácăb ătr mătích.ă ăkhuăv căm ă B chăH ,ăR ng,ăS ăT ăcácăt păsétăph ătr căti pălênăđáămóngăch aăd uănênăchúngă cònăđóngăvaiătròălƠăt ngăch n.ă
3. S t ệún sau táẾể Ểiụn ốà ẾáẾ b Tam m r nỂ tr nỂ tểànể.
M tă b tă ch nhă h pă g nă đ nhă Oligoceneă cóă n iă g n đáyă Mioceneă cóă th ă t ngă ngăv iăs ăthayăđ iăch ăđ ăki năt oăt ătáchăgiƣnăsangăs tălúnăvƠăo năvõngă trênărìaăTơyăBi nă ông.ăQuáătrìnhănƠyăd năđ năs ăhìnhăthƠnhăl păph ăm ăr ngăvƠă kêăg iălênăcácăt păđ ngătáchăgiƣnătrongăcácăđ aăhƠoăt oăthƠnhăb ă ăTam.
S ăs tălúnăsauătáchăgiƣnăkèmătheoăs ăm ăr ngăcácăđ aăhƠoăv ăphíaăcácăg ă nơngăvƠăliênăk tăcácăđ aăhƠoăhìnhăthƠnhăcácăb ă ăTamăm ăr ng.ăTrongăcácăb ă ă Tamătrênăth măl căđ aăVi tăNam,ăcácăt pătr mătíchăMioceneăbaoătrùmălênătoƠnăb ă di năphơnăb ăc aăm iăb ăvƠăđ tt iăm căđ ăcơnăb ngătrongăquáătrìnhătr ngăthƠnhă c aăb .ăCácătr mătíchăMioceneăvƠăcácătr mătíchăOligoceneăcóăđ ăr ngăth ngăt ă trungăbìnhăkháăđ năt t.ăTrongăcácăphaăo năvõngăho tăđ ngăđ tăgƣyăch ăgi iăh nă ă cácărìaăb ,ăcònăs ăs tălúnănhi tăvƠăs căn ngătr mătíchăo nălõmăđóngăvaiătròăchínhă trongăs ăhìnhăthƠnhăcácăb ă ăTam.ăVƠoăMioceneăgi a,ăs ăs tălúnăcùngăv iăs ă m ăr ngăđƣăt oăđi uăki năchoăbi năti năsơuăvƠoăcácăb ă ăTam.ăTrongăb ăNamă Cônă S n,ă cácă tr mă tíchă bi nă nôngă chi mă uă th .ă Cònă trongă b ă C uă Long,ă các
K IL O B O O K S .C O M
tr mătíchăt ăchơuăth ăng păbi năđ nătr mătíchăbi nănông,ă uăth ălƠătr mătíchăchơuă th ăh yăho iăhayăthi uăh t.ăM tăs ăn iăcácătr mătíchăsétăchơuăth ăng păbi năvƠăsétă ậvôiăcóăhƠmăl ngăt ngăcarbonăh uăc ăcaoăđƣăđ căchônăvùiătrongăđ iăthƠnhăđáă trong giai đo nătr ngăthƠnhăc aăcácăv tăch tăh uăc ăvƠătr ăthƠnhăt ngăsinhăcóăgiáă tr .
Cácătr mătíchă v năMioceneăth ngăcóăđ ăr ngăt tătr ă m tăs ăn iăcóăđ ă r ngătrungăbìnhădoăb ăxiăm ngăcarbonatăhoá.ăDoăđáăcarbonatăcóăđ ăr ngăcaoănênă tr ăthƠnhăcácăđ iăt ngăch aăl n.ăTrongăgiaiăđo nănƠyăthƠnhăt oăch ăy uălƠăcácă t ngăch a.
4. Cểuy n đ nỂ nỂể Ếể đ Ị ốàỊ MiỊẾỀnỀ ểìnể tểànể ẾáẾ b y Ế u t Ị.
Doăs ăhútăchìmăc aă viă đ iăd ngăBi nă ôngăxu ngăd iăcungă Lusonă ậ ƠiăLoanătheoămángăsơuăManilaăđƣăđ yăcungăLusonăd chăchuy năv ăphíaăTơyăt oă cácă ápă l că nénă épă t ă Mioceneă gi aă vƠă m nhă m ă trongă Mioceneă mu n.ă Cu iă Mioceneămu n,ăs ănénăépădi năraăph ăbi năvƠăm nhăm ătrongăcácăb ă ăTamăvƠă đƣăd năt iăs ăhìnhăthƠnhăcácăh ăđ tăgƣyăngh chăvƠăhƠngălo tăcácăc uăt oăvòmăcóă kíchăc ăkhácănhauăt ăr tl năđ nătrungăbìnhăvƠănh .
Cácăphaăngh chăđ oăki năt oăMioceneăx yăraăkhôngăđ ngăđ uătrongăcácăb ă ă Tam,ă ă b ă C uă Longă lƠă vƠoă Mioceneă gi aă vƠă Namă Cônă S nă lƠă Mioceneă mu n.ăTuyănhiên,ăm tăb tăch nhăh păcu iăMioceneă(5.5ătri uăn m)ăđƣăđánhăd uă s ă k tă thúcă phaă ngh chă đ oă ki nă t oă trênă th mă l că đ aă Vi tă Namă vƠoă cu iă Miocene.ăS ăthayăđ iătr ngăápăl căđƣăd năđ năs ăhìnhăthƠnhă m tăs ăc uătrúcă riêngăbi tănh ăcácăvòmănơngăđ aăph ng,ăcácău năn păvƠăđ tăgƣyăn ăhoa.
ăb ăC uăLong,ăgiaiăđo nă gi aăMioceneă gi aăđánhăd uăphaăngh chăđ oă ki năt oăsauăkhiătíchăt ăt păsétăRotalităvƠăđƣăhìnhăthƠnhăcácăb yăc uăt oătr căth iă đi măđáăm ăb căvƠoăc aăs ăt oăd u.ăVìăth ăcácăb yăc uătrúcăđƣăđónăđ căd uă sinhăraăt ăcácăt ngăđáăm ăOligocene.
K IL O B O O K S .C O M
Trongă khiă đó,ă nhi uă n iă trongă b ă Namă Cônă S n,ă doă cácă chuy nă đ ngă ngh chăđ oăx yăraămu năh năvƠoăcu iăMioceneămu nănênăch ănh năđ căs ăn pă hydrocarbonătrongăphaădiăchuy nămu năho căcácăph năd uătƠnăd .
5. San b nỂ Ế u trúẾ ốà s ểìnể tểànể tể m ệ Ế đ a.
VƠoă th iă k ă Pliocence,ă ho tă đ ngă bi nă ti nă b t đ uă nhă h ngă vƠă phátă tri năr ngăkh păkhuăv căBi nă ông.ă
Cácăt pătr mătíchăPliocenceăvƠă ăT ăph ătrênăm tăb tăch nhăh păg năđ nhă Mioceneăkháăbìnhă n,ăh uănh ăkhôngăcóăbi uăhi năc aăcácăho tăđ ngăbi năd ng,ă u năn păvƠăđ tăgƣy.
S ăs tălúnărõărƠngăvƠăt ngănhanhăchi uădƠyătr mătíchăPliocenceăvƠă ăT ă ch ăy uăt ăđ iăb ăđ năs năl căđ aăhi năt i.ăCácătr mă tíchăPliocenceă ậ ă T ă đ căđ cătr ngăch ăy uăb iăcácătr mătíchăv năm năv iăítăcácăl păcátăn mătrênăm tă giánăđo năv iăchi uădƠyăt ngăd năv ăphíaătrungătơm.ăPh năl năcácăt pătr mătíchă nƠyăcóăđ ăphơnăgi iăsongăsong.ăTuyăv yăph năs năngoƠiăc aăth măth ngălƠăcácă c uă trúcă nêmă l nă cóă s ă ti nă tri nă v ă phíaă bi nă c aă cácă chơuă th .ă Cácă basaltă Pliocence ậ ăT ăl ăraătrênăm tăs ăđ oăn iăvƠăkháănhi uăđ oăng mătrênăth măl că đ aăVi tăNam.
K IL O B O O K S .C O M