Chương 2: Chất thơ trong truyện ngắn O.Henry được thể hiện trên phương diện nội dung
2.2.1. Lựa chọn đề tài chủ đề
Đề tài, chủ đề là phạm vi đời sống mà các nhà văn đề cập đến trong tác phẩm. Bản thân đề tài, chủ đề là khách quan, tuy nhiên việc lựa chọn chúng như thế nào lại là do ý thức chủ quan, dụng ý nghệ thuật của các nhà văn.
Quá trình người nghệ sĩ xác định chủ đề được ví như cách chơi một cây đàn dương cầm: Ban đầu chỉ có một phím nào đó lên tiếng - một sự kiện nào
28
đó ở ngoài ập vào nhưng sau đó toàn bộ cây đàn sẽ rung lên – người nghệ sĩ bắt đầu sáng tạo nghệ thuật, trong quá trình này có vô số chủ đề phụ được nảy sinh. Mặc dù vậy, trong khuôn khổ của một khóa luận chúng tôi chỉ đi tìm hiểu những đề tài chủ đề có chứa chất thơ trong truyện ngắn O.Henry (xem bảng khảo sát ở phụ lục).
Giáo sư Lê Huy Bắc có nhận xét: “Đa số truyện ngắn O.Henry đều đề cập tới tình yêu, hoặc ông trực tiếp miêu tả nó hoặc sử dụng nó làm tác nhân cải tạo con người [3, tr.255]. Theo thống kê của Frank Niubon (dài hơn 10 trang) thì thực tế có rất nhiều nhạc phẩm viết về tình yêu dựa trên cảm hứng từ truyện của O.Henry. Điều đó chứng tỏ tình yêu đã trở thành đề tài chủ đạo trong tác phẩm của nhà văn.
Không có gì thơ hơn tình yêu, bởi qua con mắt của người đang yêu thế giới dường như đẹp hơn. Nếu như tình yêu trong truyện của Môpatxăng luôn tráo trở, nhân vật luôn khổ đau bất hạnh thì tình yêu trong truyện ngắn O.Henry lại đẹp (yêu nhau - trắc trở - đoàn tụ), nhân vật của ông đa số được hạnh phúc.
Có thể thấy sự khác nhau của hai phong cách nhà văn này trong hai truyện ngắn tiêu biểu.
Món quà của các đạo sĩ kể về nghệ thuật tặng quà của hai con người yêu nhau trong mùa Nôen. Mùa Nôen có thể là mùa hạnh phúc của mọi người nhưng đối với Đêla và Jim thì không phải như vậy. Vì họ nghèo chỉ có “một đô la tám hào bảy xu một tuần” nên chẳng thể mua nổi một món quà nhỏ cho nhau. Thực tế nghiệt ngã đó đã lấy đi không ít nước mắt của Đêla. Nhưng bằng tình yêu, họ đã vượt lên trên tất cả: Đêla quyết định bán đi bộ tóc tuyệt đẹp của mình để mua tặng chồng chiếc dây đồng hồ mà anh ao ước, còn Jim anh đổi chiếc đồng hồ từng nâng niu để đem về chiếc lược xứng đáng với mái tóc đẹp của vợ. Dẫu món quà tặng nhau có vẻ dở dang, song tình yêu họ giành cho nhau thì trọn vẹn.
29
Rõ ràng trong tình yêu cần có sự chia sẻ, trao yêu thương cho nhau nhưng cũng có thứ tình yêu bất hạnh khi người này là nguyên nhân đau khổ của người kia. Môpatxăng nhà văn Pháp đã khai thác điều này một cách hết sức cay đắng chua chát: “Có đôi tình nhân trẻ nọ chàng trai rất mực yêu thương cô gái và anh rất đau buồn vì cô sớm qua đời do bị ướt mưa cảm lạnh. Anh đã ngồi bên nấm mộ của cô mãi cho đến lúc hoàng hôn. Rồi màn đêm buông xuống, những người chết đứng dậy đội mồ và xóa hết những lời yêu thương mà gia đình họ đã viết: Nàng đã yêu, đã được yêu và qua đời mà thay vào đó là sự thật tàn nhẫn: Một hôm ra đi lừa dối người yêu, nàng bị mưa, cảm lạnh và qua đời”. Điều đó rất có thể sẽ dẫn đến bi kịch của chàng trai, anh sẽ tha thứ hay sẽ sống trong đau khổ thù hận?
Tình yêu trong truyện ngắn O.Henry còn đẹp hơn khi nó gắn với hy vọng đợi chờ. Tuy nhiên nếu Pautôpxki để cho nhân vật của mình chờ đợi hi vọng rồi nhận ra tình cảm của nhau qua một nụ cười, một khóe mắt, một cái nhìn bất chợt, một cử chỉ yêu thương rồi chia ly, rồi lại chờ đợi hy vọng một niềm hạnh phúc xa xăm ở phía trước, thì với O.Henry, ông cũng để cho nhân vật của mình chờ đợi nhưng khi gặp được nhau rồi họ sẽ đoàn tụ chứ không xa nhau nữa. Xuân về trên thực đơn là một truyện ngắn tiêu biểu cho kiểu chờ đợi này. Tình yêu của Sarah, tình yêu của một cô gái đánh máy thực đơn cho nhà hàng với chàng trai nông dân hiện đại Wantơ, đã phải vượt qua thử thách khi họ bị thất lạc nhau. Sarah đã sống trong đau khổ. Nỗi buồn trào dâng thành nước mắt, nước mắt làm nhòe đi những dòng chữ bên bàn phím, thay vì món bồ câu anh thì cô lại đánh thành: “Wantơ yêu dấu trộn trứng luộc”. Dòng chữ kì lạ ấy được viết trong dòng nước mắt đã vô tình giúp Sarah và Wantơ gặp lại nhau. Sau cuộc hội ngộ bất ngờ hạnh phúc ấy ta không thấy có cuộc chia li nào nữa.
Ngoài ra, sự tiếc nuối ngậm ngùi bởi một tình yêu dang dở không thành cũng làm nên chất thơ của truyện. Đó là trường hợp của Trysdale trong truyện
30
Cây xương rồng. Anh đã để cho hương hoa tình yêu, lòng ngưỡng mộ của người yêu quá ngọt ngào, quá mãnh liệt. Anh đã để cho lời gán ghép lan truyền ra mà không đính chính, không phản đối gì cả, anh đã cho phép cô choàng lên vầng trán anh cái vòng vương miện giả hiệu về nền uyên bác Tây Ban Nha. Để khi cô đáp lại lời cầu hôn của anh bằng biểu tượng cây xương rồng mang tên Tây Ban Nha thì anh đã không biết, không nhận ra ẩn ý của cô trong đó. Kết quả anh đã không đến và mang cô đi như những gì cô đã gửi đi và chờ đợi hy vọng. Một sự nuối tiếc tràn ngập. Anh cay đắng nhận ra một điều anh đã mất cô mãi mãi khi cô chậm rãi đi giữa hai hàng ghế dẫn đến bục làm lễ cưới mà chú rể không phải là anh.
Ngoài chủ đề tình yêu, tác giả O.Henry còn khai thác chất thơ ở một số chủ đề khác như: ước mơ được đoàn tụ gia đình, được sáng tạo nghệ thuật.
Ước mơ ấy có thể giản dị như mơ ước của người cha trong truyện Ngôi giáo đường với cối xay nước: “Trong mấy năm đầu tôi hi vọng con gái tôi bị những người sống lang bạt bắt cóc và nó còn sống”. Hy vọng cô con gái còn sống có nghĩa là người cha ấy vẫn nuôi hi vọng về một ngày mai được đoàn tụ. Thậm chí có lúc ông còn ao ước được thấy cô vào thời điểm đẹp nhất của đời người con gái: “Nếu con nhỏ của tôi còn sống tôi không mong ước gì hơn là nó lớn lên thành một thiếu nữ”. Qua sự mong mỏi đó ta thấy ở cha Abram một tấm lòng nhân hậu, giàu lòng yêu thương.
Cũng có khi ước mơ ấy mang đậm màu sắc cổ tích như ước mơ của cô bé Lêna trong Hoàng tử đồng xanh. Cô còn nhỏ mà phải xa nhà, làm việc cực nhọc bị người ta bóc lột thậm tệ. Chính vì vậy cô chỉ ước mong sẽ có một hoàng tử bước ra từ truyện cổ tích đưa cô về nhà.
Như vậy ước mơ sum họp gia đình là một ước mơ chính đáng của con người. Bởi gia đình là bến đỗ bình yên cho bất kì ai. Phải chăng vì lẽ đó mà trong phút giây hồi tưởng Xopy (Tên cớm và bản thánh ca) đã hi vọng được trở
31
về với một thời anh đã từng sống: thời có mẹ - tức có gia đình, có hoa hồng - tức có tình yêu và có bạn bè.
Có một ước mơ khát vọng tồn tại trong truyện ngắn O.Henry được ví như
“một người tình quyến rũ” (Một sự giúp đỡ của tình yêu). Đó là giấc mơ được sáng tạo nghệ thuật. Giônxi (Chiếc lá cuối cùng) mơ ước sẽ có một ngày nào đó được vẽ vịnh Naplơ: “Xiu ơi, em hy vọng một ngày nào đó sẽ được vẽ vịnh Naplơ”, còn cụ Bơmen suốt đời mơ tưởng với tới gấu áo của vị thần nghệ thuật.
Trong Một sự giúp đỡ của tình yêu cả Giô và Đêlya đều nuôi dưỡng ước mơ trở thành thiên tài trong lĩnh vực mỹ thuật và âm nhạc và chính ước mơ ấy đã kết nối họ với nhau trong cuộc đời.
Tóm lại, bằng những lát cắt tưởng chừng như ngẫu nhiên trong dòng chảy của cuộc sống đời thường, O.Henry đã đi sâu và khám phá được những ước mơ khát vọng thầm kín của con người. Và chính hi vọng mơ ước ấy đã góp phần quan trọng làm nên chất thơ trong truyện ngắn của ông.