Bên cạnh việc dựa vào nhu cầu dinh dưỡng, hàm lượng các chất dinh dưỡng trong đất, hệ số sử dụng phân bón để định ra lượng phân bón cho từng loại cây trồng, cho từng vùng đất đai, khí hậu khác nhau, còn cần phải có phương pháp chẩn đoán nhu cầu dinh dưỡng nhanh chóng và dễ làm để giúp cho sản xuất không những biết được cần phải bón phân gì, bón bao nhiêu, mà còn biết bón vào lúc nào trên những diện tích cụ thể, cây trồng cụ thể. Vấn để này đã được nghiên cứu nhiều và có nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau với những ưu, nhược điểm khác nhau :
- Phuong pháp chẩn đoán bằng các đặc điểm bên ngoài như kích thước, hình dạng, màu sắc của lá, của các bộ phận khác của cây để xem cây thiếu chất gì. Phương pháp này đơn giản, nhưng chậm. Vì khi cây đã thay đổi kích thước, hình dạng, màu sắc do thiếu dinh dưỡng, thì sự thiếu đó đã ảnh hưởng lớn đến các quá trình sinh lí của cây.
~ Phương pháp phân tích lá : tiến hành phân tích các nguyên tố dinh dưỡng trong lá định kì và xem chúng thiếu nguyên tố nào. Phương pháp này tốt, chính xác, nhanh chóng nhưng đòi hỏi trang thiết bị, hoá chất phức tạp, đắt tiên,
~ Phuong phap phan tích mô : dựa vào các phản ứng hoá học giữa một số hoá chất đặc trưng với dịch của mô và căn cứ vào màu sắc sau phản ứng để xác định số lượng của các chất dinh dưỡng hoà:tan trong cây. Phương pháp này đơn giản, thuận tiện và nhanh chóng, nhưng không được chính xác như mong muốn.
Tóm lại, những hiểu biết về dinh dưỡng khoáng và nitơ ở thực vật là cơ sở cho việc bón phân hợp lí cho cây trồng để đạt được mức thu hoạch với chất lượng và năng suất cao nhất. Hiện nay trên thế giới, nhiều nước đã nghiên cứu, áp dụng các phương pháp dinh
12. SLHTV-A 177
dưỡng thực vật và bón phân hợp lí đã đạt được những thành tựu đáng kể. Một thành tựu lớn về phương pháp dinh dưỡng khoáng thực vật trong những năm gần đây là việc trồng cây không cần đất. Đó là phương pháp dựa trên cơ sở lí luận dinh dưỡng khoáng thực vật, nghĩa là để cây sống sinh trưởng và phát triển bình thường có thể không cần trồng cây trong đất mà cốt sao cung cấp cho hệ rễ đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng trong suốt vòng đời của chúng. Dựa trên nguyên tắc này, người ta đã đưa vào sản xuất phương pháp trông cây trong dung địch. Đó là phương pháp trồng cây trong các bể xi mang lớn có chứa sỏi, cát, đá nhỏ để làm chỗ dựa cho rễ và bên dưới bể là hệ thống cung cấp dung dịch dinh dưỡng tối ưu cho cây. Với phương pháp này, trong nhà kính, nhà lưới có chế độ chiếu sáng và nhiệt độ tối ưu, người ta có thể thu hoạch các loại rau quanh năm với sản lượng gấp 20 lần trồng trong đất, và có thể thu 6 vụ cà chua, 5 vụ lúa mì trong một năm. Những năm gần đây, còn áp dụng phương pháp trồng cây bằng sương mù. Cây được treo lơ lửng trong không khí và các máy bơm thức ăn dưới dạng sương mù hoạt động 10 lan/ngay dé cung cấp nước, các nguyên tố khoáng cho rễ và lá. Phương pháp gieo mạ không cần đất (gieo trên kính, trên sân, trong dung dịch) ở nước ta cũng dựa trên phương pháp trồng cây không cần đất nêu trên (hình 79a, b, c, d).
ory O€,
Hình 79a — Dụng cụ trồng cây trong dung dịch
Hình 79 c —Trồng ngô trong dung dịch
178 12, SLHTV-B :
Hình 794 — Hệ thống nhà kính, nhà lưới trồng cây trong dung dịch
Cùng với các phương pháp trên, sản xuất nông nghiệp trở thành một ngành công nghiệp, nhất là trong lĩnh vực nuôi trồng các loại tảo, các loại rau, quả. Hiện nay các nhà khoa học đang áp dụng phương pháp trồng cây không cần đất trong ngành du hành vũ trụ dựa trên lời tiên đoán của Xioncopxki (ông tổ của ngành du hành vũ trụ) : "Mỗi một mét vuông nhà kính hướng về phía Mặt Trời, trong điều kiện vũ trụ mỗi ngày có thể sản xuất
được Ikg thức ăn, nuôi sống một người”. : ,
179 - |