CHƯƠNG VI: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC
Tiết 45 Bài 44 : ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT
I.Mục tiêu bài học
Sau khi học xong bài này, HS cần phải:
1.Kiến thức
- Trình bày được thế nào là nhân tố sinh vật.
- Trình bày được những mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài và khác loài.
2 . Kĩ năng
- Rèn được kĩ năng quan sát, phân tích tranh và sơ đồ.
- Rèn được kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng liên hệ thực tế.
3. Thái độ :
4.GD: năng lưc tự học, tư duy, quản lí, giao tiếp,ngôn ngữ, tinh toán - Giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên.
II.Phương pháp – phương tiện dạy học
1.Phương pháp dạy học: phương pháp trực quan, vấn đáp.
2.Phương tiện dạy học:
- Tranh hình 44.1, 44.2 và 44.3, bảng 44 phóng to.
- Bảng phụ.
III.Tiến trình bài giảng
1.Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số HS:
9A: 9B 9C: 9D:
2.Kiểm tra bài cũ :
Câu 1: Nêu ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống thực vật? ví dụ?
Câu 2: So sánh đặc điểm khác nhau giữa hai nhóm cây ưa ẩm và chịu hạn?
3.Bài mới
MB : GV cho HS quan sát 1 số tranh: đàn bò, đàn trâu, khóm tre, rừng thông, hổ đang ngoạm con thỏ và hỏi: những bức tranh này cho em suy nghĩ gì về mối quan hệ giữa các loài?
Hoạt động của GV - HS Nội dung
Hoạt động 1: Tìm hiểu về các mối quan hệ cùng loài.
GV treo tranh hình 44.1 SGK, yêu cầu HS quan sát, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi mục ▼:
- Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có lợi gì so với sống riêng rẽ?
- Trong tự nhiên, động vật sống thành
I. Quan hệ cùng loài
- Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau hình thành nên nhóm cá thể.
- Trong 1 nhóm có những mối quan hệ:
+ Hỗ trợ: sinh vật được bảo vệ tốt hơn,
bầy, đàn có lợi gì?
HS quan sát tranh, trao đổi nhóm,nêu được + Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có tác dụng giảm bớt sức thổi của gió, làm cây không bị đổ, bị gãy.
+ Động vật sống thành bầy đàn có lợi trong việc tìm kiếm được nhiều thức ăn hơn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn và tự vệ tốt hơn.
GV nhận xét, thông báo: đây là mối quan hệ hỗ trợ, thể hiện qua hiệu quả nhóm.
- Số lượng các cá thể của loài ở mức độ nào thì giữa các cá thể cùng loài có quan hệ hỗ trợ?
HS suy nghĩ, trả lời: số lượng cá thể trong loài phù hợp điều kiện sống của môi trường.
- Khi vượt qua mức độ đó sẽ xảy ra hiện tượng gì? Hậu quả ?
HS suy nghĩ, trả lời: khi số lượng cá thể trong đàn vượt quá giới hạn sẽ xảy ra quan hệ cạnh tranh cùng loài 1 số cá thể tách khỏi nhóm (phát tán ở động vật) hoặc sự tỉa thưa ở thực vật.
GV yêu cầu HS thảo luận nhóm làm bài tập mục ▼SGK131 .
HS: thảo luận nhóm, lựa chọn đáp án đúng GV: gọi đại diện các nhóm trả lời, thông báo đáp án đúng là phương án 3.
- Sinh vật cùng loài có mối quan hệ với nhau với nhau như thế nào?ý nghĩa?
HS tự rút ra kết luận.
- Trong chăn nuôi, người ta đã lợi dụng quan hệ hỗ trợ cùng loài để làm gì?
HS liên hệ, nêu được:
Nuôi vịt đàn, lợn đàn để chúng tranh nhau ăn, sẽ mau lớn.
kiếm được nhiều thức ăn.
+ Cạnh tranh: ngăn ngừa gia tăng số lượng cá thể và sự cạn kiệt thức ăn 1 số tách khỏi nhóm.
Hoạt động 2: Tìm hiểu về các mối quan hệ khác loài.
GV thông báo: các sinh vật khác loài có quan hệ hoặc hỗ trợ hoặc đối địch.
GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin bảng 44, quan sát hình 44.2 và 44.3, dựa vào
II. Quan hệ khác loài
- Các sinh vật khác loài có quan hệ hỗ trợ hoặc đối địch ( nội dung: bảng 44 SGK132).
+ Quan hệ hỗ trợ: là mối quan hệ có lợi
kiến thức thực tế, thảo luận nhóm làm bài tập mục ▼SGK132: chỉ ra mối quan hệ giữa các loài?
HS: nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm và yêu cầu nêu được
- Cộng sinh: tảo và nấm trong địa y, vi khuẩn trong nốt sần rễ cây họ đậu.
- Hội sinh: cá ép và rùa, địa y bám trên cành cây.
- Cạnh tranh: lúa và cỏ dại, dê và bò.
- Kí sinh: rận kí sinh trên trâu bò, giun đũa kí sinh trong cơ thể người.
- Sinh vật ăn sinh vật khác: hươu nai và hổ, cây nắp ấm và côn trùng.
GV nhận xét, chính xác hóa và nhấn mạnh - Giữa các cá thể khác loài chủ yếu là quan hệ về dinh dưỡng và nơi ở.
* GV mở rộng thêm:
- Một số sinh vật tiết ra chất đặc biệt để kìm hãm sự phát triển của sinh vật xung quanh gọi là mối quan hệ ức chế - cảm nhiễm.
- Mục sinh vật ăn sinh vật khác (SGV152).
GV yêu cầu HS tiếp tục thảo luận nhóm trả lời câu hỏi: Sự khác nhau chủ yếu giữa quan hệ hỗ trợ và quan hệ đối địch của các loài sinh vật khác loài là gì?
HS: khái quát, trả lời.
GV nhận xét, nhấn mạnh
- Quan hệ hỗ trợ: ít nhất 1 loài có lợi.
- Quan hệ đối địch: ít nhất 1 loài có hại.
* Liên hệ:
- Trong nông, lâm, con người lợi dụng mối quan hệ giữa các loài để làm gì? Cho VD?
HS: suy nghĩ, trả lời
- Dùng sinh vật có ích tiêu diệt sinh vật có hại.
- VD: Ong mắt đỏ diệt sâu đục thân lúa, kiến vống diệt sâu hại lá cây cam.
GV nhận xét, bổ sung: đây là biện pháp sinh học, không gây ô nhiễm môi trường.
( hoặc ít nhất không có hại) cho tất cả các sinh vật.
+ Quan hệ đối địch: một bên sinh vật được lợi, còn bên kia bị hại hoặc cả hai bên cùng bị hại.
4. Củng cố
- HS đọc thông tin mục ghi nhớ SGK.
- GV hỏi:
+ Các sinh vật cùng loài hỗ trợ hoặc cạnh tranh lẫn nhau trong những điều kiện nào?
→ Hỗ trợ khi: sinh vật sống với nhau thành nhóm tại nơi có diện tích ( thể tích) hợp lí và có nguồn sống đầy đủ.
Cạnh tranh khi: gặp điều kiện bất lợi như số lượng cá thể quá cao dẫn đến thiếu thức ăn, nơi ở, tranh giành con đực (cái) trong mùa sinh sản...
5. Hướng dẫn về nhà
- HS học bài và trả lời các câu hỏi SGK.
- Đọc thông tin mục “ em có biết”, chuẩn bị dụng cụ thực hành.
- GV hướng dẫn HS trả lời câu hỏi số 4SGK: Trong thực tiễn sản xuất, cần phải làm gì để tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể sinh vật, làm giảm năng suất vật nuôi, cây trồng?→ Cần trồng cây, nuôi động vật với mật độ hợp lí, áp dụng các biện pháp kĩ thuật tỉa thưa đối với thực vật hoặc tách đàn đối với động vật khi cần thiết, cung cấp thức ăn đầy đủ và vệ sinh môi trường sạch sẽ.
Rút kinh nghiệm: ...
...
Ký duyệt của BGH Ký duyệt của tổ trưởng
Tuần 25
Ngày soạn: 25/1/15 Ngày giảng: 05/02/15