BÁO CÁO THAM LUẬN
I. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CẢI CÁCH, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
Thực hiện chương trình cải cách hành chính (CCHC) giai đoạn 2011-2020 của Chính phủ và Thông báo số 37-TB/TW ngày 26/5/2011 của Bộ Chính trị thông báo Kết luận của Bộ Chính trị về Đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công”, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đẩy mạnh CCHC đổi mới nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục công từ đó đạt được những kết quả nhất định.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức đánh giá kết quả thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tổ chức, bộ máy, biên chế đối với đơn vị sự nghiệp công lập (sau đây gọi tắt là Nghị định số 43/2006/NĐ-CP) trên cơ sở đánh giá kết quả, những ưu điểm do Nghị định số 43/2006/NĐ-CP mang lại, đồng thời tổng kết đưa ra một số tồn tại cần được khắc phục khi thực hiện các quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, đó là:
1. Năng lực quản lý của các đơn vị sự nghiệp công lập còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong môi trường chuyển đổi, khi tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm được trao nhiều hơn. Các đơn vị sự nghiệp còn chậm được đổi mới trong công tác quản lý, triển khai thực hiện nhiệm vụ.
2. Hệ thống văn bản pháp quy liên quan tới công tác quản lý còn thiếu và chưa hoàn thiện, đồng bộ. Công tác quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo bị phân tán, không đảm bảo liên thông, đầu tư phân tán, hiệu quả còn hạn chế.
3. Cơ chế tài chính cho giáo dục còn nhiều bất hợp lý, chưa góp phần tạo động lực cho giáo dục và đào tạo tự phát triển nhanh với chất lượng ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Định mức phân bổ ngân sách cho giáo dục đào tạo chưa gắn với các tiêu chí đảm bảo chất lượng đào tạo (giáo viên, điều kiện về cơ sở vật chất,...), chưa làm rõ trách nhiệm chia sẻ chi phí đào tạo giữa nhà nước và người học, về cơ bản vẫn mang nặng tính bao cấp, bình quân.
4. Các định mức kỹ thuật cần thiết phục vụ cho công tác phân bổ ngân sách cho các trường đại học cũng như làm cơ sở để tính mức chi đào tạo cho các ngành vẫn chưa được xây dựng và ban hành dẫn tới việc giao ngân sách cho các trường đại học vẫn được thực hiện theo hình thức bình quân, không phân biệt ngành đào tạo.
Từ những bất cập trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề xuất các giải pháp để đổi mới như sau:
130
Quán triệt Kết luận số 37-TB/TW ngày 26/5/2011 của Bộ Chính trị về Đề án
“Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công”, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất các giải pháp thực hiện như sau:
a) Xây dựng phương án cơ cấu lại nguồn kinh phí ngân sách nhà nước phân bổ đối với các cơ sở đào tạo theo hướng:
- Đối với những ngành nghề đào tạo ít có khả năng xã hội hóa (như các trường đào tạo sư phạm, đào tạo chương trình khoa học cơ bản, nghệ thuật truyền thống, điện hạt nhân,...): Thay vì phân bổ kinh phí ngân sách nhà nước theo cơ chế ổn định 3 năm đối với tất cả các ngành nghề như hiện nay, Nhà nước sẽ thực hiện đặt hàng bằng việc cấp kinh phí trên cơ sở tính đủ chi phí đào tạo và có sơ chế sử dụng để đảm bảo hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước, tránh lãng phí.
- Đối với những ngành nghề đào tạo có khả năng xã hội hóa cao sẽ giảm dần sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước đồng thời cho phép các cơ sở đào tạo tự xác định mức thu học phí, đa dạng hóa các nguồn thu của cơ sở đào tạo, tiến tới các cơ sở đào tạo tự đảm bảo bù đắp kinh phí đào tạo từ nguồn thu học phí, các nguồn thu về nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và các nguồn xã hội hóa khác.
- Đối với các hoạt động đào tạo cung cấp dịch vụ gắn với nhu cầu của xã hội, trường được quyết định thu giá dịch vụ trên cơ sở tính đủ các chi phí cần thiết cho việc cung cấp dịch vụ tương xứng với chất lượng đào tạo; được tự quyết định chế độ chi trả tiền lương đối với giảng viên và cán bộ gắn với năng suất, chất lượng hiệu quả công việc; đồng thời phải chịu trách nhiệm trong việc đáp ứng các tiêu chí chất lượng đào tạo theo quy định và chịu trách nhiệm giải trình trước xã hội về chất lượng đào tạo và công khai minh bạch các khoản thu, chi tài chính.
b) Xây dựng, hoàn thiện và ban hành danh mục tiêu chí, tiêu chuẩn và hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật của loại hình dịch vụ giáo dục (yêu cầu về chất lượng) để làm cơ sở xác định chi phí đào tạo, từ đó giao nhiệm vụ, đánh giá chất lượng dịch vụ cung cấp.
c) Xây dựng cơ chế thí điểm đặt hàng của Nhà nước đối với một số chuyên ngành đào tạo đại học (như đào tạo khoa học cơ bản, điện hạt nhân,...), theo đó Nhà nước sẽ ban hành các định mức kinh tế gắn với các tiêu chuẩn chất lượng để làm căn cứ đặt hàng. Trên cơ sở đó, tất cả các cơ sở giáo dục đại học đều được tham gia vào quy trình tuyển chọn, qua đó lựa chọn được những cơ sở đào tạo tốt nhất, hiệu quả nhất để giao kinh phí ngân sách nhà nước cho đào tạo, không phân biệt trường công lập hay ngoài công lập.
d) Xây dựng và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của xã hội về việc thực hiện chuẩn đầu ra của các cơ sở đào tạo.
đ) Tiếp tục thực hiện chính sách hỗ trợ cho đối tượng người có công, đối tượng chính sách, tạo điều kiện cho người học được tiếp cận, lựa chọn được cơ sở đào tạo chất lượng, phù hợp với nhu cầu học tập của bản thân, đảm bảo sự công bằng thực sự giữa các cơ sở đào tạo, không phân biệt công lập hay tư thục trong việc cung cấp dịch vụ đào tạo cho xã hội.
131 Những kết quả thực hiện đổi mới dịch vụ công:
Nhằm đổi mới nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục công, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và ban hành theo thẩm quyền các văn bản sau:
- Theo đề xuất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngày 24/10/2014 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 77/NQ-CP về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014-2017 làm cơ sở để tổng kết, rút kinh nghiệm đổi mới mạnh mẽ trong việc thực hiện đổi mới nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục công. Thực hiện Nghị quyết số 77, đến nay đã có 13 trường đại học công lập trực thuộc các bộ, ngành Trung ương được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động, gồm: 05 trường thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (trường đại học Kinh tế quốc dân, trường đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, trường đại học Ngoại thương, trường đại học Hà Nội, trường đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh); 01 trường thuộc Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam (trường đại học Tôn Đức Thắng); 03 trường thuộc Bộ Công Thương (trường đại học Điện Lực, trường đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh, trường đại học Công nghiệp thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh); 01 trường thuộc Bộ Tài chính (trường đại học Tài chính - Marketing); 01 trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Học viện Nông nghiệp Việt Nam); 01 trường thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông (Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông) và Trường đại học Công nghiệp dệt may Hà Nội.
Hiện tại đang có 02 trường: Đại học Thương mại (thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo), Học viện Tài chính (thuộc Bộ Tài chính), trường đại học Trà Vinh (thuộc UBND tỉnh Trà Vinh) đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt đề án.
Phần lớn các trường tham gia thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động là các trường thuộc khối ngành kinh tế, đây là ngành có khả năng xã hội hóa cao, có thể huy động đóng góp của xã hội bằng cách thu học phí cao hơn so với các trường đào tạo các khối ngành khác. Trong năm 2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục phối hợp với Văn phòng Chính phủ và các bộ, ngành liên quan tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn các cơ sở giáo dục đại học công lập tiếp tục xây dựng đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
- Ban hành Nghị định số 86/2015/NĐ-CP ngày 02/10/2015 của Chính phủ quy định về cơ chế thu, quản lý học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập từ năm học 2015-2016 đến năm học 2020-2021 thay thế Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015 và Nghị định số 74/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 49/2010/NĐ-CP. Nghị định số 86 đã ban hành khung học phí mới đối với giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục đại học đến năm 2020-2021. Trong đó có khung học phí của các cơ sở giáo dục đại học công lập tự bảo đảm chi thường
132
xuyên và chi đầu tư tiếp cận theo giá dịch vụ và bảo đảm lộ trình theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP.
- Căn cứ Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập và Quyết định số 695/2015/QĐ- TTg ngày 21/5/2015 của Thủ tướng Chính phủ ban hành kế hoạch triển khai Nghị định số 16/2015/NĐ-CP, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nghiên cứu, xây dựng “Nghị định quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực giáo dục đào tạo” thay thế Nghị định số 43/2006/NĐ-CP. Hiện nay, Bộ Tư pháp đã có ý kiến thẩm định, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện lại dự thảo Nghị định và đang trình lãnh đạo Bộ ký Tờ trình Chính phủ ban hành Nghị định.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng Đề án về hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật và tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp và giáo dục đại học.
- Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng xong dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đã có Công văn số 429/BGDĐT-KHTC ngày 01/02/2016 gửi xin ý kiến các bộ, ngành về dự thảo Quyết định. Đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đôn đốc và tổng hợp ý kiến góp ý của các bộ, ngành để hoàn thiện Quyết định trình Thủ tướng Chính phủ.
- Thông tư số 08/2011/TT-BGDĐT ngày 17/02/2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điều kiện, hồ sơ, quy trình mở ngành đào tạo, đình chỉ tuyển sinh, thu hồi quyết định mở ngành đào tạo trình độ đại học, trình độ cao đẳng.
- Thông tư số 57/2011/TT-BGDĐT ngày 02/12/2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về việc xác định tiêu chuẩn tuyển sinh trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp.