CHƯƠNG 2: KHAI THÁC ĐẶC SẮC LỄ HỘI CHÙA BÁI ĐÍNH
2.3. Giá trị của lễ hội chùa Bái Đính
Chùa Bái Đính nằm trong ba Trung tâm tâm linh lớn của ba dòng đạo từ thế kỷ thứ XIII đến nay là: Trung tâm đạo giáo nhà Trần được biết đến với Lễ hội đền Thái Vi tổ chức từ ngày 14 – 17/3 âm lịch, tại khu di tích lịch sử đền Thái Vi, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư; Trung tâm Thiên Chúa giáo Phát Diệm (Kim Sơn) với Lễ hội Nhà thờ đá Phát Diệm (còn gọi là nghi lễ Noel, lễ Giáng sinh,…) được tổ chức vào
đêm 24/12 và ngày 25/12 tại di tích Nhà thờ đá Phát Diệm, thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn; Trung tâm Phật giáo Bái Đính (Gia Viễn) với lễ hội chùa Bái Đính được tổ chức ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch, lễ hội này được kéo dài hết tháng 3 âm lịch, diễn ra tại không gian của di tích Chùa Bái Đính (khu chùa cổ và chùa mới), xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn. Lễ hội chùa Bái Đính mang nhiều giá trị đặc sắc.
+ Giá trị cố kết cộng đồng
Lễ hội chùa Bái Đính là dòng chảy liên tục của mạch nguồn tâm linh, lịch sử, văn hóa trên mảnh đất Ninh Bình. Đồng thời, giá trị đặc sắc của lễ hội chùa Bái Đính được biết đến còn là sự tổng hòa hệ thống tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam qua gần một ngàn năm nay. Lễ hội là nơi gắn kết cộng đồng làng xã và rộng lớn hơn là cả dân tộc quy tụ về không gian thiêng của bao đời nay để cùng hưởng ứng tham gia vào lễ hội.
+ Giá trị hướng về cội nguồn
Với mục đích tổ chức nhằm tưởng nhớ chư vị thánh thần, không chỉ là Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo, thần tự nhiên mà còn có cả là các danh nhân có công trong việc sáng lập chùa và người có công với đất nước như: đức Thánh Nguyễn Minh Không, Đinh Bộ Lĩnh… lễ hội chùa Bái Đính có giá trị hướng về cội nguồn rất rõ.
+ Giá trị cân bằng đời sống tâm linh
Ngoài đặc sắc về không gian thờ cúng, về đối tượng được thờ cúng, lễ hội chùa Bái Đính còn biết đến với nét đặc sắc ở cấu trúc tổ chức lễ hội. Đó là sự đan xen giữa truyền thống và hiện đại. Với nghi thức rước nước truyền thống từ ngàn đời nay của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, trước hết là lời cảm tạ các chư vị thánh thần đã bảo vệ họ suốt một năm qua và là lời khẩn cầu của cư dân nông nghiệp lên các chư vị thánh thần phù hộ cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Sự đan xen các yếu tố mới trong lễ hội, cũng là để cho du khách ngoài việc thỏa mãn nhu cầu tâm linh còn được thỏa mãn nhu cầu về giải trí bằng màn Trống hội
Hoa Lư tái hiện Lễ đăng đàn xã tắc của Đinh Tiên Hoàng Đế và Lễ tế cờ của vua Quang Trung trên núi Đính trước giờ xung trận.
+ Giá trị bảo tồn, làm giàu và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Lễ hội chùa Bái Đính chính là đứa con tinh thần của cộng đồng nơi đây, để mỗi người con khi tìm về đây - là tìm về với miền đất Phật, về với những nét văn hóa cổ truyền của cộng đồng, từ đó nêu cao tinh thần bảo tồn và gìn giữ bản sắc văn hóa của địa phương.
Như vậy, chùa Bái Đính nằm trên vùng đất thiêng “sinh Vương, sinh Thánh”, đây như là vùng đất“tú thủy - kỳ sơn”, là vùng địa linh của tỉnh Ninh Bình. Nơi đây không chỉ thờ Thần Cao Sơn, thờ Phật, thờ Chúa Thượng Ngàn mà còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc với các danh nhân như: Đức Đinh Tiên Hoàng đế, Lý Quốc Sư và Quang Trung… Lễ hội chùa Bái Đính gồm tổng hòa nhiều tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam như Phật giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu…Với ưu thế của khu văn hóa tâm linh với những giá trị tiêu biểu, chùa Bái Đính là một trong những di sản văn hoá quốc gia có giá trị về mặt văn hóa, lịch sử, tâm linh và danh thắng của Việt Nam và khu vực.
Hiện nay, lễ hội chùa Bái Đính là một trong những lễ hội truyền thống văn hóa lớn của tỉnh Ninh Bình, ghi dấu ấn và có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa, tâm linh của nhân dân địa phương nói riêng, tín đồ phật tử và du khách gần xa nói chung. Mặt khác, đây là một lễ hội truyền thống, là sự cẩn cáo lên chư vị Thánh thần, tỏ lòng thành kính, tri ân và tưởng nhớ công lao to lớn các bậc Tiền nhân và cầu mong cho Quốc thái, dân an của thế hệ hiện nay.
CHƯƠNG 3