a. Hình thức thụ thai lặp lại: gồm 2 loại - Thụ thai lặp trong cùng một chu kỳ:
+ Khi gia súc động dục, trứng rụng nhiều thì cho 2-3 con nhẩy hoặc lấy tinh dịch của con đực dẫn tinh 2 - 3 lần cho con cái.
+Trong thời gian động đực , lợn rụng trứng ko cùng 1 lượt nên trong quá trình rụng trứng có thể cho 2-3 con đưc nhảy. Nếu tinh dịch dẫn vào con cái là của các giống đực khác nhau về giống thì con sinh ra sẽ khác nhau nhiều.
- Thụ thai lặp khác chu kỳ:
+ Khi gia súc cái động dục cho phối gi ống hay TTNT đã có kết quả, con cái có thai nhưng do kích tố sinh dục bị rối loạn làm cho gia súc động dục và rụng trứng, người ta tiếp tục cho gia súc đực nhẩy hoặc phối gi ống nhân tạo để có thai lần 2 hoặc trong điều kiện quản lý gia súc có thai không chặt chẽ để gia súc đực tiếp xúc với gia súc cái có chửa mà giao phối dẫn đến có thai lần hai.
+Kết quả có thai lặp lại khác thời kỳ là làm cho 2 con cùng đẻ non trong đó có 1 con chết một con sinh trưởng hoàn toàn
b. Hiện tượng nhiều tinh trùng vào thụ thai
- Là trường hợp có một tế bào trứng mà một vài tinh trùng kết hợp với nhau đi vào nhân t ế bào trứng thì gây phá hoại quá trình sinh trưởng của phôi thai, làm cho hợp tử chết hoặc gây nên hiện tượng quái thai chết.
c. Thụ thai độc tính (hiện tượng trinh sản)
- Quá trình thụ tinh mà không cần con đực giao phối, chỉ bằng kích thích hóa học, cơ giới, nhiệt độ và nhiều nhân tố khác làm cho trứng phát triển và phân chia phủ nhận vai trò của tinh trùng trong quá trình tạo thành hợp tử.
Câu 22: khái niệm và các hình thức giao phôi?
Trả lời
1.Khái niệm Khái niệm: Thụ tinh là một quá trình sinh lý xảy ra khi tế bào trứng kết hợp với tinh trùng, phát sinh đồng hóa, kết quả tạo thành một tế bào mới mang tính di truyền của bố mẹ. Có hai hình thức thụ tinh: Thụ tinh trực tiếp và thụ tinh nhân tạo
2.Các hình thức giao phối
a.Hình thức giao phối tự nhiên (thụ tinh trực tiếp): Thụ tinh trực tiếp là quá trình giao phối giữa gia súc đực và gia súc cái, tinh dịch của con đực đi vào đường sinh dục con cái để tế bào trứng và tinh trùng kết hợp với nhau ở 1/3 phía trên ống dẫn trứng, tạo một tế bào mới. Tế bào đó gọi là hợp tử.
b.Hình thức thụ tinh nhân tạo (TTNT)
-Thụ tinh nhân tạo là hình thức dùng tinh dịch của con đực đã pha loãng bơm vào đường sinh dục con cái để tinh trùng kết hợp với trứng tạo thành hợp tử.
-Người ta thấy rằng trong quá trình thụ tinh thì tinh trùng phá vỡ được màng phóng xạ của tế bào trứng chính là nhờ men hyaluronidase ở phần acrosom của đầu tinh trùng, men này không có tính đặc trưng cho loài. Điều đó có nghĩa tinh trùng của một loài gia súc này có thể phá vỡ tế bào màng phóng xạ của một loài gia súc khác. Vì vậy, trong TTNT người ta có thể lầy nhiều loại tinh trùng của gia súc khác loài hỗn hợp với một lượng tinh trùng nhất định của đực giống cùng loài với gia súc cái sẽ nâng cao tỷ lệ thụ thai và tăng năng suất sinh sản của mỗi gia súc đực giống.
-Ví dụ: Trộn tinh trùng bò và lợn để dẫn tinh cho lợn nhưng chỉ có tinh trùng lợn đi vào được bên trong tế bào trứng lợn. Ngoài ra, người ta có thể bổ sung men hyaluronidase tổng hợp vào tinh dịch nhằm nâng cao kết quả thụ tinh.
*Ưu điểm của TTNT:
-Trong TTNT người ta có thể dùng tinh dịch của một đực giống tốt thụ tinh cho nhiều gia súc cái mà vẫn đảm bảo tỷ lệ thụ thai cao.
- Ngăn ngừa được sự lây lan một số bệnh truyền nhiễm, ký sinh trùng...giữa con cái và con đực khi gia súc giao phối tự nhiên.
- Chất lượng tinh dịch được kiểm tra kỹ càng trước khi thụ tinh.
- Trong chăn nuôi, phương pháp TTNT đã cải tạo được giống gia súc, tỷ lệ sinh sản tăng cao. Đây là một biện pháp nhân giống, cải tạo giống một cách tốt nhất, nhanh nhất và kinh tế nhất.
Câu 23 . Phương thức thụ tinh?
Trả lời
1.Sự bắn tinh vào đường sinh dục con cái a.Bắn tinh tử cung:
-Các loài gia súc gồm lạc đà, ngựa, lợn, chó là loại gia súc bắn tinh tử cung, nghĩa là trong quá trình giao phối thì tinh dịch của con đực vào trong tử cung con cái.
+Ngựa: Thực chất là bắn tinh âm đạo, tuy nhiên vì quy đầu của ngựa đực to, thành âm đạo ngựa cái co bóp mạnh, cổ tử cung mềm, được mở ra hoàn toàn khi động dục nên tinh dịch của ngựa đực được phóng nhanh vào tử cung.
+Lợn: Âm đạo lợn ngắn, cổ tử cung lợn cái tròn không có nếp gấp nhiều lần hoa nở như trâu, bò, ranh giới giữa cổ tử cung và âm đạo không rõ ràng. Cổ tử cung mở ra hoàn toàn trong quá trình động dục, dương vật của lợn đực có hình xoắn ốc và đưa sâu vào trong đường sinh dục lợn cái, số lượng tinh dịch phóng ra một lần của lợn đực nhiều, nên tinh dịch của lợn đực vào tử cung lợn cái trong quá trình giao phối.
+ Chó: Trong quá trình giao phối, bộ phận hải niệu quy đầu của chó đực và tiền đình của chó cái mở to giữ chặt lấy nhau nên tinh dịch của chó đực vào tử cung chó cái
b. Bắn tinh âm đạo
-Trâu, bò, dê, cừu là loại gia súc bắn tinh âm đạo do quá trình giao phối của các loài này ngắn, số lượng tinh dịch ít. Niêm mạc cổ tử cung của gia súc cái nhiều nếp gấp, nên cổ tử cung không mở hoàn toàn trong quá trình động dục, chỉ mở hoàn toàn khi tính dục và tính hưng phấn cao độ. Nếu gia súc đực phóng tinh chưa đúng thời kỳ động dục cao độ của gia súc cái thì tinh dịch nằm ở ngoài âm đạo.
2. Đặc tính tinh trùng
-Tinh trùng có đặc tính lội ngược dòng do có đuôi dài và vận động tiến thẳng.
-Tinh trùng có xu hướng đi về đầu mút ống dẫn trứng do niêm dịch được tiết ra từ ống dẫn trứng đến mút sừng tử cung, sự nhu động, co bóp của ống dẫn trứng giúp cho tinh trùng tiến sâu vào ống dẫn trứng.
- Do pH của bộ phận sinh dục như tiền đình, âm đạo hơi mang tính toan ức chế hoạt động của tinh trùng, còn pH cổ tử cung, tử cung, ống dẫn trứng có tính kiềm nhẹ là môi trường thích hợp cho tinh trùng sống và vận động mạnh.
3. Sự co bóp của đường sinh dục gia súc cái
-Những cơn co bóp trong đường sinh dục gia súc cái trong thời gian động dục theo thứ tự từ ống dẫn trứng đến mút sừng tư cung, rồi thân tử cung và âm đạo. Sự co bóp đã đẩy tinh dịch vào bên trong cơ quan sinh dục cái được nhanh hơn.
-Tốc độ di chuyển của tinh trùng vào đường sinh dục gia súc cái là do cách bắn tinh, tính tích cực di chuyển của tinh trùng cùng với sự co bóp của cơ quan sinh dục con cái.
-Trong công tác TTNT cần nắm vững và chính xác thời gian dẫn tinh cụ thể, thời gian rụng trứng, thời gian duy trì mà trứng có thể thụ thai được, thời gian mà trứng đến 1/3 phía trên ống dẫn trứng để tiến hành thụ tinh cho kết quả cao nhất.
4. Nhung mao ở đường sinh dục gia súc cái
-Do đặc tính các nhung mao ở đường sinh dục con cái luôn luôn rung động để tế bào trứng chuyển động từ mút ống dẫn trứng đến mút sừng tử cung.
-Nếu tinh trùng di chuyển vào gặp tế bào trứng ở 1/3 phía trên ống dẫn trứng mà cả hai tế bào này đều có khả năng thụ tinh thì hợp tử sẽ được hình thành từ đây và chuyển dần xuống tử cung làm tổ.
Câu 24. Sự di chuyển của trứng, tinh trùng và thời gian sống của tinh trùng trong cơ quan sinh dục cái?
Trả lời
1.Sự di chuyển của trứng
-Sau khi trứng rụng khỏi buồng trứng thì sẽ được loa kèn hứng lấy, do loa kèn có nhiều tua, nhung mao và nếp nhăn.
-Tế bào trứng di chuyển được trong ống dẫn trứng là nhờ sự co bóp trong đường sinh dục con cái theo thứ tự từ ống dẫn trứng về sừng tử cung xuống thân tử cung rồi âm đạo, nên dần dần trứng được chuyển xuống. Ngoài ra, còn nhờ sự rung động của các lông nhung biểu mô dày đặc ở vách ống dẫn trứng.
-Thời gian di chuyển của tế bào trứng đi hết ốngdẫn trứng từ 1 – 4 ngày tùy từng loài gia súc: ngựa, bò: 4 ngày;
lợn, cừu hết 3 ngày. Tuy nhiên, tốc độ di chuyển của trứng trên cả ống dẫn trứng là không giống nhau, tốc độ di chuyển từ khi trứng rụng khỏi buồng trứng tới 1/3 phía trên ống dẫn trứng là nhanh nhất, vì sau khi trứng rụng, noãn bào tố chưa hoàn toàn bị tiêu mất, động dục chưa hoàn toàn kết thúc nên sự nhu động của ống dẫn trứng
và lông nhung còn mạnh đẩy trứng đi nhanh sâu vào phía mút sừng tử cung. Thời gian trứng di chuyển đến 1/3 phía trên ống dẫn trứng: ngựa 10h, bò 20 h, lợn 8 - 12 h, cừu 5 h, thỏ 6 h.
-Thời gian trứng còn khả năng thụ tinh là rất ngắn, tinh trùng phải gặp trứng ở 1/3 phía trên ống dẫn trứng thì mới xảy ra quá trình thụ tinh, nếu trứng đi qua vị trí đó thì không còn khả năng thụ tinh nữa, ta gọi là tế bào trứng ung do trứng được bao bọc bên ngoài bởi một lớp protein do ống dẫn trứng tiết ra do vậy tinh trùng không thể phá vỡ được lớp protein này mà đi vào trứng được
2. Sự di chuyển của tinh trùng
-Trong quá trình giao phối tự nhiên hay TTNT thì tinh trùng đều được đưa vào đường sinh dục con cái, nó phải di chuyển trong đường sinh dục con cái lên đến vị trí thụ tinh – 1/3 phía trên ống dẫn trứng.
-Khả năng di chuyển của tinh trùng trong đường sinh dục con cái ngoài dựa vào khả năng tự vận động của nó thì còn nhờ vào các dịch nhầy và nhu động co bóp của các bộ phận trong đường sinh dục con cái. Tốc độ di chuyển của tinh trùng trung bình 12 – 16 mm/phút. Bò và dê sau khi giao phối 4 – 6 h, lợn 1,5 – 3 h, ngựa 30 – 60 phút tinh trùng lên tới ống dẫn trứng.
-Khi tính dục, tính hưng phấn cao độ thì dịch nhầy, cũng như nhu động co bóp của bộ phận sinh dục con cái là cao nhất, do đó tốc độ di chuyển của tinh trùng là nhanh nhất. Vì vậy, tinh trùng sau giao phối 1 – 2 h đã có thể lên tới ống dẫn trứng, còn khi con cái mới biểu hiện tính dục thì phải sau giao phối 12 – 16 h thì tinh trùng mới tới được ống dẫn trứng
3. Thời gian sống của tinh trùng trong đường sinh dục gia súc cái
-Sự sống của tinh trùng trong đường SD con cái rất có ý nghĩa trong thụ tinh vì nó đảm bảo đủ số lượng tinh trùng tham gia vào quá trình thụ tinh.
-Thời gian sống của tinh trùng trong đường SD con cái không phải là cố định mà có thể thay đổi, trong điều kiện bình thường thời gian đó từ 6 – 48 h, tuy nhiên nó chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố sau:
-Vị trị mà tinh trùng được đưa vào đường SD con cái là ở chỗ nào: âm đạo hay tử cung.
-Trạng thái sinh lý hay bệnh lý của các bộ phận trong đường SD con cái và biểu hiện của cơ thể trong quá trình giao phối.
-Chất lượng tinh trùng.
+Ở âm đạo do chất tiết của màng nhầy trong niêm mạc âm đạo có độ pH mang tính axit nên làm cho tinh trùng chóng chết. Tinh trùng sống trong âm đạo ngựa 4 – 4,5h, âm đạo bò, dê từ 1 – 6 h.
+Ở cổ tử cung, niêm dịch của màng nhầy tiết ra có pH mang tính axit yếu, nên tinh trùng có thể sống ở đây lâu nhất: cổ tử cung bò là 30 h, cừu 48 h.
+Trong tử cung và ống dẫn trứng, tinh trùng cũng sống được lâu: trong tử cung ngựa 24 – 48 h, lợn 30h.
+Trong các loài phóng tinh âm đạo thì đa số tinh trùng bị chết ở âm đạo, chỉ 1/30 – 1/20 vào được tử cung.
-Chất lượng tinh trùng kém thì thời gian sống của tinh trùng trong đường sinh dục con cái ngắn.
Câu 25. Cơ sở khoa học của kỹ thuật thụ tinh nhân tạo gia súc?
Trả l ời: