D. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
1. Hình tợng Bác Hồ
Gv: Hình ảnh Bác hiện ra qua cái nhìn của anh
đội viên và đợc miêu tả ở nhiều phơng diện:
hình dáng, t thế, cử chỉ, hành động và lời nói.
Hãy tìm chi tiết miêu tả hình dáng t thÕ?
*Bình: Những câu thơ đã khắc hoạ đâm nét về t thế và dáng vẻ yên lặng, trầm ngâm của Bác Hồ trong đêm khuya bên bếp lửa. Nét ngoại hình ấy đợc lặp đi lặp lại và nhấn mạnh hơn ở lần thứ ba khi anh đội viên thức giấc và nhìn thấy: Bác từ chỗ ngồi “ lặng yên” đã thành ngồi
“ đinh ninh”, từ vẻ mặt “trầm ngâm”( lặng lẽ, suy nghĩ 1 điều gì đó ) đến “ chòm râu im phăng phắc” Nét ngoại hình ấy đã biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác ( Cái lặng yên bên bếp lửa lúc canh khuya càng không phảI là thanh thản. nó phản chiếu 1 tâm t không hề lặng lẽ bên trong . Khối tâm t ấy cùa ngời chèo lái gắn chặt với con thuyền kháng chiếncòn phải vợt qua bao nhiêu thác gềnh cam go khi đến đợc với thắng lợi cuối cùng . và tâm trạng ấy sẽ đợc bộc lộ rõ hơn qua cử chỉ, hành động , lời nói.
Gv: Hành động này thể hiện tình cảm gì của Ngêi?
*Bình : Hành động này đã thể hiện sâu sắc tình yêu thơng và sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ của Bác Hồ với các chiến sĩ.Bác nh ngời cha, ngời mẹ chăm lo cho giấc ngủ của những đứa con. Sự chăm sóc thật chu đáo, ân cần, không sót một ai. Đặc biệt cử chỉ “ nhón chân nhẹ nhàng” của Bác Hồ không làm các chiến sĩ thức giấc là một chi tiết đặc sắc, giản dị mà súc động, bộc lộ tấm lòng yêu thơng chứa chan, sự tôn trọng, nâng niu của vị lãnh tụ đối với những ngời chiến sĩ bình thờng giống nh cử chỉ của ngời mẹ nâng niu giấc ngủ của đứa con nhỏ.
* GV : Em có nhận xét gì về hành động của Bác ?
Gv: Tìm và đọc những lời nói của Bác với chiến sĩ?
Đến đây, ta hiểu Bác không ngủ đâu chỉ vì
chăm sóc giấc ngủ cho bộ đội mà còn vì một lẽ khác nữa? Đó là lẽ gì?
hs: Vì lẽ thơng cho đoàn dân công phải chịu gió rét, giá lạnh giữa rừng khuya.
Gv: Qua tất cả các chi tiết trên , hình ảnh của Bác hiện lên nh thế nào?
( Liên hệ một số câu thơ viết về Bác:
Ôi lòng Bác vậy cứ thơng ta.
Bác ơi! Tim Bác mênh mông thế.
Ôm cả non sông, mọi kiếp ngời.
Bác để tình thơng cho chúng con
* GV : Đọc khổ thơ cuối và cho biết cảm nhậ của em về khổ thơ trên ?
( Khổ thơ cuối đã nâng ý nghĩa của câu chuyện , của sự việc lên 1 tầm kháI quát lớn, mà ngời đọc
- Hình dáng, t thế: ngồi lặng yên, vẻ mặt trầm ngâm, t thế “ngồi đinh ninh, chòm râu im phăng phắc”
- Cử chỉ, hành động: đốt lửa cho chiến sĩ, dém chăn, dón chân, nhón chân nhẹ nhàng.
Sự chăm sóc chu đáo, ân cần.
- Lời nói: “ Chú cứ việc ngủ ngon- ngày mai đi đánh giặc” “ Bác thơng
đoàn dân công…mau mau”
tình thơng, sự lo lắng của Bácđối với bộ đội và dân công .
thấu hiểu một chân lý đơn giản mà lớn lao .) Bình : Đêm nay Bác không ngủ đợc miêu tả
trong bài cũng là 1 trong vô và những đêm không ngủ của Bác đó là 1 lẽ thờng tình( vì…) . Bác là 1 vị lãnh tụ của dân tộc . ngời cha già thân yêu của gia đình nhân dân Việt nam . Cuộc
đời Ngời dành trọn cho nhân dân , Tổ quốc . Đó chính là lẽ sống “ Nâng niu tất cả chỉ quên mình
“ . Mà cả dân tộc Việt Nam đều thấu hiểu .
? Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ và lời kể của tác giả?
- Lời kể tự nhiên, chân thành. Từ ngữ gợi cảm.
Hình ảnh Bác hiện lên trong bài thơ
thật giản dị, gần gũi, chân thực mà hết sức lớn lao. Bài thơ đã thể hiện một cách cảm động, tự nhiên và sâu sắc tấm lòng yêu thơng, mênh mông sâu lặng, sự chăm sóc ân cần, chu
đáo của Bác Hồ với chiến sĩ và đồng bào.
* Nghệ thuật :
- Miêu tả theo trình tự không gian, thời gian, cử chỉ, lời nói, tâm trạng.
- Dùng nhiều từ láy gợi hình : Traàm ngaõm, ủinh ninh, phaờng phaéc …
D. Củng cố, dặn dò: Học thuộc lòng bài thơ?
Đêm xa nớc đầu tiên ai nỡ ngủ.
Sóng vỗ dới thân tàu đâu phải sóng quê hơng.
Đêm mơ nớc, ngày nhớ hình của nớc Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà
Ăn một miếng ngon cũng đắng lòng vì Tổ quốc Chẳng yên lòng khi ngắm một cành hoa.
( Chế Lan Viên)
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
(Rằm tháng giêng.)
Trăng vào cửa sổ đòi thơ
Một canh,hai canh,lại ba canh
(Không ngủ đợc)
Cảnh khuya nh vẽ ngời cha ngủ.
( Cảnh khuya)
Rút kinh nghiệm :
………
………
………
………..
Ngày soạn : Ngày dạy :
Tiết 94: Đêm nay Bác không ngủ.
- Minh Huệ - A. Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
1. KT:
- Giúp học sinh cảm nhận đợc vẻ đẹp của hình tợng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu thơng mênh mông, sự chăm sóc, ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy
đợc tình cảm yêu quý, kính trọng của ngời chiến sĩ đối với Bác Hồ.
- Nắm đợc những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: miêu tả kết hợp kể chuyện , kể thơ
2. KN:
- Kể tóm tắt diễn biến câu chuyện bằng 1 đoạn văn ngắn.
- Bớc đầu biết cách làm thơ tự sự đợc viết theo thể thơ 5 chữ có kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm thể hiện đợc tâm trạng lo lắng không yên của bác Hồ, tâm trạng ngạc nhiên, xúc động . lo lắng và niềm viu sớng, hạnh phúc của ngời chiến sĩ.
- Tìm hiểu sự kết hợp giữa các yếu tố, tự sự, miêu tả và biểu cảm trong bài th.
- Trình bày đợc những suy nghĩ của mình sau khi học xong bài thơ.
3. Thái độ :
- Giáo dục lòng yêu kính đối với vị cha già dân tộc B. Ph ơng pháp và PTDH:
1. Phơng pháp:
2. PTDH:
- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài.
- Học sinh: Đọc trớc bài.
C. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
1. Khám phá: ? Đọc thuộc lòng bài thơ? Nêu cảm nhận của em về hình ảnh Bác Hồ trong bài thơ?
2. KÕt nèi :
Hoạt động của giáo viên – học sinh Nội dung cần đạt
* GV : Tâm trạng của anh đội viên đợc tác giả
miêu tả theo trình tự nào ?
( Theo thời gian : 3 lần thức giấc )
gv: Tâm t ngời chiến sĩ đợc thể hiện trong hai lần anh thức dậy.
Trong lần thứ nhất, tâm t của anh đợc thể hiện trong những câu thơ nào?
Hs: “ Anh đội viên nhìn Bác…nằm” “ Anh
đội viên mơ màng…không?”
Gv: Ngay ở khổ thơ đầu, từ “ mà sao” cho thấy tâm trạng gì của anh đội viên?
Hs: Tâm trạng ngạc nhiên, băn khoăn. Vì
trời đã khuya lắm rồi mà bác vẫn ngồi bên bếp lửa.
GV: Lần đầu tiên thức dậy:
- Anh đội viên mơ màng ……….
ấm hơn ngọn lửa hồng.
-> Nghệ thuật so sánh => gợi tả hình ảnh vĩ đại, gần gũi của Bác đồng thời cũng thể hiện sự ngưỡng mộ của anh đội viên đối với Bác.
- Bác ơi Bác chưa ngủ ? Bác có lạnh lắm không?
-> Ngạc nhiên, xúc động, lo lắng vì không yên lòng về sức khoẻ của Bác.
? Tâm trạng của anh đội viên trong lần thức dậy thứ ba được diễn tả bằng các chi tiết thơ nào?
+ Anh hốt hoảng giật mình + Anh vội vàng nằng nặc
b. Tâm t của ngời đội viên chiến sĩ:
- Ngạc nhiên,băn khoăn khi thấy Bác trầm ngâm bên bếp lửa.
- H.a so sánh:->Yêu thơng, kính trọng Bác bằng tình thơng của ngời con đối với cha.
Mời bác ngủ Bác ơi!
Trời sắp sáng mất rồi Bác ơi! Mời Bác ngủ!
Gv: Sau tâm trạng ấy là tình cảm gì?
(Từ ngạc nhiên đến xúc động khi anh hiểu rằng Bác vẫn thức đốt lửa sửa sởi ấm cho các chiến sĩ. Niềm xúc động càng lớn khi anh dợc chứng kiến cảnh BH đi dém chăn cho các chiến sĩ “ Sợ cháu mình…nhàng “ Càng nhìn lại càng thơng- Ngời cha mái tóc bạc)
hs: Tình cảm yêu thơng, kính trọng.
Gv: Trong trạng thái mơ màng anh đội viên nhận thấy điều gì ở Bác ?
( Bóng Bác cao …lửa hồng )
* GV : Anh đội viên đã cảm nhận hình ảnh Bác nh thế nào? Hiểu nh thế nào về hai câu thơ
đó?( BPNT mà tg sử dụng trong khổ thơ này ? Tác dụng ?)
( Hình tơng Bác dới con mắt của anh đội viên lớn lao , kì vĩ hẳn lên . Đó là ông tiên trong truyện cổ tích, chỉ ông tiên mới “ lồng lộng “ mới hiện ra từ 1 thứ hào quang kì diệu nh 1 giấc chiêm bao nhng lại hết sức gần gũi , sởi ấm lòng anh hơn cả ngọn lửa hồng. Song cốt lõi của giấc chiêm bao đó lại là con ngời bằng xơng bằng thịt
*Bình : Hình ảnh Bác Hồ hiện ra qua cái nhìn đầy súc động của anh chiến sĩ vừa lớn lao, vĩ đại vừa ấm áp, chân tình. Phải chăng chính tình cảm bao la của Bác là ngọn lửa sởi ấm và xua tan cái lạnh hoang vắng của rừng khuya, xua tan nỗi vất vả, nhọc nhằn và sự lo lắng của mỗi ngời chiến sĩ? Câu thơ ngắn gọn với hình
ảnh so sánh hợp lý vừa gợi tả hình ảnh Bác vĩ
đại và gần gũi , vừa thể hiện tình cảm thân thiết, ngỡng mộ của anh đội viên đối với Bác.
Gv: Trớc tấm lòng bao la của Bác, anh đội viên thổn thức, thì thầm trong câu hỏi ân cần: “ Bác ơi! Bác….không?” rồi “ Anh nằm lo Bác ốm.” Con nhận thấy tâm trạng gì của ngòi chiến sĩ?
Hs: Tâm trạng bồn chồn, thao thức, lo lắng.
Gv: Câu chuyện dợc đa lên đỉnh điểm khi lần thứ ba thức dậy. Thái độ tâm trạng của anh có gì
khác so với lần trớc? Hai câu thơ “ Mời Bác ngủ Bác ơi!” và “Bác ơi! Mời Bác ngủ!” ( nhấn mạnh) có tác dụng gì trong vịêc thể hiện tâm trạng anh chiến sĩ? ? Nhận xét của em về cách cấu tạo của câu thơ?
điều đó có tác dụng gì trong việc thể hiện tâm trạng của ngời chiến sĩ?
- Đảo trật tự ngôn từ, lặp lại các cụm từ (Mời Bác ngủ Bác ơi!)
Hs: Các câu cảm thán có tác dụng nhấn mạnh sự thiết tha, năn nỉ, diễn tả tăng dần mức
độ bồn chồn , lo lắng và tình cảm chân thành
- Cảm nhận về hình ảnh Bác lớn lao, vĩ đại “ lồng lộng” ấm áp, gần gũi
“ấm hơn”
- Lo lắng, bồn chồn khi Bác không ngủ.
- Hốt hoảng,lo lắng ,sợ hãi thiết tha,năn nỉ “ Mời Bác ngủ Bác ơi”
của ngời đội viên đối với Bác.
* GV : Em có suy nghĩ gì về trật tự các từ
“ hốt hoảng” “ Giật mình” ,” nằmg nặc “ ? ( Đó là diễn biến tình cảm hợp lý . Anh cứ ngỡ sau khi dém chăn hết lợt cho các chiến sĩ , Bác cũng sẽ đI nằm. Ai ngờ! Bởi vậy anh lập tức nài nỉ, trong giọng nói có phần nũng nịu , vòi vĩnh 1 cách rất đáng yêu của đứa con, cháu biết mình đợc ông thơng quý .)
Gv: Tại sao từ chỗ bồn chồn, lo lắng, anh
đội viên lại chuyển sang “ vui sớng mênh mông”?
Hs: Vì anh đã hiểu ra tình cảm yêu thơng mênh mông của Bác, nhận rõ thêm về tình yêu của Bác đối với dồng chí , đồng bào và đợc sống trong tình cảm yêu thơng ấy.
*GV : Từ đó dẫn tới quyết định nào của anh ?
( Anh bỗng thấy hết buồn ngủ, muốn chia sẻ lo lắng, sốt ruột với Ngời nên anh thức luôn cùng Bác .
*Bình: Đợc tiếp cận, đợc thấu hiểu tình thơng và đạo đức cao cả của Ngời, anh chiến sĩ lớn thêm lên về tâm hồn tình cảm và đợc hởng một niềm hạnh phúc thật sự lớn lao. Diễn biến tâm trạng của anh dừng lại ở giây phút tâm t anh bừng sáng.Hoá ra cái dáng suy t của Bác bắt nguồn từ mối không an lòng , từ tình thơng giản dị nhng rất đỗi mênh mông.
Gv: Khổ cuối là suy ngẫm của tác giả.
Đọc khổ thơ, vì sao tác giả nói: “Vì một lẽ th- ờng tình”. Cách nói giản dị nhng có gì độc đáo?
*Bình : Cái đêm không ngủ miêu tả trong bài thơ chỉ là một trong số vô vàn đêm không ngủ của Ngời. Việc Ngời “ không ngủ” vì lo việc nớc, việc dân, vì thơng bộ đội , dân công đã
là một “ lẽ thờng tình” của cuộc đời Bác. Đó là cáI thờng tình vĩ đại , cáI thờng tình của 1 bậc “
đại trí, đại nhân, đại dũng “ . Không chỉ nhân dân ta mà nhân dân thế giới đều coi HCM là 1 huyền thoại .Huyền thoại ấy trớc hết là huyền thoại của 1 tình yêu lớn . Nó vừa cao cả lại rất gần gũi , thấm vào từng hoạt động , từng lời nói, từng cáI nhìn trìu mến của Ngời . Bác là Hồ Chí Minh- lãnh tụ của dân tộc và ngời cha thân yêu của quân đội ta, cuộc đời Ngời dành chọn cho nhân dân tổ quốc. Đó chính là lẽ sống “ Nâng niu tất cả chỉ quên mình” của Bác mà mọi ngời dân đều thấu hiểu.
Gv: Nhận xét về nghệ thuật:
Thể thơ?
Lời thơ?
- Vui sớng mênh mông khi đợc thức cùng Bác.
Qua diễn biến tâm trạng của ngời chiến sĩ, bài thơ đã biểu hiện cụ thể, chân thựctình cảm thơng mến, kính yêu, lòng biết ơn và niềm hạnh phúc của ngời chiến sĩ nói riêng và của nhân dân nói chung đối với Bác- vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị.
c. Suy ngẫm của tác giả:
- Tác giả nhận ra đây là một trong muôn vàn đêm không ngủ của Ngời.
- Tác giả đã nêu đợc một chân lýhiển nhiên: Bác luôn yêu thơng hi sinh tất cả cho mọi ngời.
III. Tổng kết:
1. Néi dung:
- Phản ánh tấm lòng yêu thơng giản dị mà sâu sắc của Bác đối với quân và dân ta.
- Biểu hiện tình cảm yêu quí cảm phục của ngời chiến sĩ, cũng là của mọi ngời đối với Bác.
2.Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ phù hợp với việc biểu
đạt nội dung thông qua một câu chuyện kể.
- Lời lẽ giản dị, chân thành với nhiều từ láy gợi hình, gợi cảm.