Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
3.1. Bối cảnh và những tác động đến thực hiện chính sách, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp
Việt Nam đang đang có những bước chuyển mình rõ ràng trong giai đoạn thâm nhập sâu, toàn diện vào nền kinh tế quốc tế. Với mục tiêu trở thành quốc gia có môi trường đầu tư thông thoáng, chính trị xã hội ổn định, trong bối cảnh thị trường nước ta được đánh giá là một trong những nền kinh tế
năng động, ngày càng có nhiều dự án đầu tư và đặc biệt là vốn đầu tư FDI (vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài) chiếm tỉ trọng ngày càng cao để SXKD, xây dựng cơ sở hạ tầng; do đó, yêu cầu đặt ra là công tác chuẩn bị đầu tư và GPMB phải nhanh chóng, hiệu quả. Muốn vậy, cần có sự nỗ lực của bộ máy chuyên môn trong công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC và GPMB.
Tại Tp. HCM, thực hiện Nghị quyết 16-NQ/TW của Bộ Chính trị: “Xây dựng Tp. HCM văn minh, hiện đại với vai trò đô thị đặc biệt, đi đầu trong sự nghiệp CNH - HĐH, đóng góp ngày càng lớn với khu vực và cả nước; từng bước trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của đất nước và khu vực Đông Nam Á; góp phần tích cực đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020”. Trong những năm qua, Đảng bộ và chính quyền Thành phố đã và đang tập trung giải quyết nhiều vấn đề, trong đó đầu tư GPMB, phát triển hạ tầng giao thông đô thị với những công trình trọng điểm được xác định là ưu tiên hàng đầu, bên cạnh đó tập trung nguồn lực để xây dựng cơ sở vật chất, triển khai thực hiện nhiều dự án trọng điểm, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Vì vậy tốc độ thu hồi đất để xây dựng kết cấu cơ sở hạ tầng KT -XH, công trình công cộng … diễn ra rất nhanh.
Ngay khi Luật đất đai 2013 và các Nghị định liên quan có hiệu lực, UBND Tp. HCM đã kịp thời ban hành các các quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB thuộc thẩm quyền Thành phố, các chính sách được ban hành trong khuôn khổ Luật đất đai và các văn bản Luật hướng dẫn, đảm bảo phù hợp với thực tiễn của Thành phố. UBND Thành phố đã cùng các chủ đầu tư trong và nước ngoài ưu tiên nguồn vốn cho GPMB, linh hoạt trong việc cơ cấu vốn khi có chính sách, phương án bồi thường, GPMB được phê duyệt.
Mỗi động thái đều góp phần tạo nên động lực thúc đẩy công tác GPMB trên địa bàn thành phố. Tp. HCM hiện có trên dưới 20 dự án trọng điểm cùng nhiều dự án lớn. Công tác GPMB sẽ phải đối mặt với một khối lượng công việc rất lớn khi mà công tác thu hồi đất lại là vấn đề liên quan mang tính trực tiếp đến lợi ích của người dân mà song song là bối cảnh dân số tăng nhanh trong khi nguồn tài nguyên đất đai thì có hạn.
3.1.2. Bối cảnh kinh tế - xã hội quận Gò Vấp
Những năm qua, quận Gò Vấp đang là một trong những địa phương có tốc độ đô thị hóa, tốc độ tăng dân số cao của Tp. HCM, do đó, cùng với quá trình phát triển mạnh mẽ về mọi mặt, hàng loạt các công trình, cơ sở hạ tầng, các dự án nhà ở, chung cư … được xây dựng, tăng về quy mô, số lượng và chất lượng. Để các công trình, dự án hoàn thành đúng tiến độ thì phải thực hiện tốt công tác bồi thường và GPMB.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ quận Gò Vấp lần thứ XII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã xác định mục tiêu tổng quát “Xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị thật sự trong sạch, vững mạnh; phát huy dân chủ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với nâng cao chất lượng sống của Nhân dân; bảo đảm quốc phòng và an ninh; đẩy mạnh ứng dụng thành tựu cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nâng cao phúc lợi xã hội, xây dựng gia đình hạnh phúc, kiên trì mục tiêu phấn đấu xây dựng quận Gò Vấp văn minh - giàu đẹp - nghĩa tình; góp phần cùng Thành phố xây dựng đô thị thông minh, hiện đại” [20, tr.6].
Từ định hướng tổng quát trên, quận Gò Vấp có các điểm chủ yếu về bối cảnh KT-XH cần quan tâm, như sau:
+ Khai thác, phát huy tiềm năng, lợi thế so sánh để phát triển kinh tế nhanh và bền vững; đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng
“dịch vụ - công nghiệp”, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng tăng tỷ trọng các ngành dịch vụ.
+ Nâng cao hơn nữa chất lượng công tác quản lý đô thị, xây dựng đô thị phát triển bền vững gắn với chương trình xây dựng đô thị thông minh.
+ Triển khai thực hiện các Chương trình trọng điểm, như: Chương trình giảm ô nhiễm môi trường; Chương trình triển khai thực hiện Đề án xây dựng đô thị thông minh tại quận Gò Vấp giai đoạn 2020 - 2025.
+ Đối với 06 công trình trọng điểm:
Tiếp tục thực hiện 03 công trình chuyển tiếp nhiệm kỳ 2015 – 2020:
Công trình đầu tư xây dựng trường Tiểu học Phường 12; Công trình đầu tư mở rộng đoạn đường Nguyễn Văn Nghi - Lê Quang Định (đoạn từ đường
Nguyễn Thái Sơn đến đường Phạm Văn Đồng); Công trình đầu tư mở rộng đường Dương Quảng Hàm (đoạn từ đường Lương Ngọc Quyến, phường 5 đến Công Viên Văn hóa, phường 6).
Tổ chức thực hiện 03 công trình trọng điểm nhiệm kỳ 2020 - 2025:
Công trình đầu tư nâng cấp, mở rộng đường Lê Đức Thọ (đoạn từ đường Lê Văn Thọ đến đường Nguyễn Oanh); Công trình xây dựng mới 300 phòng học;
Công trình đầu tư xây dựng Trung tâm bơi lội quận.
+ Tập trung hoàn thiện cơ sở hạ tầng; công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị;
hệ thống thương mại dịch vụ tại các tuyến đường trung tâm.
+ Hoàn thiện hệ thống giao thông, cơ sở giáo dục đào tạo, cơ sở y tế, cơ sở hành chính nhà nước, cơ sở thể dục thể thao.
Bối cảnh KT - XH quận Gò Vấp có một số thuận lợi sau:
- Theo quy hoạch chung trong xây dựng Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, quận Gò Vấp nằm trong quy hoạch phát triển đô thị trung tâm, giáp ranh với khu đô thị vệ tinh phía Bắc của Thành phố, gắn với xây dựng vùng kinh tế trọng điểm nên có nhiều có nhiều tiềm năng, lợi thế và cơ hội thu hút dự án đầu tư, là động lực để thúc đẩy KT - XH phát triển.
- Các chính sách, định hướng phát triển của Trung ương, UBND Thành phố nhằm kích thích tăng trưởng, bảo đảm an sinh xã hội đã đi vào cuộc sống, bước đầu phát huy tác dụng. UBND Thành phố và các sở, ngành có sự quan tâm, chỉ đạo tạo điều kiện cho quận Gò Vấp là một trong những Quận có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tốc độ CNH - HĐH, đô thị hóa nhanh.
- Trên địa bàn quận, có nhiều ngành nghề, làng nghề truyền thống (làng đúc lư đồng An Hội, làng dệt chiếu Bến Hải…), nhân dân cần cù, năng động, thân thiện nên có nhiều điều kiện để phát triển sản xuất tiểu thủ công nghiệp theo hướng cung cấp sản phẩm chất có lượng cao.
- Những kết quả mà Quận đã đạt được trong nhiều năm qua là đòn bẩy, là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển KT - XH trên địa bàn Quận.
Bên cạnh những thuận lợi có được, quá trình phát triển KT - XH của quận Gò Vấp còn gặp một số khó khăn như sau:
- Cơ chế chính sách của Nhà nước thường xuyên thay đổi, thiếu tính đồng bộ, chưa sát thực tiễn địa phương.
- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn quận chưa đồng bộ, kết nối hài hòa.
- Trình độ, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của một bộ phận CBCC còn hạn chế, chưa chủ động, chưa đáp ứng được yêu cầu công việc.
- Diện tích đất nông nghiệp trên địa bàn quận giảm mạnh do bị thu hồi để thực hiện các dự án đầu tư dẫn đến vấn đề giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp sẽ còn khó khăn.
3.2. Định hướng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp
Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách, công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp những năm qua; qua nghiên cứu, tác giả đề xuất định hướng góp phần hoàn thiện, đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp. HCM thời gian tới, như sau:
- Hoàn thiện chính sách, quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất phải dựa trên quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng về đất đai nói chung và bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng.
- Hoàn thiện chính sách, quy định bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất phải dựa trên việc giải quyết mối quan hệ hài hòa về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và chủ đầu tư, đồng thời quan tâm giải quyết vấn đề chỗ ở, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, bảo đảm ổn định cuộc sống cho người bị thu hồi.
- Hoàn thiện chính sách, quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất phải dựa trên việc hoàn thành dứt điểm cấp Giấy chứng nhận QSDĐ đi đôi với hiện đại hóa hệ thống bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính.
- Do đất đai ngày càng có giá nên Khung giá đất và hệ số điều chỉnh đơn giá bồi thường đất của các dự án do Nhà nước xác định phải thường xuyên
được sửa đổi, điều chỉnh cho sát với giá chuyển nhượng QSDĐ thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường.
- Hoàn thiện chính sách, quy định về bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất phải dựa trên việc tiếp tục phát huy dân chủ, tập trung đẩy mạnh công tác dân vận, huy động sự tham gia của các tổ chức quần chúng và nâng cao tính công khai, minh bạch, công bằng trong việc thu hồi đất.
- Chính sách, quy định về bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp. HCM phải phù hợp với định hướng phát triển Quận nhà theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ, các chỉ tiêu, chương trình và công trình trọng điểm đã được ban hành trong giai đoạn 2020-2025.
- Tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong thủ tục đầu tư, huy động vốn. Tận dụng ngay những điều kiện sẵn có về đất để phát triển các khu TĐC, phục vụ kịp thời công tác GPMB.
- Tiếp tục chỉ đạo đẩy mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB các dự án trên địa bàn Quận. Tập trung chỉ đạo giải quyết dứt điểm các tồn tại, vướng mắc trong thực hiện chính sách, công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Quận theo quy định.