Cơ sở nguyên tắc suy đoán vô tội bắt nguồn từ những lợi ích mà nguyên tắc này đem lại. Thực tế cho thấy còn tồn tại nhiều những vụ án oan sai để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng và gây nhiều tranh cãi, các vụ án này đã cho thấy tình trạng đáng quan ngại khi một bộ phận không nhỏ những chủ thể có thẩm quyền giải quyết vụ án đã có những hành động đi ngược lại nguyên tắc suy đoán vô tội như ép cung, dùng nhục hình để buộc nghi phạm nhận tội hay tạo dựng các bằng chứng, chứng
cứ nhằm buộc tội. Hậu quả của những vụ án oan sai tuy có thể được giải quyết bằng việc những người tham gia điều tra, kiểm sát, xét xử trong những vụ án này bị kỷ luật, xử lý và cơ quan nhà nước phải bồi thường cho những người bị oan sai nhưng nếu những vụ án oan sai gây ra tử hình oan người vô tội thì hậu quả này sẽ không thể khắc phục. Bên cạnh đó, các biện pháp khắc phục hậu quả như trên vẫn không thể bù đắp toàn bộ những tổn thương về vật chất và tinh thần mà họ đã nhận.
Không chỉ thế, muốn xã hội ổn định, nền tư pháp phải luôn tôn trọng nhân quyền của công dân. Đối diện với một thế giới hiện đại nơi nhân quyền của từng cá nhân luôn được đề cao và tôn trọng, pháp luật Việt Nam cần có sự học hỏi và thay đổi, bổ sung phù hợp. Chính vì vậy, nguyên tắc suy đoán vô tội được ghi nhận đã phản ánh những thay đổi trong tư duy tố tụng và tiến trình cải cách tư pháp ở Việt Nam theo hướng dân chủ hoá hoạt động tố tụng, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tư pháp hình sự trong việc bảo đảm quyền con người cũng như trong đấu tranh phòng chống tội phạm, mở rộng tranh tụng tiếp thu những đặc tính của tố tụng tranh tụng trên cơ sở phát huy ưu điểm của tố tụng thẩm vấn.
Từ những lý do trên, nguyên tắc suy đoán vô tội trong Hiến pháp 2013 và BLTTHS 2015 đã có sự sửa đổi, bổ sung ghi nhận chi tiết hơn. Từ nguyên tắc này, nhiều quy định được đặt ra tạo thành nền tảng đảm bảo quyền của bị can, bị cáo cũng như phòng tránh các vi phạm trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử hướng tới một nền tố tụng hình sự công bằng, khách quan và hạn chế tối đa tình trạng oan sai. Nguyên tắc suy đoán vô tội không chỉ đem lại hành lang pháp lý bảo vệ nhân quyền mà còn là công cụ nhắc nhở các chủ thể THTT luôn phải đảm bảo thực hiện đúng trình tự, thủ tục luật định cũng như đòi hỏi phải luôn có sự xem xét khả năng bị can, bị cáo vô tội nhằm đảm bảo quá trình giải quyết vụ án diễn ra đúng đắn, chính xác nhất.
KẾT LUẬN CHƯƠNG I
Khi bắt đầu nghiên cứu một đề tài việc nắm chắc những vấn đề mang tính chất lý luận là điều cần thiết bởi đó là nền tảng cơ bản và vững chắc để nghiên cứu chuyên sâu tại các chương sau. Vì thế trong Chương I đề tài tác giả tiến hành phân tích những khái niệm cơ bản liên quan đến nguyên tắc suy đoán vô tội và dùng nó làm cơ sở lí thuyết để đi vào phân tích những quy định pháp luật TTHS Việt Nam và đánh giá những vấn đề thực tiễn từ đó đưa ra các kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật.
Đầu tiên, tác giả phân tích các vấn đề khái quát chung như: khái niệm suy đoán vô tội, đặc điểm, ý nghĩa của nguyên tắc suy đoán vô tội. Việc nghiên cứu này là để làm rõ nội dung mà đề tài nghiên cứu đang đề cập đến, giúp người đọc nắm rõ những kiến thức cơ bản, từ đó dễ dàng tiếp cận những nội dung phân tích chuyên sâu về mặt pháp lý tại các chương sau cũng như giúp người đọc nhận thức được tầm quan trọng của nguyên tắc này đối với việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho những chủ thể tham gia tố tụng và cả người có thẩm quyền THTT, đồng thời bảo đảm tính công bằng, minh bạch của pháp luật TTHS Việt Nam.
Tiếp theo, tác giả phân tích cơ sở hình thành của nguyên tắc này. Tại đây, tác giả phân tích những quy định về quyền con người của người bị buộc tội trong các ĐƯQT, nhu cầu cần phải áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội cũng như trách nhiệm của Việt Nam trong việc tuân thủ các văn bản pháp luật quốc tế. Việc phân tích đánh giá này nhằm làm cơ sở để phân tích và nghiên cứu chuyên sâu tại Chương II của đề tài.
CHƯƠNG II: QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ NGUYÊN TẮC SUY ĐOÁN VÔ TỘI
Giới thiệu Chương II
Trong Chương II của đề tài, tác giả sẽ phân tích quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về nguyên tắc suy đoán vô tội. Cụ thể, tác giả đi vào phân tích nội dung quyền được suy đoán vô tội tại Điều 13 BLTTHS 2015, các quy định pháp luật được BLTTHS ghi nhận và trở thành công cụ để thực hiện nguyên tắc này trong từng giai đoạn tố tụng hình sự. Những nghiên cứu trong chương này nhằm làm tiền đề để thực hiện đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật và đưa ra các định hướng, kiến nghị hoàn thiện nguyên tắc suy đoán vô tội tại Chương IV của đề tài.