III. KẾT QUẢ THỰC HIỆN
3. Về hình thức và biện pháp phổ biến, giáo dục pháp luật
3.1. Hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho từng nhóm đối tượng
từng nhóm đối tượng
Đối với đối tượng là người đang chấp hành hình phạt tù, người bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, người bị tạm giữ, tạm giam.
Để bảo đảm hiệu quả trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng, căn cứ và điều kiện, hoàn cảnh thực tế, các trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ, trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc đã tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho phạm nhân, trại viên, học sinh, người bị tạm giữ, tạm giam dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng, thiết thực, gồm: tổ chức thành các lớp học tập trung; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật như sách, báo, tài liệu pháp luật tại thư viện, xây dựng và duy trì mô hình "tủ sách hướng thiện", xây dựng các chương trình phổ biến pháp luật để phát trên hệ thống truyền thanh, truyền hình nội bộ. Giáo dục pháp luật thông qua lồng ghép trong chương trình học văn hóa, học nghề, hoạt động văn hóa - văn
nghệ, thể thao, sinh hoạt tổ, đội. Giáo dục pháp luật cá biệt, tư vấn pháp luật riêng cho từng đối tượng thường xuyên vi phạm nội quy, xếp loại cải tạo kém nhằm răn đe, uốn nắn đồng thời giải thích, động viên, khích lệ tinh thần; trao đổi, tìm hiểu, chia sẻ, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc hoặc gợi mở, giúp họ tìm ra biện pháp đúng đắn để giải quyết vấn đề mà họ đang gặp phải. Ngoài ra, các đơn vị còn áp dụng các hình thức khác như: niêm yết thông tin pháp luật tại bảng tin của trại/phân trại, ở buồng giam; giáo dục pháp luật thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, pa-nô, áp-phích, tranh cổ động; tổ chức cho phạm nhân, học sinh, trại viên thi tìm hiểu pháp luật. Ngoài ra, các trại giam còn phối hợp với các cơ quan, đoàn thể tổ chức các lớp tuyên truyền pháp luật cho những phạm nhân ở độ tuổi thanh niên sắp chấp hành xong hình phạt, phối hợp với các tổ chức Đoàn cơ sở tổ chức các buổi giao lưu, nói chuyện cho phạm nhân với các chủ đề "Sống có ích", "Thắp sáng ước mơ hoàn lương", kết hợp với Trung tâm xúc tiến việc làm tư vấn hướng nghiệp, tìm kiếm việc làm và một số ngành, nghề phù hợp với phạm nhân tại các cơ sở giam giữ và khi tái hòa nhập cộng đồng.
Theo thống kê chưa đầy đủ, từ đầu năm 2018 đến tháng 6/2021, Công an các đơn vị, địa phương đã tổ chức 12.664 lớp cho 10.092.841 lượt phạm nhân tham gia học tập thời sự, chính trị; 11.035 lớp cho 4.011.526 lượt phạm nhân học tập giáo dục pháp luật, Nội quy trại giam; tổ chức 2.489 lớp cho 1.042.625 lượt phạm nhân học tập về phòng, chống tác hại của ma túy, phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS; tổ chức 7.374 lớp cho 205.194 lượt phạm nhân mới đến trại; 3.163 lớp cho 348.240 lượt phạm nhân đang chấp hành án phạt tù; 4.752 lớp cho 158.612 lượt phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù. Tổ chức giáo dục riêng biệt cho trên 20.000 lượt phạm nhân. Tại các cơ sở giáo dục bắt buộc: tổ chức 111 lớp mới vào cơ sở giáo dục bắt buộc cho 1.399 trại viên; 82 lớp cho 1.420 trại viên sắp ra cơ sở giáo dục bắt buộc để có thêm kiến thức và kỹ năng sống khi tái hòa nhập cộng đồng; 18 lớp học văn hóa, xóa mù chữ cho 134 trại viên; 62 lớp giáo dục công dân cho 5.055 lượt trại viên; 114 lớp giáo dục pháp luật, nội quy cho 1.993 lượt trại viên; 384 đợt giáo dục chung cho 79.398 lượt trại viên; 947 lượt giáo dục riêng cho 2.845 trại viên. Tại các trường giáo dưỡng: đã mở 109 lớp đầu vào cho 719 học sinh mới vào
trường giáo dưỡng; 77 lớp đầu ra cho 678 học sinh sắp ra trường để trang bị kiến thức tái hòa nhập cộng đồng; 108 lớp giáo dục pháp luật, nội quy cho 753 học sinh; 78 lớp giáo dục công dân cho 706 học sinh; 3.646 lượt giáo dục riêng (số chuyển biến 3.036, số chưa chuyển biến 128); 31 lớp học văn hóa cho 882 lượt học sinh. Ngoài ra, các trại giam, trại tạm giam, trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc còn thường xuyên phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam, Chi hội Luật gia các đơn vị, địa phương tổ chức các buổi tư vấn, tuyên truyền, phổ biến nội dung các văn bản quy phạm pháp luật như: Luật Hộ tịch, Luật Cư trú, Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Căn cước công dân, Luật Đất đai, Nghị định số 49/2020/NĐ- CP ngày 17/4/2020 quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng... và tư vấn pháp luật theo yêu cầu, giải đáp vướng mắc về pháp luật của từng đối tượng.
Đối với nhóm đối tượng là phạm nhân đang chấp hành án phạt tù tại các cơ sở giam giữ do Bộ Quốc phòng quản lý, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp là chủ yếu và mang lại hiệu quả nhất. Trong giai đoạn thực hiện Đề án, các cơ sở giam giữ phạm nhân đã tổ chức 546 buổi phổ biến, giáo dục pháp luật cho gần 16.000 lượt phạm nhân.
Đối tượng là người bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, người đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, quản chế, người bị phạt tù được hưởng án treo, người được hoãn chấp hành án phạt tù, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người được đặc xá, người mới ra tù tái hòa nhập cộng đồng.
Thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự, các địa phương đã tích cực, chủ động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhóm đối tượng này bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú với sự tham gia, vào cuộc của các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội và cá nhân có liên quan. Cụ thể:
- Phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp thông qua các buổi nói chuyện chuyên đề do chính quyền, các ban ngành, đoàn thể ở địa phương tổ chức để phổ biến, giới thiệu những văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành, hoặc các quy định có liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của các đối tượng, các quy định về việc làm,… đáp ứng nhu cầu tìm hiểu
pháp luật của họ. Ở nhiều địa phương, đã tổ chức thường xuyên những buổi họp dân, sinh hoạt tại khu dân cư thu hút đối tượng đặc thù tham dự. Công an các địa phương, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp cũng tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên, hội viên phụ nữ để cung cấp thông tin pháp luật cần thiết dưới nhiều hình thức đa dạng và tổ chức các chương trình giao lưu, tọa đàm như: "Hành trình của niềm tin", "Thắp sáng ước mơ tương lai", "Hướng tới ngày mai", "Thắp sáng niềm tin", "Vì bình yên cuộc sống"...
- Lực lượng Công an xã bán chuyê trách trước đây, Công an xã chính quy, Cảnh sát khu vực đã tích cực, chủ động thực hiện tuyên truyền cá biệt, trực tiếp cho các đối tượng tại địa bàn và đã mang lại hiệu quả thiết thực trong quản lý, giáo dục đối tượng. Theo đó, đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được mời lên trụ sở Công an làm việc để giáo dục 01 lần/ tháng; đối tượng thuộc diện mới ra tù, chấp hành án treo thì giáo dục 01 lần/ quý, qua đó lồng ghép các nội dung cần tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, qua quá trình làm việc, cán bộ chủ động tìm hiểu, nắm bắt cụ thể đặc điểm, hoàn cảnh gia đình và các mối quan hệ của đối tượng, từ đó lựa chọn nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục phù hợp.
- Sinh hoạt câu lạc bộ với sự định hướng của cơ quan, tổ chức có trách nhiệm. Trong đó, Công an các địa phương tham mưu với chính quyền và phối hợp với đoàn thể xây dựng và duy trì được nhiều mô hình có hiệu quả như: "Câu lạc bộ Vì ngày mai tươi sáng", "Câu lạc bộ hướng thiện", "Câu lạc bộ những người hoàn lương"... Đoàn thanh niên ở một số địa phương đã xây dựng thành công các mô hình lồng ghép nội dung phổ biến pháp luật cho các đối tượng đặc thù như: "Câu lạc bộ giúp đỡ, cảm hóa thanh niên chậm tiến trở nên tiến bộ", "Câu lạc bộ tuổi trẻ với pháp luật", "Câu lạc bộ tự lực ước mơ xanh"...
- Theo yêu cầu thực tế, các ban, ngành, đoàn thể (đặc biệt là hội viên hội phụ nữ, hội nông dân, hội cựu chiến binh, đoàn viên đoàn thanh niên) đã có kế hoạch cụ thể gặp gỡ riêng để giáo dục, tư vấn pháp luật cá biệt với những người có nhận thức lệch lạc, quá tự ti, mặc cảm hoặc có hoàn cảnh đặc biệt để tìm hiểu, chia sẻ, giúp họ tháo gỡ những khó khăn,
vướng mắc hoặc gợi mở cho họ tìm ra biện pháp đúng đắn để giải quyết vấn đề mà họ gặp phải.
- Việc phổ biến, giáo dục pháp luật qua các phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống loa truyền thanh ở địa phương cũng được tích cực thực hiện để nhanh chóng phổ biến các quy định của pháp luật có liên quan đến đông đảo các đối tượng, đồng thời còn nâng cao hiểu biết, nhận thức của toàn thể cộng đồng về việc quản lý, giáo dục, giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện cho các đối tượng tái hòa nhập cộng đồng. Theo đó, các địa phương đã thực hiện 277.122 lần phát sóng trên đài truyền thanh cơ sở để tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật có liên quan đến việc thực hiện Đề án.
- Ngoài ra, các địa phương đã tổ chức tuyên truyền tập trung 327.804 buổi cho 7.830.586 đối tượng; triệu tập, tuyên truyền, giáo dục pháp luật riêng biệt cho 314.251 đối tượng thuộc diện giáo dục tại cộng đồng dân cư và đối tượng chậm tiến có biểu hiện vi phạm pháp luật.
Đối tượng bị áp dụng biện pháp bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, lang thang cơ nhỡ đã được đưa vào cơ sở trợ giúp xã hội
Việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho người bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc chủ yếu tập trung vào các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân, pháp luật về hình sự, xử lý vi phạm hành chính, phòng chống ma túy và các tệ nạn xã hội. Hình thức phổ biến thông qua các chương trình học văn hóa, học nghề, giáo dục tái hòa nhập cộng đồng, phổ biến thông tin thời sự, chính sách... và nhiều hình thức phù hợp khác, cụ thể: các cơ sở cai nghiện đã phối hợp với cơ sở tư vấn hỗ trợ cai nghiện ra mắt các điểm tư vấn cai nghiện; tổ chức in, treo các băng rôn tuyên truyền có nội dung về hiểm họa của tệ nạn ma túy, tác hại của ma túy tổng hợp, cần sa và các chất hướng thần mới để nâng cao nhận thức của các đối tượng nói riêng và của cộng đồng nói chung nhằm tạo chuyển biến về ý thức trách nhiệm đón nhận, giúp đỡ người nghiện ma túy xóa bỏ mặc cảm, hòa nhập cộng đồng. Đồng thời, lồng ghép vào các hoạt động lao động, sản xuất, thể thao, văn nghệ... tạo được bầu không khí thoải mái, tin tưởng, yên tâm chữa trị cho học viên.
Một số địa phương đã tổ chức thành công các cuộc thi tìm hiểu pháp luật như: cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức về tác hại của ma túy"...
Bên cạnh đó, hiện nay, người nghiện ma túy ở nước ta rất đa dạng về thành phần, độ tuổi, trong khi tình hình tội phạm ma túy ngày càng phát triển, diễn biến phức tạp, xâm nhập vào giới trẻ khiến người dân lo lắng. Vì vậy, không chỉ tập trung phổ biến, giáo dục pháp luật cho người nghiện ma túy, các bộ, ngành, địa phương còn tập trung phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về tác hại và những nguy cơ đe dọa của ma túy; tuyên truyền những thủ đoạn tinh vi của tội phạm, lôi kéo người tham gia vào tội phạm ma túy hoặc sử dụng chất ma túy; cung cấp kiến thức nhận biết dấu hiệu người nghiện ma túy để kịp thời can thiệp, xử lý. Đặc biệt, cần tuyên truyền để xóa bỏ thái độ kỳ thị với người nghiện ma túy, cho rằng họ là người xấu, là con bệnh từ đó xa lánh, ghét bỏ họ, từ đó giúp thay đổi nhận thức, tạo sự cảm thông của gia đình và cộng đồng xã hội đối với người nghiện ma túy, chung tay góp sức giúp họ cai nghiện và tìm kiếm việc làm, tái hòa nhập cộng đồng.
Đối với đối tượng thanh thiếu niên thuộc Đề án, các ban ngành, đoàn thể, trung tâm bảo trợ xã hội đã tập trung phổ biến pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức, tư tưởng để các em không đi lang thang, xin ăn, sa ngã vào con đường vi phạm pháp luật hoặc các tệ nạn xã hội. Đặc biệt, thông qua các hoạt động tiếp xúc, tư vấn trực tiếp để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của các em, từ đó tư vấn giúp các em định hướng cho tương lai. Ngoài ra, các đoàn thể, trung tâm đã tích cực tổ chức nhiều hoạt động văn nghệ, thể dục, thể thao để thu hút sự tham gia đông đảo của các em. Lực lượng Công an cơ sở cũng thường xuyên tiếp xúc, làm việc với đối tượng là thanh thiếu niên vi phạm pháp luật để giáo dục các em tuân thủ các quy định của pháp luật, của địa phương, đồng thời đề xuất chính quyền địa phương bố trí người phù hợp giúp đỡ, kèm cặp để các em tiến bộ.