Chơng II Một số vấn đề trong quản lý Nhà nớc
II. Quản lý Nhà nớc đối với hoạt động XNK hàng hoá hiện nay tại Việt Nam
1. Bộ máy quản lý Nhà nớc đối với hoạt động XNK hàng hoá.
Điều 13. Nghị định số 33/NĐ-CP ngày 19/4/1994 của Chính phủ về quản lý Nhà nớc đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu ghi:
Chính phủ
Bộ Thơng Mại Các Bộ, cơ quan ngang bộ thuộc chính phủ
UBND các tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ơng Doanh nghiệp kinh doanh thơng mại quốc tế trung ơng
"Bộ thơng mại là cơ quan thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc thống nhất
đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu..."
Nh vậy, Bộ thơng mại là cơ quan trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý Nhà n- ớc đối với hoạt động XNK ở cấp Trung ơng. Cụ thể, Bộ thơng mại chịu trách nhiệm quản lý Nhà nớc đối với hoạt động XNK trtên những mặt sau:
- Có trách nhiệm nghiên cứu ngoại thơng, nghiên cứu thị trờng trong nớc và thị trờng các khu vực nớc ngoài, đề xuất những đối sách với từng khu vực thị tr- ờng nớc ngoài.
- Ban hành hoặc trình Chính phủ ban hành các văn bản nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật ngoại thơng.
- Trực tiếp quản lý đối với hoạt động kinh doanh XNK của các doanh nghiệp kinh doanh thơng mại quốc tế Trung ơng.
- Phối hợp với các Bộ, các ban ngành hữu quan tạo môi trờng kinh doanh và
định hớng phát triển mặt hàng xuất khẩu.
- Kiểm tra và chấp hành pháp luật trong hoạt động XNK.
Các Bộ, các cơ quan ngang Bộ, các cơ quan thuộc Chính phủ trong phạm vi quyền hạn và nhiệm vụ của mình có trách nhiệm quản lý Nhà nớc về hoạt động XNK theo lĩnh vực đợc phân công nh: Ngân hàng quy định và hớng dẫn việc thanh toán tiền hàng XNK với khách hàng nớc ngoài. Bộ Thơng mại chủ trì cùng Bộ t pháp, Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan xây dựng và trình Thủ tớng chính phủ ban hành quy định về các chế tài đối với việc vi phạm của các doanh nghiệp kinh doanh XNK... Ngoài ra, các Bộ còn có tránh nhiệm tham gia với Bộ Thơng mại quản lý hoạt động XNK trên các mặt: (1) Hớng dẫn và chỉ đạo thực hiện đúng các chính sách và quy định của Nhà nớc về quản lý XNK trong phạm vi ngành(2). Kiến nghị điều chỉnh chính sách biện pháp quản lý hoạt động XNK. Mọi quy định cụ thể về trách nhiệm, phạm vi thẩm quyền của các Bộ, ban ngành hữu quan đợc cụ thể hoá trong Nghị định số 33/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19-4-1994 về quản lý Nhà nớc đối với hoạt động XNK.
Về bộ máy quản lý hoạt động XNK ở địa phơng. ủy ban nhân dân các cấp thực hiện việc quản lý Nhà nớc về hoạt động XNK theo sự phân cấp của Chính phủ bao gồm:
+ Hớng dẫn và chỉ đạo thực hiện đúng các chính sách và quy định của Nhà nớc về quản lý XNK trong phạm vi địa phơng
+ Kiến nghị điều chỉnh chính sách biện pháp quản lý XNK.
Sơ Thơng mại là cơ quan tham mu trực tiếp giúp UBND thực hiện quản lý Nhà nớc về hoạt động kinh doanh XNK. Sở Thơng mại không can thiệp và quyền tự chủ của các chủ thể kinh tế, nhng phải làm đầy đủ chức năng tham mu cho UBND về quản lý Nhà nớc đối với hoạt động XNK và phải thực hiện các chức năng phân cấp khác về hoạt động XNK.
28
Nh vậy, Bộ máy quản lý Nhà nớc hoạt động XNK ( bao gồm cả XNK hàng hoá + dịch vụ ) là một hệ thống bao gồm các cơ quan quản lý từ Trung ơng đến
địa phơng tạo thành một hệ thống đồng bộ để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nớc. Hệ thống này không phải là bất biến mà thờng xuyên đợc hoàn thiện và đổi mới để phù hợp với sự phát triển của thực tiễn thơng mại nói chung và hoạt
động kinh doanh XNK nói riêng.
2. Cơ chế quản lý hoạt động XNK hàng hoá hiện nay ở nớc ta.
ở nớc ta hiện nay, Nhà nớc đang áp dụng song song 2 biện pháp quản lý hoạt động XNK hàng hoá: (1) Biện pháp hành chính, (2) Biện pháp kinh tế.
2.1 Biện pháp hành chính bao gồm một hệ thống các hạn chế về t cách hoạt động XNK, hạn chế về hàng hoá XNK và kiểm soát về thủ tục, song song với đó là các biện pháp kiểm tra theo dõi hoạt động XNK.
2.1.1. QuyÒn kinh doanh XNK.
Theo Nghị định số 44/2001/NĐ-CP ngày 02/8/2001 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 57/1998/NĐ-CP ngày 31/7/1998 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thơng mại về hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, gia công và đại lý mua bán hàng hoá với nớc ngoài thì "Thơng nhân theo quy định của pháp luật đợc quyền xuất khẩu tất cả các loại hàng hoá, không phụ thuộc ngành nghề, ngành hàng ghi trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, trừ hàng hoá thuộc danh mục hàng hoá cấm xuất khẩu, đợc nhập khẩu hàng hoá theo ngành nghề, ngành hàng ghi trong trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh". Cũng theo Nghị định này, ngay cả các doanh nghiệp có vốn đầu t n- ớc ngoài cũng đợc xuất khẩu nh doanh nghiệp 100% vốn trong nớc cả về thủ tục xuất khẩu và mặt hàng kinh doanh. Sự mở rộng phạm vi đối tợng kinh doanh XNK này là một bớc tiến trong cơ chế quản lý XNK của nóc ta tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế kinh tế có đợc một sân chơi bình đẳng, khuyến khíc khai thác nguồn lực trong nớc cũng nh ngoài nớc.
2.1.2 hàng hoá XNK:
Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu hiện nay đợc quy định cụ thể chi tiết, sát thực, quy định rõ trách nhiệm của từng Bộ, ban ngành, giảm phiền hà cho doanh nghiệp.
Theo Quyết định số 46/2001/QĐ-TTg ngày 04/4/2001 của Thủ tớng Chính phủ về quản lý XNK hàng hoá thời kỳ 2001-2005. Danh mục hàng hoá XNK đợc chia làm 3 nhóm:
(1) Danh mục hàng hoá cấm xuất khẩu, nhập khẩu
(2) Danh mục hàng hoá theo Giấy phép của Bộ Thơng Mại
(3)Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu thuộc diện quản lý chuyên ngành.
a. Danh mục hàng hoá cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu.