5.1. Triệu chứng lâm sàng.
5.1.1.Triệu chứng cơ năng.
Triệu chứng chảy máu thường xuất hiện vào 3 tháng cuối của thời kỳ thai nghén, đôi khi sớm hơn từ cuối ba tháng giữa thời kỳ thai nghén.
- chảy máu ba tháng cuối thai kỳ có nhứng tính chất sau:
+ Máu chảy tự nhiên bất ngờ: Như bệnh nhân đang ngủ thì xuất hiện chảy máu hay ngủ dậy đi tiểu thấy ra nhiều máu và không thấy đau bụng.
+Máu đỏ tươi có khi lẫn máu cục.
+Lượng máu chảy ra nhiều, máu chảy ra một cách ồ ạt làm cho bệnh nhân hốt hoảng, lo sợ tới tính mạng mình, rồi máu chảy ít dần và màu thẫm lại.
+Sau đó bệnh nhân thấy máu tự cầm lại được, dù có hay không dùng thuốc.
+ Sự chảy máu này sẽ tái phát lại nhiều lần.
+ Lượng máu lần sau sẽ chảy ra nhiều hơn lần trứơc.
+ Khoảng cách chảy máu lần sau ngắn hơn lần trước.
+ Triệu chứng thiếu máu như da xanh xao, gầy yếu, mệt mỏi phụ thuộc vào lượng máu chảy ra nhiều hay ít.
5.1.2. Triệu chứng thực thể.
- Đo mạch, huyết áp, nhịp thở các thông số này có thể bình thường hay thay đổi tuỳ sự mất máu nhiều hay ít.
- Nhìn: Da, niêm mạc nhợt nhạt hay không lệ thuộc lượng máu mất nhiều hay ít.
- Nhìn tử cung có thể có hình trứng (thường là ngôi dọc) hay bè ngang ( thường là ngôi ngang). Dấu chứng này không có giá trị chẩn đoán rau tiền đạo mà chỉ có khả năng giúp ta nghĩ tới rau tiền đạo khi có những dấu hiệu khác kèm theo.
- Nắn ta có thể chẩn đoán được ngôi thai. Trong rau tiền đạo ta có thể gặp được những ngôi thai bất thườngnhư: ngôi vai, ngôi mông hay ngôi đầu cao lỏng.
- Nghe tim thai ở rau tiền đạo không chảy máu thường biểu hiện bình thường. Tiếng tim thai chỉ thay đổi (suy thai) khi rau tiền đạo chảy máu nhiều. Nói chung khám ngoài không có dấu hiệu đặc hiệu cho rau tiền đạo - Thăm trong: Thăm trong có thể chẩn đoán rau tiền đạo khi chuyển dạ không có dấu hiệu nào đặc thù, mà chỉ có giá trị chẩn đoán phân biệt về chảy máu hoặc nghi ngờ.
+Thăm bằng tay: Thường ta không thấy gì đặc biệt tuy nhiên người có kinh nghiệm có thể tìm thấy cảm giác đệm của vùng rau tiền đạo bám, nhưng rất khó, vì bề dày của bánh rau thường không dày lắm .
+Bằng mỏ vịt bằng van âm đạo: Khi chuyển dạ có giá trị chẩn đoán phân biệt với các bệnh gây ra chảy máu từ tổn thương cổ tử cung như lộ tuyến cổ cung, viêm hay loét cổ tử cung, ung thư cổ tử cung, polype cổ tử cung...
5.2. Cận lâm sàng.
- Các phương pháp chụp X quang hay chụp phóng xạ hiện không sử dụng.
- Siêu âm chẩn đoán ta có thể thấy được vị trí chính xác của bánh rau nhưng với điều kiện bàng quang phải có đủ nước tiểu thì mới xác định được đúng vị trí của bánh rau, thậm chí ta có thể đo được khoảng cách từ mép bánh rau tới lỗ trong của cổ tử cung. Ngoài giá trị chẩn đoán rau tiền đạo, ta có thể xem được các thông số khác như: đo đường kính lưỡng đỉnh, đo chu vi bụng, đường kíng bụng thai, xem hoạt động tim thai... Phương pháp này vừa
chẩn đoán chính xác 80% vừa nhanh có khả năng chẩn đoán trước biểu hiện lâm sàng là chảy máu, đang được dùng rộng rãi ở khắp mọi nơi. Siêu âm có thể theo dõi sự di chuyển vị trí của bánh rau trong ba tháng cuối thai kỳ.
5.3. Xử trí rau tiền đạo trong khi đang có thai hoặc trước khi chuyển dạ.
5.3.1. Chăm sóc điều dưỡng.
- Khuyên bệnh nhân vào bệnh viện có cơ sở phẫu thuật theo dõi, điều trị dù máu đã ngừng chảy và dự phòng cho lần sau.
- Nằm bất động tại giường, hạn chế đi lại ở mức độ tối đa khi đã hết chảy máu. Không nên để bệnh nhân nằm ghép, không nằm chung với người nhà đặc biệt là chồng.
- Chế độ ăn uống: bệnh nhân cần ăn chế độ dinh dưỡng tốt để đảm bảo phát triển cân nặng của đứa trẻ vì rau tiền đạo thường đẻ non. Ăn chế độ chống táo bón (nhiều rau nhất là chất xơ) vì bệnh nhân bị táo bón phải rặn dễ gây cơn co tử cung và gây chảy máu. Nên khuyên bệnh nhân ăn nhiều đạm, đường...
5.3.2. Chế độ thuốc.
- Papaverin chlohydrat: Thuốc giảm cơn co tử cung thường dùng nhất ở nước ta, có loại tiêm, viên nén hàm lượng 0,04g. Ngày đầu thường tiêm tĩnh mạch hay tiêm bắp để có hiệu quả giảm cơn co tử cung ngay. Những ngày sau có thể tiêm hay uống. Liều thuốc dùng trong ngày có thể từ 0,04 g đến 0,32g. Liều thuốc nên rải đều ra trong ngàyđể có đủ nồng độ thuốc để ức chế cơn co tử cung.
- Progesteron: 25mg đến 50 mg/ngày, tiêm bắp sâu. Có thể dùng viên như Utrogestan uống hay đặt âm đạo.
Nếu cơn co tử cung mạnh có thể kết hợp với các loại giảm co khác như Spasfon hay Salbutamol.
- Aspirin: Là thuốc giảm đau hạ nhiệt nhưng cũng có tác dụng đối kháng với protaglandin (chất gây cơn co tử cung) Thuốc này chỉ nên dùng cho những tuổi thai dưới 32 tuần, vì dùng thai cao tuổi hơn dễ tạo ra bệnh còn ống động mạch ở trẻ sơ sinh tuy tỷ lệ không nhiều. Nếu phải dùng phối hợp để giảm cơn co tử cung thì ta chỉ nên dùng từ 3-5 ngày. Kháng sinh nen dùng loại ò lactamin (Ampixilin, Penixilin...) vì nhiễm khuẩn đường sinh dục dưới có khả năng tạo ra Prostaladin.
- Corticoid: giúp trưởng thành phổi thai nhi.
- Ngoài những thuốc trên ta có thể dùng thêm các thuốc nhuận tràng để chống táo bón uống như Duphalac, Sorbitol...
- Với bệnh nhân thiếu máu ta nên cho uống thêm viên sắt hay Vitamin B12, nếu thiếu máu nặng truyền máu tươi cùng loại với khối lượng ít mỗi lần 100- 200ml.
- Khi điều trị của rau tiền đạo có kết quả ta có thể giữ thai tới đủ tháng. Nên giữ bệnh nhân trong bệnh viện vì có khả năng chảy máu lại rất nguy hiểm cho tính mạng của bệnh nhân. Trong quá trình điều trị ta nên theo dõi sát sự phát triển cùng tình trạng của thai và bánh rau. Đặc biệt khi thai đủ từ 38 tuần trở lên, ta nên đánh giá tuổi thai, trọng lượng thai, xác định lại chẩn đoán rau tiền đạo thuộc loại nào để có biện pháp xử lý tiếp theo cho phù hợp - Nếu là rau tiền đạo bám thấp, bám bên hay bám mép mà từ bánh rau đến lỗ trong cổ tử cung trên 20mm ta có thể chờ chuyển dạ đẻ tự nhiên.
- Nếu là rau tiền đạo trung tâm thì ta nên chủ động mổ lấy thai trước khi chuyển dạ để tránh chảy máu khi chuyển dạ.
- Khi điều trị chảy máu của rau tiền đạo không có kết quả, thì ta phải chủ động mổ lấy thai để cầm máu cứu mẹ là chính bất kể tuổi thai. Nếu cứu được cả mẹ và con là điều mọi người mong muốn nhất.