Trờỡn Hoaồt laõ mửồt sửở ủt trong nhỷọng ngỷỳõi mỳó àờỡu cho viùồc hũnh thađnh nghùỡ ăaơo diùợn kừch noõi ỳờ Viùơt Nam. ửng ăaụ ặỳơc phong tựơng nghùơ sụ nhờn dờn ngay tỷõ àỳồt àờỡu. Àoỏ laõ mửồt con ngỷỳõi cuóa Kinh Bựổc. Luỏc mỳỏi 6 tuưới, ưng àậ bỗ nhõ ra ài theo mưồt gấnh tuưỡng rưỡi phiùu bẩt khựỉp Trung, Nam, Bựổc. Laõ con ngỷỳõi laõm nghùỡ taõi hoa, tờồn tuồy, ửng coỏ cửng phaỏt hiùồn ra nhiùỡu taõi nựng sờn khờởu, giuỏp àỳọ vaõ hỷỳỏng dờợn nhiùỡu diùợn viùn thaõnh taõi. Trong cửng viùồc àaồo diùợn sờn khờởu, ửng rờởt hiùớu nghiùồp ăỳđi Khi ửng hoơc tớơp ỳờ nỷỳõc ngoađi, mửơt sửị tiùớu phớớm cuờa ửng ặỳơc caõc àoaõn kừch Trung Quửởc sỷó duồng. Caỏc àoaõn kừch nhỷ: Kừch noỏi, tuửỡng, cheõo, caói lỷỳng àùỡu àùởn treõo keỏo ửng. Ngay caó mờởy àoaõn ỳó caỏc túnh xa vaõ nghiùồp dỷ cuọng luửn mai phuồc” àùớ àoỏn ửng vùỡ àoaõn mũnh. Coỏ àiùỡu laõ phaói luửn luửn coỏ rỷỳồu cho ửng. Khi àaồo diùợn, caồnh ửng bao giỳõ cuọng coỏ thùm mửồt chiùởc ghùở àùớ chai rỷỳồu vaõ chiùởc cheỏn. ửng baóo: “Khửng coỏ rỷỳồu thũ khửng lađm ặỳơc gũ hùịt” . Nựm ăoõ, ửng lađ ăaơo diùợn cuờa vỳờ “Hỷỳng Mỳõi”
cho nhaõ maỏy thuửởc laỏ Thựng Long. Laồi àuỏng vaõo luỏc luửn coỏ baỏo àửồng maõy bay ắch nùn khửng mua ặỳơc rỷỳơu vùỡ cho ửng. Mửơt kyụ sỷ cuờa nhađ maỏy phaói lờởy cửỡn ra pha rỷỳồu cho ửng. Mửồt lờỡn, tửi mỳõi ửng vaõ ửng Vựn Cao àùởn nhaõ uửởng rỷỳồu. ệng Vựn Cao nhờồn trang trủ phửng, caónh cho vỳó kừch. Àờy laõ hai ửng baồn rỷỳồu hỳồp yỏ nhau vũ caó hai àùỡu laõ àùồ tỷó trung thaõnh cuóa thờỡn rỷỳồu. Hai ửng cỷỏ uửởng lai rai suửởt tỷõ 2 giỳõ chiùỡu àùởn 12 giỳõ àùm. Hoồ vỷõa uửởng, vỷõa noỏi àuó chuyùồn trùn àỳõi. Hoồ bờồp bùỡnh, say laồi túnh, túnh laồi say. Luỏc noỏi to, luỏc noỏi nhoó. Coỏ luỏc ha haó, luỏc laồi àựm chiùu nhỷ muưởn khốc, tranh cậi bõn luờồn. Tỷõ chến thỷỏ hai trỳó ài, ưng Vựn Cao thỷỳõng khưng duõng àưỡ nhựỉm húồc duõng đt.
- Tỳỏ cho hai caỏi vỳó kừch ờởy chú àaỏng cho vaõo soồt raỏc.
- Cuọng coỏ mửồt chuỏt mù ni (àaỏng khen) àờởy...
- Khửng. Taỏc giaó chỷa vivre la vie maõ mỳỏi chú laõ freỏquenter la vie - (chỷa sửởng cuửồc àỳõi maõ mỳỏi chú ài thựm cuửồc àỳõi).
- Thùở maõ tỳỏ nhờồn laõm àù-co (trang trủ) cho hoồ àờởy.
- Tuyõ cờồu. Vỳỏi tỳỏ, khửng sỷỳỏng lựổm. Vỳó kừch viùởt thờồt thaõ quaỏ nhỷ caỏi kiùớu baõi thỳ rau muửởng:
Trong vûúân coá àaám rau xanh
Àoỏ laõ rau muửởng àùớ nờởu canh àờởy chỷỏ...
Thùở maõ laõ thỳ aõ ? Tỳỏ thờởy taỏc giaó khửng coỏ chờởt “ngoồc”, maõ chú toaõn lõ gẩch. Mõ àậ lõ gẩch thị cố nung mậi cuọng chĩ lõ gẩch... Nghùồ thuờồt, noỏ khoỏ tủnh lựổm chỷỏ ? ... Phaói coỏ caỏi thỷỳng caóm nhờn thùở. Phaói coỏ tờởm loõng... Tửi baóo: “Hai anh laõ caó mửồt thỷ viùồn sửởng”. ệng Vựn Cao khửng àửỡng yỏ vaõ noỏi: “Tỳỏ chú laõ mửồt voõ rỷỳồu quửởc luói” Thùở rửỡi, tửi cỷỏ ngửỡi hờỡu rỷỳồu, chaồy ài chaồy laồi, tiùởp tùở rỷỳồu vaõ àửỡ nhựổm.
Nhỷng chuó yùởu laõ lựổng tai nghe caỏc ửng. Nhỷng caỏc ửng cuọng àoõi tửi phaói kùớ laồi nhỷọng chuyùồn vùỡ rỷỳồu vaõ chuyùồn tiùởu lờm bùn trỳõi Tờy cho caỏc ửng nghe.
- Phaói bũnh àựống chỷỏ. Chuỏng tỳỏ noỏi cho cờồu nghe vùỡ chuyùồn cuóa chuỏng tỳỏ thũ cờồu cuọng phaói “cung” ra cho chuỏng tỳỏ nghe vỳỏi...
- Thu nựng lỷỳồng cuóa nhau nhỷ caỏi kiùớu ngỷỳõi Trung Quửởc phaỏt vaõ thu “cửng lỷồc” ờởy. Caỏc ửng bửợng àuõng àuõng àùỡ nghừ phaói coỏ thừt choỏ cho noõ thùm hỷỳng vừ. Thừt choõ ặỳơc mua vùỡ ngay. Tửi khửng thủch nùn khửng ựn. Ú ? Sao cờồu khửng ựn mửồc tửỡn ?
- Taồi sao ?
- Tửi khửng khoaỏi lựổm. Noỏ hửi haỏm.
- Chựổc laồi laõ con cờỡu tỷồ. Ùn thừt choỏ vaõo, “cờồu” giờồn cờồu vùỡ chuõa chỷỏ gò?
- Cờồu noỏi laồi ài naõo. Cờồu baóo thừt choỏ hửi haỏm aõ? Mửồt ngỷỳõi àaõn baõ àeồp ỳó tuửới 40 cuọng coỏ muõi hửi haỏm àờởy chỷỏ. Nhỷng, ngỷỳõi ta mù caỏi hửi
haỏm tuyùồt vỳõi àoỏ hỳn caó caỏc cử gaỏi 16, 17 tuửới... Cờồu chựống hiùớu caỏi gũ caó aõ, maõ coỏ àiùỡu thừt choỏ maõ khửng coỏ chờởt “cửỡn”! vaõo laõ “vỷỏt”
Àuỏng àờởy.
Trong bỷụa rỷỳơu, tửi ăaụ biùịt ặỳơc nhiùỡu ăiùỡu ỳờ hai ửng. Nùịu caõc ửng khửng say khỷỳõt, thũ tửi khửng thùớ nađo “thoõ” ặỳơc nhỷụng cớu chuýơn thờồt hay, thờồt laồ ma õ chựống bao giỳõ caỏc ửng chừu noỏi ra cho bờởt cỷỏ ai. Àoỏ laõ nhỷọng cờu chuyùồn doồc ngang chờởt “sửởng”, tỷỳi nhờy nhờớy. Caỏc ửng laõ nhỷọng ngỷỳõi luửn thủch thuỏ vaõ ngỳọ ngaõng vỳỏi nhỷọng àiùỡu mỳỏi meó, sinh àửồng. Nhũn nhiùỡu, nghe nhiùỡu, ài nhiùỡu, suy ngờợm nhiùỡu ... laõ nhỷọng àiùỡu giuỏp caỏc ửng trỳó thaõnh Trờỡn Hoaồt vaõ Vựn Cao... Trỷỳỏc kia, trong thỳõi Phấp thuưồc, ưng Trờỡn Hoẩt àậ tỷõng lõm qua nhiùỡu nghùỡ: chẩy cỳõ, baỏn Vuọ Taồo, àaỏnh giờỡy, baỏn tranh, thờỡy kyỏ, thờỡy daồy àaõn àaỏy vaõ haỏt ca truõ, àoỏng kừch... Tửi tủnh coỏ chỷõng 30 nghùỡ. Coỏ daồo, ửng quen mửồt sửở ca kyọ phỷỳõng Daồ Laồc. Mửồt sửở chừ em bừ bựổt boó boỏp (bửởt caónh saỏt ngaõy xỷa) ửng thỷỳng haơi hoơ, chaơy hùịt boõp noơ ăùịn boõp kia xin cho hoơ ặỳơc ra bựỡng cấch bẫo lậnh, nhờồn lõm chưỡng. Ưng gổi àố lõ nghùỡ “lõm chưỡng thụ” - Kyõ thỷồc, coỏ ai thuù ửng cuọng khửng nhờồn mửồt xu naõo. Trong chỷõng 10 tiùởng àưỡng hưỡ, hai ưng àậ àấnh àướ chỷõng 3 lđt rỷỳồu. Àùởn 12 giỳõ khuya, chừ Bựng ài xđch lư àùởn àốn Vựn Cao vùỡ. Chừ trấch tưi àậ àùớ ưng uưởng say. Nhỷng, coõ trỳđi mađ ngựn ặỳơc. ệng baờo trong khi say, trong ửng naờy ra nhỷọng tỷỏ hay cho thỳ, nhaồc, hoaồ, ửng coỏ àuó cờỡm, kyõ, thi, hoaồ, tỷóu. Tửi cuụng phaời thỳ xủch lử, ặa ửng Trớỡn Hoaơt vùỡ nhađ ỳờ phửị Lođ Suụ. ệng ăaụ quấ say. Nhỷng sấng hưm sau, chỷõng 8 giỳõ, ưng àậ ngưỡi dỷồng vỳó Bỷỏc Tranh muõa gựồt cuóa Trờỡn Vỷỳồng. Vaõ bùn caồnh ửng, vờợn laõ chai rỷỳồu
NÛÄ THấèN AÁI TềNH VAÂ NÛÄ THấèN SÙặC ÀEÅP CUÃA VIẽÅT NAM
Trung Quửởc suy tửn Nỷọ Oa laõ nỷọ thờỡn aỏi tũnh cuóa hoồ. Cuõng ỳó mửồt khu vỷồc vaõ coỏ nhiùỡu truyùỡn thuyùởt giửởng nhau, thờỡn aỏi tũnh cuóa Viùồt Nam cuọng laõ Nỷọ Oa. Nỷọ Oa Trung Quửởc vaõ Nỷọ Oa Viùồt Nam coỏ nhiùỡu àiùỡu giửởng nhau vùỡ cỳ baón: rờởt nựồng vùỡ chờởt huyùỡn thoaồi, Nỷọ Oa coỏ nhiùỡu phếp thờỡn thưng àậ nựồn ra con ngỷỳõi bựỗng àờởt sết vuọ truồ rưỡi phẫ vaõo àoỏ mửồt linh hửỡn, Nỷọ Oa àửồi àaỏ vaỏ trỳõi v.v...
Nỷọ Oa laõ tỷỳồng trỷng cho sỷồ sinh thỷồc vaõ phửỡn thừnh. Do ỳó caỏi thỳõi hửợn mang chi sỳ, sửở ngỷỳõi chùởt nhiùỡu hỳn ngỷỳõi sửởng gờởp bửồi nùn viùồc phaỏt triùớn noõi giửởng laõ vử cuõng quan troồng, vũ thùở ngỷỳõi ta thỳõ caỏi “cuóa quyõ” cuờa Nỷụ Oa. Úấờ Viùơt Nam, chớịt phong tũnh vađ sinh thỷơc ặỳơc ăớớy lùn mỷỏc quaỏ cao. Chuyùồn kùớ rựỗng: Caỏi “bửồ phờồn” cuóa ửng Tỷỏ Tỷỳồng bựổc qua mửồt caỏi ao lỳỏn ba saõo àờởt laõm cờỡu cho moồi thaõnh viùn cuóa àaỏm cỷỳỏi nguyùn thuyó ài tỷõ bỳõ ao bùn naõy sang bỳõ ao bùn kia. Vũ ửng cờỡm hỷỳng vử yỏ, taõn nhang rỳi xuửởng laõm cho chiùởc cờỡu vỷọng chựổc ờởy bửợng nhiùn
“ruơt” laơi, hớịt hùịt moơi ngỷỳđi xuửịng ao. Nỷụ Oa biùịt ặỳơc, ăaụ nhanh nheơn ặa caõi “cuờa quyõ” cuờa mũnh ra hỷõng lớịy caờ ăaõm ngỷỳđi, thùị lađ moơi ngỷỳđi ngoi ngoõp trong caõi tuõi cađn khửn cuờa Nỷụ Oa vađ ặỳơc cỷõu sửịng. Truýỡn thuyùởt naõy coõn soỏt laồi àùởn ngaõy nay qua sỷồ biùởn daồng trong sỷồ tủch “ệng Àuâng baâ Àaâ” vaâ trong troâ chúi “Caái noã lûúâng...”
Coõn nỷọ thờỡn sựổc àeồp cuóa ta thũ eo leọ khửng ai xỷỏng àaỏng hỳn laõ cửng chuáa My Nûúng, con gaái vua Huâng thûá 18.
Toỏc xanh viùỡn maỏ hờy hờy àoó Miùồng naõng heỏ thựổm nhỷ san hử Tay ngâ trùng nộn hai chên nhỗ Mù naõng bao nhiùu ngỷỳõi laõm thỳ.
Xỷỏng vỳỏi sựổc àeồp naỏt àaỏ tan vaõng cuóa naõng chú coỏ nhỷọng ai saỏnh ngang ặỳơc vỳõi caõc bớơc thaõnh thớỡn. Sửị ngỷỳđi ăùịn cớỡu hửn ặỳơc choơn loơc kyọ àùởn nửợi chú coõn hai chaõng ỷu tuỏ nhờởt laõ Sỳn Tinh vaõ Thuyó Tinh, laõ tỷỳồng trỷng cho hai con ngỷỳõi tinh hoa, àeồp àeọ vaõ taõi hoa tuyùồt vỳõi cuóa hai vuọ truồ bao la vaõ thỳ mửồng: nuỏi rỷõng vaõ biùớn caó. Trong cuửồc àua taõi, Sỳn Tinh àậ giõnh chiùởn thựỉng. Vị ngỷỳõi àểp My Nỷỳng mõ Sỳn Tinh võ Thuyó Tinh àaỏnh nhau suửởt bao nhiùu àỳõi vaõ cho àùởn tờồn bờy giỳõ.
Sựỉc àểp My Nỷỳng àậ gờy ra sỷồ tranh giõnh thờỡn thấnh, khưng tiùỡn khoaõng hớơu vađ sỷơ tủch nađy ặỳơc ăỳđi ăỳđi nhựưc nhỳờ, biùịn thađnh thỳ, ca vaõ lỳõi vờỡn vủ khửng nguửi:
Vua Thuyó Tùỡ dờng nỷỳỏc àaỏnh Sỳn Tinh Nuỏi vaõ sửng - tranh nhau mửồt chuyùồn tũnh...
CHế TấM HAÁT “SUệNG HÚÂI”
Chừ Tờm lõ mưồt liùỡn chừ quan hổ àậ nưới tiùởng tỷõ lờu chừ thỷỳõng ặỳơc mỳđi trong caõc cuửơc thi, ặỳơc mỳđi haõt nhỷụng bađi haõt hay mađ khoõ haõt, haỏt “sỷóa” khi ngỷỳõi khaỏc haỏt hoóng. Gioồng haỏt cuóa chừ laõ mửồt thỷỏ gioồng hiùịm. Ngoađi sỳờ trỷỳđng vùỡ haõt quan hoơ, chừ cođn haõt ặỳơc caờ tuửỡng, cheđo vađ caỏc laõn àiùồu dờn ca. Nhỷọng chờởt liùồu naõy hỳồp nhau laồi thaõnh nhỷọng vi lỷỳồng laõm cho nhỷọng baõi haỏt quan hoồ do chừ haỏt thùm phờỡn hoa myọ, àờồm àaõ, laồi xen chuỏt huyùỡn bủ liùu trai. Daỏng chừ maónh khaónh caỏi kiùớu moóng maõy hay haồt, thoaỏng muõi thỳm quù muõa. Chừ coỏ thùớ haỏt hùởt àùm nađy ăùịn ăùm khaõc lađm cho ngỷỳđi nghe khửng thùớ qỳn ặỳơc. Vũ tiùịng haõt cuóa chừ coỏ thùớ laõ kùớ vùỡ mửồt cuửồc tũnh, mửồt tờm traồng àờỡy kừch tủnh, mửồt con sửng xanh, mửồt tờm hửỡn ngờớn ngỳ say àựổm, mửồt niùỡm vui nheồ vỷỳng vờởn ờu sờỡu v v... Chuỏng gieo vaõo loõng ngỷỳõi mửồt nguửỡn thỳ ca, mửồt nửợi niùỡm thớịm vađo tớơn xỷỳng. Tửi coõ caõi sung sỷỳõng ặỳơc goơi chừ bựỡng chừ trong khi moồi ngỷỳõi àùỡu goồi chừ bựỗng baõ vũ chừ àaỏ àùởn caỏi tuửới 70 rửỡi. Tửi vờỵn nghơ lõ chừ chỷa giõ. Tưi àùởn Vựn Tỷỳng qua mờởy xốm ngộ khuỏc khuyóu. Àờy rửỡi, caỏi bùớ caồn coỏ hoõn non bửồ. Bỷỳỏc mờởy bờồc laõ lùn àùởn nhaõ.
Àoỏ laõ mửồt ngửi nhaõ ba gian hai chaỏi tỷõ àỳõi xỷa àùớ laồi vỳỏi hai maóng tỷỳõng rùu phong. Dỷỳỏi caỏi cuửởn thỳõ coỏ daỏn mửồt tỳõ giờởy àoó viùởt chỷọ “Tờm”, kiùớu chỷọ Haỏn do chủnh tay chừ viùởt bựỗng mỷồc nho. Cử chaỏu beỏ nhoó mỳõi tửi ngửỡi ăỳơi vađ ăi tũm chừ. Tửi hỳi noõng ruửơt vũ phaời ngửỡi ăỳơi khaõ lớu Tửi ặỳơc biùởt, gờỡn àờy chừ luửn ài thựm caỏc baồn beõ laõng trùn xoỏm dỷỳỏi. Chừ thỷỳđng khửng coõ ỳờ nhađ ban ngađy. Chừ ặỳơc mỳđi ăi chửợ nađy, chửợ khaõc hoựơc mỳõi ài daồy haỏt quan hoồ. Cuửồc sửởng cuóa chừ hiùồn nay chú coõn chỷọ “Du” vaõ
“Ca”, nghơa lõ ài chỳi võ hất, chựống phẫi lo nghơ gị vùỡ cỳm ấo. Àậ cố nhỷọng ngỷỳõi trỷỳỏc àờy mù tiùởng haỏt cuóa chừ ỳó khựổp nỳi gỷói tiùỡn vùỡ nuửi chừ. Kùớ caó nhỷọng ngỷỳõi hiùồn sửởng ỳó nỷỳỏc ngoaõi. Cuọng coỏ thùớ goồi hoồ laõ nhỷọng “nhờn tũnh” cuóa chừ. Cho pheỏp tửi duõng tỷõ naõy vaõ noỏi thùm: tũnh nhờn cuóa chừ quấ nhiùỡu. Cụn nhỷ yùu bống yùu giố húồc phẫi lụng tiùởng
haỏt cuóa chừ thũ khửng kùớ hùởt. Thờồt buửỡn cỷỳõi, coỏ nhiùỡu ngỷỳõi chựống ựn thua gị mõ vờỵn cỷỏ yùu chừ. Do vờồy, chừ thỷỳõng àưởi àậi hõo phống vỳỏi cấc baơn hoựơc hoơ hađng, thỷỳđng biùịu tiùỡn, quađ baõnh hoựơc lùợ vớơt cho caõc ằnh, chuâa...”
Gựồp tửi, chừ baóo ngay: “Nhaõ baỏo laồi coỏ àiùỡu gũ daồy baóo?”
- Em àờu daỏm- Tửi noỏi.
- Chựỉc lẩi gẩ chừ hất chỷỏ gị? Chừ àậ qua muõa lấ ruồng rưỡi.
Sỳồ tửi khửng hiùớu, chừ liùỡn giaói thủch mửồt maồch:
“Ngỷỳđi quan hoơ coõ 4 muđa. Luõc tỷđ 13 ăùịn 15 tuửới lađ luõc haõt ặỳơc rửỡi maõ coõn run, coõn xờởu hửớ, laõ luỏc ỳó vaõo muõa xuờn. Tỷõ 18-19 tuửới, tiùởng haỏt àậ “mờớy”, sống sấnh lõ àang võo hẩ. Tỷõ 20 àùởn 30 tuưới, tiùởng hất àậ cố
“thuớơt” ăaõnh ăửớ ặỳơc ngỷỳđi nghe. Ăoõ lađ muđa thu. Tỷđ trùn 30 tuửới, ăaụ thờởy ngẩi nguõng àùớ võo àưng, cuọng lõ muõa “lấ ruồng”. Cụn chừ àậ 70 tuưới lõ àậ qua muõa lấ ruồng rưỡi”.
- Khửng phaói. Nghùồ thuờồt haỏt quan hoồ cuóa chừ vờợn laõ 20 tuửới. Mựổt chừ coõn luỏng liùởng, daỏng ài vờợn nhanh nheồn vaõ sang lựổm.
- Thửi naõo. Noỏi kheỏo lựổm. Hửm nay chừ khửng haỏt quan hoồ maõ haỏt baõi “Suửng hỳõi” Chừ baõy ra mờởy thanh baỏnh àờồu xanh rửỡng vaõng. Tỷồ tay chừ pha traõ mỳõi tửi cuõng uửởng. Chừ pha traõ àiùồu nghùồ: Cho nỷỳỏc cửởt, nỷỳỏc hai vaõ ba vaõo cheỏn tửởng rửỡi mỳỏi roỏc cheỏn quờn. Sau ủt phuỏt, chừ nhờởn gioơng rửỡi ặõng dớơy haõt:
“Àoõ ai ài... Ú àờồ u bùởn khửng vùỡ ... Àỳồi nhau thỷỳng nhỳỏ ỳ...ỳ...
suửng hỳõi maõ phờởn son. Suửng hỳõi, tũnh suửng a ... maõ vờợn goồi... con àoõ tũnh lùnh àùnh ... Ba mỷỳi phuỏt nùn bửớng suửởng trờỡm... suửng hỳõi...i ...ỳ”.
Dấng chừ mẫnh mai, siùu siùu thanh nhậ võ bay bướng... ờởy, chđnh caỏi hũnh haỏt àoỏ cửồng vỳỏi tũnh yùu nghùồ thuờồt àaõn haỏt quyùồn vaõo vỳỏi nhau taồo nùn chừ Tờm. Tửi nhờởp cheỏn traõ. Trong tửi, cỷỏ tỳi taó mửồt nửợi buửỡn da diùởt. Tửi khen chừ hùởt lỳõi. Chừ baóo: “ Phaói coỏ duyùn phờồn vỳỏi baõi haỏt mỳỏi haât hay ặúơc...”
Luỏc chia tay, chừ vửợ vai tửi:
- Thửi coi nhỷ sựổp hùởt nựm cuọ rửỡi. Sang nựm mỳỏi, chừ chuỏc em chú nghe baõi haỏt cuóa ngỷỳõi xỷa cho noỏ coỏ caỏi hỷỳng vừ thửi. Coõn vỳỏi cuửồc sưởng, em hậy trấnh khuỏc “Suưng hỳõi” ...
- Chừ Tớm aơ, khửng traõnh ặỳơc ăớu. Coõ khuõc suửng hỳđi thũ mỳõi thađnh con ngỷỳđi dớịn thớn cho vựn hoơc nghùơ thuớơt ặỳơc. Chừ nỳờ nuơ cỷỳđi raồng rỳọ. Caỏi nuồ cỷỳõi cuóa con ngỷỳõi taõi hoa rờởt mỷồc thờồt nửỡng ờởm vaõ ờn cêìn...
ệNG TRUÂM THếNH
Keỏp Thừnh quù ỳó Kim Àửồng - Hỷng Yùn, laõ mửồt trong nhỷọng àờởt chờo cướ nưới tiùởng. Mỷỳõi sấu tuưới, ưng àậ lõ kếp hất. Ưng theo phỷỳõng ài khựổp nỳi lang baồt kyõ hửỡ. Nhỷng, cỷỏ ài, cỷỏ haỏt maõ cuửồc sửởng vờợn vờởt vaó nhoơc nhựỡn. Nhiùỡu khi tỷỳờng chỷđng nhỷ khửng cođn caõch nađo sửịng ặỳơc nỷọa. Tuy vờồy, vờỵn cố nhiùỡu ngỷỳõi yùu mùởn tiùởng hất cuóa ưng àậ lõm cho ửng khựưc phuơc ặỳơc nhỷụng khoõ khựn chửỡng chớịt ăùớ hađnh nghùỡ vỳõi quýịt tờm “sinh ỷ nghùồ, tỷó ỷ nghùồ”.
Ngheđo ăoâi chùỉng nghôa lyâ gò. Caâi quan troơng lađ ặúơc goâp phíìn vađo caỏi caónh naỏo nhiùồt, tỷng bỷõng cuóa nhỷọng buửới diùợn, nhỷọng giờy phuỏt gựơp mựơt nhau, ăađo ăađo, keõp keõp ặa ặỳơc tiùịng ăađn, tiùịng haõt ăùịn vỳõi bađ con. Caõc diùợn viùn cuụng rớịt phớịn khỳời, ặỳơc ăửỡng bađo mùịn mửơ, traờ cửng cho hoồ qua nhỷọng nuồ cỷỳõi, nhỷọng bửồ mựồt raồng rỳọ, phỳi phỳỏi. Thùở laõ àuó àùớ vui rửỡi. Phỷỳõng phaói ài xin haỏt ỳó nhiùỡu xoỏm laõng, ỳó caỏc àaỏm hửồi.
Riùng keỏp Thừnh vaõ mửồt, hai àaõo keỏp chủnh coõn phaói ài haỏt cho caỏc nhaõ giõu mỳó tiùồc chuỏc thổ húồc ựn khao. Cuọng cố nhỷọng lờỡn àùởn diùỵn hờỡu trong phuờ ặỳđng, huýơn ặỳđng Keõp Thừnh lađ mửơt keõp ăa tađi, haõt hay ặỳơc nhiùỡu lađn ăiùơu. ệng diùợn ặỳơc ăuờ loaơi keõp. Keõp chủnh nhỷ Tỷđ Thỷõc, Tờởt Chaỏnh, Lỷu Bũnh, Thuỏc Sinh... Keỏp lùồch nhỷ Tuờỡn Ty, Sỳó Khanh.
Àống lậo nhỷ Huyùồn Tùớ, ưng Mậng, àưỡ Àiùởc. Àống hùỡ nhỷ thờỡy àưỡ, hỷỳng Cờm... Caỏc vai diùn cuóa ửng àùỡu hay, àaồt hiùồu quaó cao, mờợu mỷồc, coỏ goỏc caồnh. Nhờn vờồt cỷỏ nửới lùn nhỷ mửồt bỷỏc tỷỳồng sửởng. Àiùỡu àoỏ nhỳõ ỳó chửợ keỏp Thừnh gaồn loồc nhỷọng chi tiùởt, giỷọ lờởy nhỷọng chi tiùởt chờn thỷồc, coỏ bửớ sung thùm nhỷọng neỏt hoa myọ àờỡy ngờợu hỷỏng, saỏng taồo ửng coõn giỷọ trong bưồ nhỳỏ cuóa mịnh nhiùỡu lõn àiùồu “àưồc” đt ngỷỳõi biùởt àùởn húồc gờỡn nhỷ bừ thờởt truyùỡn. Vđ duồ nhỷ lõn hất vận gổi lõ Vận Non Mai say àựỉm thũ àùởn giỳõ ỳó ta chú coõn mửồt, hai ngỷỳõi biùởt àùởn. Phong caỏch diùợn cuóa ửng rờởt thanh tờn. Khi thũ phoỏng khoaỏng kiùớu haõng hoa, luỏc laồi giỷọ chựồt khuửn khửớ. Ngỷỳõi ta khửng thùớ hoói ửng àùớ biùởt ửng coỏ sỳó trỷỳõng vùỡ
nhỷọng laõn àiùồu naõo. Vũ hờỡu nhỷ tờởt caó nhỷọng laõn àiùồu chủnh ửng àùỡu hay haỏt caó. Luỏc haỏt, tờm hửỡn ửng dờởy lùn nhỷọng ngoồn soỏng luỏc phai, luỏc thựổm, luỏc laồi vỳi àờỡy... Baõi naõo ửng haỏt cuọng ra “maõu”, long lanh sựổc neỏt.
Àaồt àùởn trũnh àửồ naõy laõ rờởt khoỏ. Ngỷỳõi saỏng daồ cuọng phaói cờỡn cuõ, luyùồn tớơp 4,5 nựm. Nhỷng vỳõi ửng, ửng nhaờy phửịc mửơt caõi lađ ăaơt ặỳơc tỳõi ăiùớm cao àùởn khoỏ hiùớu.
ệng coõn miùồng haỏt, tay àaõn chờỡu vựn vỳỏi gioồng cao bi traỏng. Khi àoỏ, ửng say nhỷ bừ ửởp àửỡng. Àoỏ cuọng laõ taõi nựng cuóa ửng. Chựống thùở maõ trong mưồt cuưồc thi hất vỳỏi nhỷọng bờồc anh tõi ỳó trẩi Ngổc Hõ, ưng àậ àẩt àiùớm cao nhờởt. Nhiùỡu ngỷỳõi àậ phất ghen lùn mõ bẫo: “ Thờồt xờởu hướ, chuỏng ta àậ phẫi thua mưồt tùn hất rong qụ muõa, mựồt buỏng ra sỷọa”. Vỳỏi ngỷỳõi coỏ nghùồ, chủnh caỏi chờởt chờn quù chờn chờởt vaõ giang hửỡ tỷỏ haói àoỏ cửơng laơi lađ rớịt hiùịm, lađ vử ắch. Noõ mang chớịt dớn ca nguýn thuờy.
ệng laõ tay àaỏnh trửởng cheõo mờợu mỷồc, thỷỳõng khuyùn caỏc hoồc troõ:
“Coỏ thùớ vuồng cheõo mửồt chuỏt. Nhỷng phaói khe ỏo trửởng”. Nhỷng taõi nghùồ cao nhờởt vùỡ sỷó duồng nhaồc cuồ cuóa ửng laồi laõ keỏo nhừ. Anh em goồi tiùởng nhừ cuóa ửng laõ tiùởng nhừ siùu phaõm. Daồo ờởy, ửng Lù vựn Ly muửởn àùởn xin vaõo kếo nhừ cho phỷỳõng hất. Nhỷng khi tỳỏi, nghe thờởy tiùởng nhừ cuóa ưng, àậ boó ra vùỡ ngay vaõ lờớm bờớm: “nghe tiùởng nhừ cuóa truõm Thừnh mỳỏi biùởt tiùởng nhừ cuóa mũnh chú laõ tiùởng keỏo cỷa lỷõa xeó “? Vaõo nhỷọng nựm 1958- 1959, ửng Ly laõ mửồt trong vaõi cờy nhừ hay nhờởt nỷỳỏc. Tiùởng nhừ cuóa ửng Thừnh laõ sỷồ phửởi hỳồp haõi hoaõ giỷọa nhiùỡu yùởu tửở. Trong àoỏ coỏ mờy nỷỳỏc bớơp bùỡnh, coõ hỷỳng hoa gioõ buơi, tỷờ, biùơt, sinh, ly, ýu ặỳng mođn moời...
Cuọng chđnh tiùởng nhừ cuóa ưng àậ khiùởn mưồt nỷọ diùỵn viùn chờo mù ưng võ trỳó thaõnh vỳồ ửng.
Àậ thõnh mưồt cấi lùồ tịnh tỷỏ, ờm thờỡm võ mậnh liùồt, cỷỏ mưỵi lờỡn chuờớn bừ ra sờn khờởu, vỳồ ửng laồi ngoỏng nhũn nỳi hai bùn caỏnh gaõ, nhũn vađo mựưt ửng, say sỷa. YÂ noõi: “Mũnh ỳi, em thùị nađy ăaụ ặỳơc chỷa? ệng cuọng nhũn vỳồ, vỷõa trũu mùởn vỷõa coỏ veó kiùớm tra laồi vai diùn, gờồt àờỡu nheõ nheơ. Coâ nghôa lađ: “!Ăûúơc ăíịy em aơ... Xinh lùưm”.
Nhỷng rửỡi mửồt buửới, vỳồ ửng bừ ửởm trong caónh ngheõo xỳ xaỏc Baõ ửởm dai dựống, khửng coỏ tiùỡn thuửởc thang, chỷọa chaồy. Ngỷỳõi nỷọ diùợn viùn naõy