III. Đặc điểm chính của ODA Nhật Bản đối với Việt Nam
1. Phát triển nguồn nhân lực và xây dựng thể chế
Một trong những điểm đáng chú ý của ODA Nhật Bản cho Việt Nam là việc hợp tác toàn diện và có chiều sâu trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực và xây dựng thể chế. Ba loại hình hỗ trợ tri thức của Nhật Bản là:
Tư vấn chính sách về định hướng phát triển
Phát triển hệ thống luật pháp chính sách thể chế
Phát triển nguồn nhân lực.
ODA Nhật Bản cho Việt Nam theo lĩnh vực -u tiên 1991-2001
Đơn vị: số dự án đ-ợc phê duyệt
57 7
8 0
6
43 38 21
20 17
Cơ sở hạ tầng kinh tế trong giao thông và điện năng Nguồn nhân lực và phát triển
thÓ chÕ Môi tr-ờng Giáo dục và y tế Nông nghiệp
Viện trợ và hỗ trợ kỹ thuật Vốn vay
Các dự án lớn trong lĩnh vực này là:
1.1 Nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế cho quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường ở Việt Nam - Dự án Ishikawa
Dự án được Chính Phủ Việt Nam và Chính Phủ Nhật Bản thống nhất trong chuyến đi thăm Tokyo của cựu tổng bí thư Đỗ Mười vào tháng 4 năm 1995. Dự án nhằm hỗ trợ Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế theo định hướng thị trường. Cơ Quan Hợp Tác Quốc Tế Nhật Bản (JICA) và Bộ Kế Hoạch Đầu Tư (trước là Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước) thực hiện. Dự án được thực hiện trong 6 năm từ năm 1995 đến năm 2001, chia làm 3 giai đoạn chính. Lĩnh vực của dự án gồm nông nghiệp và phát triển nông thôn, thương mại và công nghiệp, tài chính và tiền tệ, cải cách doanh nghiệp quốc doanh và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Dự án tiến hành các chủ để nghiên cứu trên các lĩnh vực đã được lựa chọn và hỗ trợ quá trình phác thảo Kế hoạch 5 năm lần thứ 6 (1996- 2000), cố vấn kịp thời việc thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ 6 và những vấn đề mới nổi khác như việc Việt Nam gia nhập AFTA, WTO, đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á, hỗ trợ việc hình thành kế hoạch 5 năm lần thứ 7.
Dự án đã đóng góp quan trọng vào 3 lĩnh vực cụ thể: (1) gợi ý về các lựa chọn chính sách có tính chiến lược cho chương trình phát triển dài hạn. (2) cho ra đời một số nghiên cứu gồm cả đánh giá phân tích về các vấn đề phát triển nổi cộm ở Việt Nam. (3) hỗ trợ kỹ thuật cho các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam về phương pháp nghiên cứu và tiếp cận phát triển của Nhật Bản thông qua quá trình hợp tác.
1.2 Khoản vay hỗ trợ cải cách kinh tế (Sáng kiến mới Miyazawa)
Đây là khoản vay điều chỉnh cơ cấu có thời hạn tự do đầu tiên của Nhật Bản với điều kiện được xây dựng trên thảo luận về chính sách giữa hai chính phủ Việt Nam và Nhật Bản. Khoản vay này giải ngân nhanh nhằm hỗ trợ cải thiện cán cân thanh toán và những nỗ lực cải cách kinh tế của Việt Nam. Công hàm trao đổi và Hiệp định vay vốn được ký vào tháng 9 năm 1999 và khoản vay trị giá 20 tỉ yên được giải ngân toàn bộ trong năm 2000. Ngân Hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) là cơ quan thực hiện dự án phía Nhật.
"Sáng kiến mới Miyazawa" hỗ trợ trên 3 lĩnh vực: (1) xây dựng và công bố một chương trình thúc đẩy phát triển tư nhân; (2) kiểm toán một số doanh nghiệp Nhà Nước lớn; (3) chuyển đổi hàng rào phi thuế quan sang thuế quan.
1.3. Hỗ trợ hệ thống pháp lý
Để thúc đẩy chuyển dịch thị trường, Việt Nam cần nhanh chóng thiết lập một khuôn khổ pháp lý hiện đại, phát triển một một đạo luật thương mại và các quy chế luật pháp khác nhau. Trong dự án của JICA
"Hỗ trợ hình thành Chính sách cơ bản của Chính phut về Hệ thống luật pháp" Giai đoạn I 1996-1999, Nhật Bản đã cử các chuyên gia và hỗ trợ phác thảo và thực hiện các bước cải cách luật pháp và tư pháp. Trong giai đoạn II (1999-2002), việc hỗ trợ được mở rộng sang các cơ quan có liên quan khác gồm cả Toà án Nhân dân Tối cao và Viện kiểm soát Nhân dân Tối cao.
1.4. Phát triển nguồn nhân lực
Để tạo điều kiện hoà nhập kinh tế và chuyển đổi sang kinh tế thị trường một cách thuận lợi, Việt Nam cần nâng cao kiến thức và trình độ của các doanh nghiệp và đội ngũ kỹ thuật sản xuất. Thông qua JICA, Nhật Bản đã hỗ trợ thành lập "Trung Tâm Phát Triển Nhân Lực Việt Nam- Nhật Bản" ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Các trung tâm này có vai trò là những tổ chức quan trọng cung cấp nguồn nhân lực cần thiết cho kinh tế thị trường tại Việt nam, phát huy sự hiểu biết lẫn nhau và củng cố mối quan hệ thân thiện giữa Việt Nam và Nhật Bản. Đồng thời, Nhật Bản cũng hỗ trợ các khoá đào tạo cho các kỹ sư cơ khí ở Hà Nội.