Chương 2: Thực trạng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn tỉnh Tây Ninh
2.1. Đặc điểm tự nhiên - kinh tế – xã hội tỉnh Tây Ninh
Vị trí địa lý: Tỉnh Tây Ninh thuộc miền Đông Nam bộ nước Việt Nam.
Phía Tây và Tây Bắc giáp vương quốc Campuchia, có đường biên giới chung với Campuchia dài 240 km; phía Đông giáp tỉnh Bình Dương, Bình Phước dài 123km; phía Nam giáp Thành phố Hồ Chí Minh dài 23 km và tỉnh Long An dài 13,5 km; là tỉnh chuyển tiếp giữa vùng núi và cao nguyên Trung bộ xuống đồng bằng sông Cửu Long. Tây Ninh có diện tích tự nhiên 4.035,45 km2, dân số: 1.075.341 người (năm 2010), có một thị xã (Thị xã Tây Ninh) và 8 huyện, gồm: Tân Biên, Tân Châu, Dương Minh Châu, Châu Thành, Hoà Thành, Bến Cầu, Gò Dầu, Trảng Bàng; nằm ở cửa ngõ phía Tây của Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những khu tam giác công nghiệp lớn nhất cả nước, có đường Xuyên Á chạy qua và có 02 cửa khẩu quốc tế: Mộc Bài, Xa Mát nối Việt Nam với nước Campuchia.
- Khí hậu và thời tiết:
Tây Ninh thuộc vùng nhiệt đới gió mùa. Khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt, là mùa khô và mùa mưa. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11 và mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa bình quân năm từ 1.400 – 2.300mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa chiếm trên 90% lượng mưa năm và do mưa ở thượng nguồn nên gây cảnh ngập úng ở vùng thấp.
Còn mùa khô lượng mưa chỉ chiếm 10% nên thường gây hạn hán ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất và đời sống dân cư.
Nhiệt độ trung bình năm là 270C, sự chênh lệch giữa các tháng trong năm ít, chỉ chênh lệch từ 3 - 50C . Nhưng có sự chênh lệch khá lớn về nhiệt độ giữa ngày và đêm, nhất là vào mùa khô, sự chênh lệch nhiệt độ lên đến 8 - 100C. Tây Ninh cũng là tỉnh có số giờ nắng khá cao, bình quân có 6 giờ nắng/
ngày. Tổng nhiệt toàn năm từ 9.5000C – 10.0000C, rất thuận lợi cho việc phát triển các loại cây trồng vật nuôi, nhất là các vùng cây nhiệt đới.
Độ ẩm không khí hàng năm từ 70 – 80%. Chế độ gió thổi khá điều hoà và theo mùa, mùa khô gió thổi theo hướng Đông Bắc và mùa khô theo hướng Tây và Tây Nam.
- Tài nguyên nước:
Nguồn nước mặt: Tây Ninh có 2 con sông chảy qua là sông Vàm Cỏ Đông và sông Sài Gòn, đây là 2 nguồn nước mặt rất phong phú đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống của dân cư. Đồng thời đây cũng là nguồn dinh dưỡng thiên nhiên thường xuyên bồi tụ đất đai hai lưu vực sông. Đặc biệt sông Sài Gòn ở phía thượng nguồn đã xây dựng hồ chứa nước Dầu Tiếng với dung tích 1.45 tỷ m3, diện tích mặt nước 27.000ha (trên địa bàn Tây Ninh 20.000 ha) có khả năng tưới cho 175.000 ha đất canh tác của Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh và Long An. Ngoài tác dụng để tưới, hồ Dầu Tiếng còn có tác dụng điều hoà nguồn nước mặt và nước ngầm, đồng thời góp phần cải tạo môi sinh, môi trường và là điều kiện rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn.
Nguồn nước ngầm: Nguồn nước ngầm ở Tây Ninh khá phong phú, phân bố rộng, chất lượng tốt. Ở phía Nam nguồn nước ngầm gần mặt đất hơn so với vùng phía Bắc, độ sâu phổ biến từ 2 - 5m. Lưu lượng nước ngầm từ 50 – 100m3/h. Vào mùa khô, vẫn có thể khai thác nước ngầm, đảm bảo chất lượng cho sinh hoạt và sản xuất.
- Tài nguyên đất: Tây Ninh có 5 nhóm đất là: đất xám 344.928 ha (85,6% DTTN), đất phèn 25.359 ha (6,3% DTTN), đất đỏ vàng 6.850 ha (1,7% DTTN), đất phù sa 1.775 ha (0,4% DTTN), đất than bùn 1.072 ha (0,3% DTTN). Đất nông nghiệp chiếm 84%, đất phi nông nghiệp chiếm 16%.
Phù hợp với các loại cây trồng như: cao su, điều, mì, mía, lúa, đậu phộng…
- Tài nguyên khoáng sản: Khoáng sản Tây Ninh không nhiều, chủ yếu thuộc nhóm nguyên liệu phi kim loại như: Sạn, sét làm gạch ngói, đá xây
dựng, than bùn và có mỏ đá vôi có trữ lượng khá lớn. Phần lớn các mỏ đều có quy mô nhỏ. Hiện nay, các mỏ đang được khai thác.
2.1.2. Nguồn lực kinh tế - xã hội
Về phương diện lịch sử, Tây Ninh là địa phương giàu truyền thống cách mạng yêu nước, là thủ đô của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, là nơi đứng chân của các lực lượng vũ trang miền. Ngoài các di tích Trung ương cục Miền Nam, ở Tây Ninh còn nhiều di tích lịch sử khác gắn liền với cuộc kháng chiến giải phóng Miền Nam như di tích căn cứ Bời Lời, chiến khu Dương Minh Châu, địa đạo An Thới và nhiều di tích khác.
Về phát triển kinh tế: Tây Ninh là một trong những cửa ngõ giao lưu quốc tế quan trọng giữa Việt Nam với các nước láng giềng Campuchia, Thái Lan… là tỉnh có vị trí quan trọng trong mối giao lưu trao đổi hàng hoá giữa các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Trong những năm gần đây, nền kinh tế của tỉnh Tây Ninh phát triển tương đối toàn diện và liên tục, đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ:
Bảng 1: Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Tây Ninh (GDP theo giá cố định 1994)
Năm Tốc độ tăng trưởng bình quân
1977-1986 1,90%
1986-1995 8,78%
1996-2000 13,50%
2001-2005 14,02%
2006-2010 14,20%
(Nguồn: Văn kiện Đại hội Đảng bộ Tây Ninh lần thứ V, VI, VII, VIII, IX)
Trong 10 năm 2001-2010, nền kinh tế của Tây Ninh liên tục phát triển.
Tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP giá cố định 1994) năm 2010 tăng 238,45 % so với năm 2001. Cơ cấu kinh tế (theo giá so sánh năm 1994) chuyển dịch nhanh, đúng hướng qua các năm, thời kỳ: theo hướng tăng dần tỉ trọng của công nghiệp, xây dựng và dịch vụ trong GDP. Tỷ trọng trong GDP của các
ngành nông, lâm, thuỷ sản; công nghiệp, xây dựng; dịch vụ trong các năm đều tăng (phụ lục 1).
+ Công nghiệp: Sản xuất công nghiệp đạt mức tăng trưởng cao; giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp tăng ở cả ba khu vực quốc doanh, ngoài quốc doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài . Giá trị sản xuất công nghiệp năm sau cao hơn năm trước. Nhất là công nghiệp chế biến phát triển mạnh như chế biến mía (12.500 tấn/ngày), mì, cao su.
Tây Ninh đã hình thành 8 khu công nghiệp và nhiều cụm công nghiệp trên địa bàn các huyện, thị của tỉnh; có 02 khu Kinh tế Cửa khẩu là Mộc Bài và Xa Mát. Tỉnh ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến nông sản, đặc biệt là công nghiệp sau đường, bột mì, cao su, những ngành công nghiệp thu hút nhiều lao động như dệt may … công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và các ngành sản suất có công nghệ cao. Đã xây dựng Nhà máy Xi măng Fico Tây Ninh với công suất 1,5 triệu tấn/năm.
Tập trung đầu tư chiều sâu, phát triển ngành cơ khí phục vụ nông nghiệp đồng thời phát huy thế mạnh của các làng nghề thủ công truyền thống gắn với đẩy mạnh phát triển công nghiệp vừa và nhỏ ở khu vực nông thôn.
+ Nông nghiệp: Tây Ninh nhiều lợi thế về phát triển hàng hoá các ngành tập trung mũi nhọn như: lúa, mía, cao su, đậu phộng (lạc), mì,… Do vậy, quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa thực chất là quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Nông nghiệp phải thực sự trở thành ngành sản xuất hàng hoá, phục vụ cho công nghiệp, tiêu dùng và cho xuất khẩu.
Tỉnh đã tiến hành điều chỉnh lại quy hoạch diện tích mía, mì, cao su theo hướng mía chuyển xuống vùng thấp, mì, cao su ở vùng cao; kết hợp trồng trọt với chăn nuôi, phát triển chăn nuôi bò sữa, bò thịt, heo hướng nạc và các loại gia súc, gia cầm khác; phát triển mô hình nuôi tôm, cá nước ngọt… từng bước đưa sản phẩm chăn nuôi vào thị trường thế giới để tăng kim ngạch xuất khẩu, hướng phát triển một nền nông nghiệp toàn diện, cân đối và bền vững.
+ Ngành nghề nông thôn: Các sản phẩm ngành nghề truyền thống đều có tốc độ tăng trưởng khá cao như: bánh tráng, muối ớt, nhang, mộc gia dụng, mây tre đan…; hiện nay, đang phát triển thêm một số ngành nghề mới đang có khả năng phát triển mạnh như: chế biến tinh bột khoai mì, sinh vật cảnh, xây dựng, vận tải, ngành nghề phục vụ cho dịch vụ du lịch…
+ Lâm nghiệp: Rừng Tây Ninh gồm có rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất phần lớn là rừng thứ sinh, diện tích đất có rừng 45.282 ha. Tỉnh đang huy động mọi nguồn lực để trồng, phát triển rừng (theo quy hoạch gần 70.000 ha), thông qua việc tổ chức lại các lâm trường thành các dự án để đầu tư phát triển rừng, áp dụng những chính sách giao đất, giao rừng đến các tổ chức và hộ cá nhân để huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển lâm nghiệp.
+ Thương mại – Dịch vụ – Du lịch: Một trong những lợi thế quan trọng của Tây Ninh là phát triển thương mại qua biên giới trên cơ sở khai thác ưu thế của hệ thống các cửa khẩu: 02 cửa khẩu quốc tế: Mộc Bài và Xa Mát; 04 cửa khẩu chính; 08 cặp cửa khẩu phụ; 02 khu kinh tế cửa khẩu. Tạo ra một không gian thương mại đồng bộ, hợp lý nhằm phát triển mạnh lợi thế mậu dịch biên giới giữa Tây Ninh và Campuchia, đồng thời là tỉnh năm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, gần TP. HCM, Bình Dương, Đồng Nai…
những thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn của cả nước.
Phát triển du lịch Tây Ninh gắn liền với việc bảo vệ, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa, các khu bảo tồn thiên nhiên. Tây Ninh chú trọng phát triển các tuyến du lịch trọng điểm đến những địa danh nổi tiếng của tỉnh như: Núi Bà đen, Tòa thánh, Hồ Dầu Tiếng, Căn cứ Trung ương cục, Vườn quốc gia Lò gò Xa Mát, căn cứ Bời Lời… cũng như mở tuyến du lịch lữ hành quốc tế sang Campuchia.
Cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, thu nhập của người dân ngày càng cao, nhu cầu về du lịch của người dân sẽ tăng nhanh. Đây là cơ sở để ngành du lịch Tây Ninh phát triển mạnh trong thới gian tới.
+ Nguồn nhân lực: