CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
1.4 Cấu trúc tài chính và hiệu quả tài chính ngân hàng
1.4.2 Sự cần thiết xây dựng một CTTC NH hợp lý
Qua các lý thuyết về cấu trúc vốn và mối quan hệ giữa CTTC và HQTC như đã đề cập cho thấy, CTTC có thể tác động đến tình hình tài chính, mà cụ thể là HQTC và khả năng phá sản của DN. Xét từ góc độ quản lý, từ CTTC của DN có thể hiểu được khả năng, chính sách quản trị rủi ro của ban quản trị DN, khả năng phá sản, khả năng tiếp cận thị trường vốn của DN,…
Douglas W. Diamond và Raghuram G. Rajan (1999 NH
NH.
.
, việc xây dựng một CTTC hợp lý, phù hợp với đặc điểm của mỗi NH trong thời kỳ, nhằm đảm bảo nguồn tài chính cần thiết cho các kế hoạch ngắn hạn, trung, dài hạn là hết sức cần thiết, :
1.4.2.1 , đảm bảo an toàn hoạt động NH
Khác với DN, vì sao việc đảm bảo an toàn hoạt động NH luôn được xem trọng?
NHTM là loại hình DN đặc biệt – DN kinh doanh tiền tệ, có liên quan đến hầu hết các lĩnh vực khác trong nền kinh tế.NH vừa là người đi vay vừa là người cho vay, cụ thể, NH huy động và tập trung các nguồn vốn nhàn rỗi và sử dụng nguồn vốn này đáp ứng
12
các nhu cầu vốn cho nền kinh tế. Ngoài ra, với chức năng là trung gian thanh toán, quản lý các phương tiện thanh toán, chức năng tạo tiền (bút tệ), NH thương mại càng ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển và thịnh vượng của mỗi DN, mỗi quốc gia. Một hệ thống NH phát triển ổn định, hiện đại là tiền đề cho sự phát triển của mỗi nền kinh tế.
Xét về góc độ mỗi NH, đảm bảo an toàn hoạt động NH cũng chính là đảm bảo cho nguồn vốn của các chủ sở hữu cũng như các chủ nợ được an toàn và sinh lợi.
Cũng giống như DN, nợ của NH cũng có tính đáo hạn, được chia làm các kỳ hạn: ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; tuy nhiên nợ của NH có những đặc điểm đặc biệt như sau:
- Số lượng khoản nợ nhiều hơn.
- Số lượng chủ nợ nhiều hơn,là các cá nhân, các tổ chức kinh tế…
- Thông thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nợ phải trả của NH là các khoản tiền gửi. Tiền gửi được chia thành không kỳ hạn và có kỳ hạn, tuy nhiên người gửi tiền có quyền rút tiền trước hạn (mà có thể không cần sự cho phép của NH), vì vậy nợ của NH có tính biến động rất cao. Mặc dù vậy, do số lượng người gửi tiền NH rất đông, và một khoản tiền được rút ra thì một khoản tiền gửi khác có thể bù vào, nên tổng số lượng tiền gửi của NH biến động không đáng kể khi có một số ít người gửi tiền rút vốn. Rút vốn chỉ là vấn đề khi người gửi tiền rút tiền ồ ạt, như hiệu ứng domino, sẽ đẩy NH vào tình trạng khó khăn trầm trọng: thiếu thanh khoản. Đây là một trong những rủi ro lớn nhất dẫn đến phá sản NH.
Như vậy, để giảm thiểu rủi ro do sử dụng nợ mang lại, các NH phải tuân thủ triệt để các quy định về bảo đảm an toàn hoạt động của NHNN, khi hoạch định CTTC phải chú ý đến 2 nguyên tắc cơ bản: Nguyên tắc tự phòng ngừa (tính tương thích) và khả năng điều động.
Nguyên tắc tự phòng ngừa hàm ý
loại : Nợ của NH được hình thành chủ yếu từ nguồn tiền
13
gửi, có đặc điểm là phải trả ngay cho người gửi tiền khi có yêu cầu. Nguồn tiền huy động được này NH lại dùng để cho vay ra trong nền kinh tế, các khoản cho vay này có thời gian đáo hạn được quy định chặt chẽ trong hợp đồng tín dụng, vì vậy NH không dễ dàng thu hồi khoản vay ngay khi có nhu cầu thu hồi vốn để trả cho nguời gửi tiền được. Mặt khác, nếu người vay không trả được nợ khi đến hạn dẫn đến nợ quá hạn, NH lại càng khó khăn trong công tác thu hồi vốn, thậm chí dẫn đến mất vốn. Mặc dù các khoản vay đều có dự phòng rủi ro, nhưng chúng khá nhỏ bé, nếu không thu hồi được nợ chắc chắn sẽ làm giảm thu nhập của NH. Việc quản lý rủi ro tín dụng còn nhiều khía cạnh cần đề cập, nhưng qua đây cho thấy tính tương thích giữa nguồn và sử dụng nguồn rất quan trọng để giảm rủi ro thiếu thanh khoản cho NH.
Bên cạnh đó, khả năng linh động hay khả năng tài trợ linh hoạt cũng rất hữu ích để giảm thiểu loại rủi ro này. Đây là khả năng điều chỉnh nguồn vốn tăng hay giảm đáp ứng với các thay đổi quan trọng trong nhu cầu vốn ở những thời điểm khác nhau.
Phương án càng có khả năng điều động hay khả năng tài trợ linh hoạt thì NH càng có nhiều phương án mở khi cần mở rộng hay thu hẹp tổng vốn sử dụng theo các dao động tương ứng trong tài sản. Điều đó không chỉ cho phép sử dụng loại vốn có sẵn vào bất kỳ một thời điểm nào cần thiết mà còn làm tăng năng l ực mặc cả khigiao dịch với nhà cung cấp vốn tương lai.
1.4.2.2 , gia tăng lợi nhuận
Chi phí sử dụng vốn là chi phí mà DN phải trả cho các nguồn tài trợ của mình.
Như vậy, chi phí sử dụng vốn của DN có thể hiểu một cách đơn giản là chi phí để hình thành nguồn (ví dụ chi phí phát hành chứng khoán), và chi phí để sử dụng nguồn (trả cho chủ nợ). Đối với NH, ngoài hai loại chi phí trên còn có chi phí khi sử dụng nguồn, ví dụ: chi phí để đảm bảo tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với nguồn vốn huy động (trong khi giấy tờ có giá như trái phiếu, vốn tài trợ… thì không phải chịu chi phí này).
Mỗi NHTWcủa mỗi quốc gia có quy định về các tỷ lệ dự trữ khác nhau tùy thuộc vào tình hình kinh tế và chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Tại Việt Nam:
14
Bảng1.2: Quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc của NHNN VN
Số văn bản Kỳ hiệu lực Đối với NH TMCP Tỷ lệ
379/QĐ-NHNN 03/2009 Tiển gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 12 tháng bằng VND
3%
Tiền gửi từ 12 tháng trở lên bằng VND 1%
1209/QĐ-NHNN 06/2011 Tiển gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 12 tháng bằng ngoại tệ
7%
Tiền gửi từ 12 tháng trở lên bằng ngoại tệ 5%
Như vậy, với 100 đồng tiền huy động ngắn hạn, NH chỉ được cho vay ra tối đa 97 đồng (trả lãi tiền gửi cho 100 đồng, nhưng chỉ thu về lãi cho vay trên 97 đồng).
Ngoài ra, mặc dù không phụ thuộc vào loại nguồn sử dụng để đầu tư, nhưng loại tài sản nào được hình thành từ các nguồn vốn này, do đặc thù của ngành NH, cũng có phát sinh chi phí và làm tăng chi phí của NH. Ví dụ, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng bao gồm dự phòng chung và dự phòng cụ thể.
Các NH e ngại rủi ro thanh khoản, không chạy theo một CTTC thâm dụng nợ tối đa để tận dụng lợi ích tấm chắn thuế của nợ, mà theo đuổi một CTTC hợp lý vì CTTC hợp lý sẽ an toàn nhất và tiết kiệm thuế được lớn nhất, bao gồm tấm chắn thuế của nợ (cụ thể là tiền gửi, giấy tờ có giá…) và tấm chắn thuế phi nợ (chi phí khấu hao tài sản cố định; các NH phải đầu tư rất lớn vào hệ thống máy móc thiết bị, công nghệ, core banking, mạng lưới…)
Qua các phân tích như trên cho thấy một CTTC hợp lý sẽ giúp NH có điều kiện tiết kiệm chi phí sử dụng vốn, gia tăng lợi nhuận cho NHtừ đó đảm bảo an toàn hơn cho các chủ nợ cũng như gia tăng lợi ích cho các cổ đông.
1.4.2.3 Tăng giá trị NH, tăng lợi ích cổ đông
,
15
. Khi NH
Nh NH
.
ột CTTC hợp lý giúp tiết kiệm chi phí sử dụng vốn , vì vậy có thể làm tăng giá trị thị trường của NH, tăng lợi ích của cổ đông.
Như vậy, qua các phân tích trên cho thấy các NH cần thiết phải xây dựng một CTTC hợp lý nhằm: Kiểm soát rủi ro, đảm bảo an toàn hoạt động NH; tiết kiệm chi phí sử dụng vốn, gia tăng lợi nhuận; tăng giá trị NH, tăng lợi ích cổ đông. Đồng thời, một CTTC hợp lý giúp NH tránh được rủi ro tăng nguy cơ phá sản do: chi phí đại diện, chi phí sử dụng vốn tăng, tăng nguy cơ chủ nợ thu hồi vốn, cổ đông rút vốn, thay đổi cơ cấu cổ đông…