Chất lượng sinh hoạt chi bộ cao hay thấp, hiệu quả hay yếu kém phụ thuộc rất nhiều vào các nhân tố chủ quan và nhân tố khách quan, của bản thân đội ngũ đảng viên, tổ chức đảng, cấp ủy và những biến động của tình hình kinh tế, chính trị trong nước và thế giới. Từ những phân tích kết quả điều tra xã hội học, ý kiến của các chuyên gia và sự đánh giá của của các cơ quan đảng, có thể thấy những nguyên nhân sau đây đã và đang tác động làm giảm chất lượng sinh hoạt chi bộ trong các cơ quan hành chính, đơn vị của Hà Nội:
- Trước hết về mặt nhận thức. Không ít cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ vai trò, ý nghĩa của sinh hoạt chi bộ. Đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, công tác chuyên môn thường bận rộn, ở một số chi bộ cơ quan, đơn vị, cán bộ, đảng viên hiểu sinh hoạt đảng quá đơn giản, cho rằng, đảng viên trong cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp của Hà Nội đã có trình độ cao về lý luận, kiến thức, chuyên môn, nghiệp vụ, cho nên chỉ cần photo tài liệu để tự đọc là được, chủ trương, đường lối, chính sách biết cả rồi, tự nhận thức là chính! Cho nên đảng viên tham gia sinh hoạt với thái độ thờ ơ, thiếu tích cực, các buổi sinh hoạt thường diễn ra buồn tẻ, thậm chí trở thành buổi nói chuyện phiếm, nội dung nặng về đề tài đời thường, không đúng với tính chất, tinh thần nhiệm vụ của sinh hoạt đảng.
- Một số chủ trương, nghị quyết của cấp ủy chậm đi vào cuộc sống, các qui định đúng đắn chậm được ban hành; một số qui định, qui trình còn hạn chế và bất cập chưa kịp thời đổi mới và cụ thể hóa, đã dẫn đến sự vận dụng khác nhau, xử lý công việc không chính xác, tùy tiện. Chẳng hạn như các tiêu chí đánh giá đảng viên và tổ chức đảng, tiêu chí thi đua khen thưởng chưa được cụ thể hóa đầy đủ, còn chung chung, chưa sát nội dung, công việc của từng cá nhân, từng cơ quan, đơn vị. Vì vậy khi đánh giá, bình xét cán bộ, nếu không mắc khuyết điểm gì nghiêm trọng thì cá nhân, tập thể nào cũng được tặng danh hiệu thi đua. Điều đó không chỉ làm giảm ý nghĩa của công tác thi đua khen thưởng, công tác đánh giá cán bộ, mà còn dẫn đến tình trạng “dĩ hòa vi quí” khen lẫn nhau, bỏ qua khuyết điểm sai lầm của nhau. Tình hình đó cũng dẫn đến việc một số phần tử tham nhũng, tiêu cực, làm ăn bất chính tìm cách được danh hiệu để tạo cho mình vỏ bọc sáng
79
sủa nhằm tránh sự suy xét của dư luận và các cơ quan pháp luật. Và điều đó làm cho ý thức sinh hoạt đảng lại càng phai nhạt hơn.
- Nguy cơ lớn nhất của đảng cầm quyền là sai lầm về đường lối, quan liêu, tham nhũng, đội ngũ cán bộ đảng viên và tổ chức đảng thoái hóa, biến chất. “Thoái hóa, biến chất, sự suy thoái là sự biến đổi theo hướng thụt lùi, sút kém, hư hỏng, tệ hại, hướng xấu đi; là sự thay đổi về tính chất, bản chất không còn như cũ” [51]. Sự thoái hóa, biến chất của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng, trong đó có các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp đang tác động xấu và làm giảm chất lượng sinh hoạt chi bộ. Những biểu hiện suy thoái về phẩm chất, đạo đức và lối sống của một phận cán bộ, đảng viên làm cho đảng viên ý thức về sinh hoạt đảng chưa đúng, dẫn đến việc thiếu trách nhiệm với công tác xây dựng đảng, tham gia sinh hoạt với thái độ chiếu lệ, thiếu hào hứng. Mặt khác, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, chủ nghĩa cơ hội, sự thoái hóa về đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên nói chung và trong một số cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp nói riêng không được ngăn chặn và xử lý kịp thời, xấu tốt lẫn lộn, đấu tranh không chuyển biến, mặt tiêu cực lấn át mặt tích cực, cái xấu lấn át cái tốt, uy tín và vai trò của tổ chức đảng suy giảm. Điều đó trực tiếp tác động đến ý thức những đảng viên tốt, vốn trung thành với Đảng, nhưng vẫn tâm tư chán nản, tỏ thái độ thiếu tích cực với sinh hoạt đảng và ít tham gia công tác đảng. Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản nhất làm cho tính chiến đấu trong sinh hoạt đảng không cao, chất lượng sinh hoạt đảng giảm sút.
- Một trong những nguyên nhân khác đang tác động làm giảm sút chất lượng sinh hoạt chi bộ là yếu tố truyền thống. Đó là truyền thống trọng tình, trọng nghĩa đã hình thành nguyên tắc và cách ứng xử tình cảm “Trăm cái lý không bằng tí cái tình”, tư duy linh hoạt “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, tư tưởng cục bộ, địa phương… làm cho sinh hoạt chi bộ bị chi phối bởi lối ứng xử cảm tình, cảm tính, nể nang, sai không dám đấu tranh, đúng không dám bảo vệ, không muốn đụng chạm, sợ mất lòng, liên lụy bản thân. Lối trọng tình, cả nể, xuê xoa, đơn giản làm cho đấu tranh phê và tự phê không còn tác dụng, mất tính chiến đấu trong sinh hoạt đảng.
- Sự khủng hoảng của CNXH thế giới, những hạn chế, khuyết điểm trong sự lãnh đạo của Đảng, sự kém hiệu lực, hiệu quả trong quản lý của Nhà nước, các hiện tượng tiêu cực chưa được ngăn chặn kịp thời, có mặt ngày càng nghiêm trọng, đã tác động vào tư tưởng, tình cảm của cán bộ, đảng viên và nhân dân, một bộ phận hoài nghi, dao động, thiếu tin tưởng vào tiền đồ của cách mạng, vào sự lãnh đạo của Đảng. Các thế lực thù
80
địch ra sức bôi nhọ, xuyên tạc làm giảm uy tín của Đảng, gây mất đoàn kết trong nội bộ Đảng và nhân dân, làm tê liệt ý chí đấu tranh của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Tác động mặt trái của cơ chế thị trường hướng con người vào các giá trị vật chất, sùng bái đồng tiền, tiện nghi vật chất, sự hưởng lạc, dẫn tới chủ nghĩa cá nhân cực đoan với tất cả những biểu hiện của nó: lối sống vị kỷ, bon chen, thực dụng, chạy chọt, suy đồi đạo đức. Phân hóa giàu nghèo không chỉ trong nhân dân, trong các tầng lớp xã hội mà ngay cả trong nội bộ Đảng là điều hết sức lo ngại. Những nhân tố đó đang ảnh hưởng nhiều mặt, lâu dài đến hoạt động của các tổ chức đảng, đến tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên và do đó gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng sinh hoạt chi bộ.
- Chất lượng sinh hoạt của các chi bộ tùy thuộc rất nhiều vào phẩm chất, năng lực của cấp ủy mà quan trọng nhất là người bí thư chi bộ. Đội ngũ cấp ủy và bí thư các chi bộ trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp đều có phẩm chất, năng lực và trình độ chuyên môn cao, có uy tín trong Đảng, trong chuyên môn và quần chúng, nhưng hầu hết họ đều công tác kiêm nhiệm, đảm nhiệm công tác chuyên môn nặng nề, nên việc đầu tư cho công tác đảng không được nhiều. Bên cạnh đó, còn có những bí thư có trình độ, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, nhưng lại chưa được thường xuyên bồi dưỡng nghiệp vụ công tác đảng, còn ít kinh nghiệm trong công tác đảng.
- Chất lượng sinh hoạt chi bộ phụ thuộc vào sự lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra đôn đốc của cấp ủy cấp trên. Một số cấp ủy chưa thực hiện nghiêm túc công tác kiểm tra, đánh giá, kịp thời uốn nắn, hướng dẫn sinh hoạt chi bộ nâng cao chất lượng sinh hoạt của các loại hình chi bộ, trong đó có chi bộ cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp. Đồng thời các cấp ủy cấp trên cũng chưa chú ý đến việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ bí thư, các chi ủy viên của các chi bộ.
Các nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động nhiều mặt đến thực trạng chất lượng sinh hoạt đảng trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp của thành phố Hà Nội, trong đó nguyên nhân chủ quan thuộc về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và năng lực của đội ngũ chi ủy, bí thư chi bộ và đội ngũ đảng viên của các tổ chức đảng, sự yếu kém của các tổ chức cơ sở đảng, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, tệ quan liêu, tham nhũng chưa được ngăn chặn và đẩy lùi; các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng không được chấp hành nghiêm minh là những nguyên nhân chủ yếu và có tính chất quyết định, hạn chế chất lượng sinh hoạt chi bộ. Vì vậy, để nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ nói chung và chi bộ các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp của Hà Nội trước hết phải có
81
82
CHƯƠNG 3