6. Giá trị khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Nhu cầu khách quan cần hoàn thiện hiến pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiến
Đầu tiên cần phải khẳng định rằng muốn nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ Hiến pháp ở nước ta thì hoàn thiện Hiến pháp là một nhu cầu khách quan tất yếu. Bởi các quy định của Hiến pháp là cơ sở pháp lý cho hoạt động của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam. Không thể kỳ vọng quá nhiều vào hiệu quả hoạt động của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp nếu chúng ta không xây dựng được một bản Hiến pháp với nội dung hoàn chỉnh.
Một Bản Hiến pháp với những quy định hợp lý có tác dụng thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ chế nhà nước trong quá trình thực hiện trọng trách bảo vệ Hiến pháp. Có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan quyết định hiệu quả bảo vệ Hiến pháp nhưng chính sự thiếu hụt một nền tảng pháp lý vững chắc là nguyên nhân cơ bản nhất khiến cho hoạt động bảo hiến của cơ chế nhà nước không thu được hiệu quả như mong đợi trong thời gian qua. Điều này có thể dễ đàng thấy được thông qua thực trạng công tác bảo vệ Hiến pháp do cơ chế nhà nước thực hiện đã phân tích trong Chương II của luận văn. Hầu hết những bất cập trong từng hoạt động từ giải thích Hiến pháp, giám sát tính hợp hiến của văn bản quy phạm pháp luật cho đến kiểm tra, giám sát việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của các cơ quan nhà nước đều bắt nguồn từ nguyên nhân thiếu hụt các quy định pháp luật, khiến cho cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình thực thi nhiệm vụ, trọng trách bảo hiến của mình. Đó là hệ quả tất yếu từ sự thiếu hụt ngay trong chính nội dung Hiến pháp. Bởi Hiến pháp là nguồn của các văn bản quy phạm pháp luật, hay nói cách khác, các văn bản trong hệ thống pháp luật là sự cụ thể hóa
các quy định trong nội dung Hiến pháp. Do đó, từ chỗ thiếu nguồn, sự thiếu hụt các quy phạm pháp luật cụ thể để điều chỉnh trong thực tế là điều đương nhiên. Không thể tiếp tục duy trì tình trạng này nếu chúng ta muốn xây dựng một nhà nước pháp quyền theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Bởi nhà nước pháp quyền là nơi mà Hiến pháp được tôn vinh, luôn ở vị trí tối thượng trong hệ thống pháp luật và pháp luật trở thành nền tảng cho mọi hoạt động của công dân, tổ chức, mọi cơ quan trong bộ máy nhà nước, luôn đòi hỏi khắt khe phải được tuân thủ, thực hiện một cách triệt để. Song, đó mới chỉ là cách hiểu chưa đầy đủ về nhà nước pháp quyền, thực ra bản chất của nhà nước pháp quyền mang tính nhân văn và trực diện hơn nhiều. Bản chất của nhà nước pháp quyền vốn là tôn trọng quyền con người, quyền công dân. Nhà nước pháp quyền là môi trường lý tưởng để các quyền cơ bản của con người và quyền công dân được bảo vệ ở mức cao nhất, vì vậy, không một thế lực nào cũng như không một hành vi nào gây ảnh hưởng hay xâm hại đến quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được chấp nhận tồn tại trong nhà nước pháp quyền. Hiến pháp trong nhà nước pháp quyền được sử dụng như một phương tiện để thực hiện các quyền đó. Hiến pháp càng hoàn thiện, thì quyền con người và quyền công dân càng được bảo đảm chắc chắn và ngược lại. Như vậy, một hệ thống pháp luật còn nhiều kẽ hở, khiếm khuyết mà trước hết là sự thiếu hoàn chỉnh của Hiến pháp như hiện nay ở nước ta là điều kiện hết sức thuận lợi để những vi phạm pháp luật và vi phạm Hiến pháp dễ dàng xảy ra mà không hề bị phát hiện hay xử lý kịp thời, thích đáng. Hay nói cách khác, Hiến pháp nước ta trong thời điểm hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà nước pháp quyền. Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và nhà nước ta đang xem nhà nước pháp quyền là mục tiêu hàng đầu cần phấn đấu xây dựng trong thời gian ngắn nhất có thể, để đạt tới đích đó, trước hết chúng ta cần phải nhanh chóng hoàn thiện Hiến pháp để đáp ứng đòi hỏi của nhà nước pháp quyền.
Mặt khác, kể từ sau khi Việt Nam tiến hành hội nhập với khu vực và thế giới, tình hình kinh tế - chính trị - xã hội nước ta có nhiều biến động lớn,
nhiều quan hệ xã hội mới dần được hình thành, trong khi đó Hiến pháp nước ta lại chưa có sự điều chỉnh kịp thời, kéo theo sự chậm điều chỉnh nội dung của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, từ chỗ thiếu nền tảng pháp lý, các cơ quan nhà nước không tránh khỏi bối rối trong quá trình làm việc, ảnh hưởng tới quyền lợi của cá nhân, tổ chức. Tình trạng này còn làm nảy sinh nhiều vi phạm pháp luật, mà những vi phạm này không hề bị xử lý bởi các cơ quan chức năng do chưa được quy định trong luật. Thực tế này đòi hỏi các cơ quan lập pháp và lập quy phải nhanh chóng ban hành những văn bản quy phạm pháp luật nhằm lấp đầy những kẽ hở và lỗ hổng trong hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, đó mới chỉ là giải pháp tình thế, quan trọng và trước hết Hiến pháp phải đưa ra những quy định về những nội dung mới đó. Tránh tình trạng quan hệ xã hội xuất hiện rồi văn bản pháp luật mới đi sau để điều chỉnh, về lâu về dài sẽ dẫn tới tình trạng nội dung của văn bản lại có phần lạc hậu so với quan hệ xã hội, và cuối cùng không theo kịp với sự phát triển của quan hệ xã hội. Tình trạng chậm điều chỉnh hay điều chỉnh không kịp thời của Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật nước ta cho thấy trình độ lập pháp non kém và đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới sự kém hoàn thiện của Hiến pháp nói riêng và hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung. Trong khi đó, với mong muốn hội nhập quốc tế một cách nhanh nhất, Việt Nam không thể bỏ qua yêu cầu hoàn thiện Hiến pháp và pháp luật. Bởi cho đến thời điểm hiện nay trong Hiến pháp nước ta có một số nội dung không phù hợp với các Điều ước quốc tế mà Việt Nam gia nhập hoặc ký kết, đòi hỏi cần phải được điều chỉnh, sửa đổi hoặc thay thế cho phù hợp với tình hình mới. Từ những lý do nêu trên, một lần nữa phải khẳng định chúng ta không thể tiến hành hội nhập quốc tế nếu không tập trung hoàn thiện Hiến pháp và hệ thống pháp luật nước nhà.
Trong khi đó, qua nội dung quy định hiện hành về vấn đề bảo hiến, có thể nhận thấy một thực trạng là các tranh chấp, vi phạm Hiến pháp nước ta chưa được giải quyết một cách chuyên nghiệp, đúng tầm. Thực tế, trong suốt những năm qua, các tranh chấp, vi phạm Hiến pháp ở nước ta thay vì được
giải quyết theo một trình tự, thủ tục đặc biệt thì lại được xử lý theo trình tự, thủ tục tương tự như các tranh chấp, vi phạm pháp luật thông thường, không thông qua một thiết chế bảo hiến có tính chuyên trách như ở các nước trên thế giới. Nội dung Hiến pháp không hề có điều khoản nào ghi nhận việc giải quyết tranh chấp, vi phạm Hiến pháp thông qua một thiết chế bảo hiến chuyên trách. Tình trạng này cần phải sớm chấm dứt khi chúng ta xây dựng nhà nước pháp quyền, sự ra đời của một thiết chế bảo hiến chuyên trách trong tương lai không xa gián tiếp khẳng định điều đó. Để chuẩn bị cho sự ra đời của thiết chế bảo hiến chuyên trách nhằm tăng cường thêm sức mạnh bảo hiến cho Hiến pháp nước ta, việc hoàn thiện Hiến pháp là điều hiển nhiên. Nhu cầu phải điều chỉnh để hoàn thiện nội dung Hiến pháp nước ta hơn lúc nào hết lại được đặt ra như một nhiệm vụ cấp bách ngay lập tức phải thực hiện. Đó cũng là cơ sở để tăng cường hiệu quả cho hoạt động bảo vệ Hiến pháp nước ta.
Một lý do nữa là trong nội dung Hiến pháp còn chứa đựng nhiều quy định chưa rõ ràng, khó có khả năng viện dẫn. Điểm bất cập này gây ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của các cơ quan nhà nước khi các cơ quan này tiến hành viện dẫn quy phạm Hiến pháp để xử lý các tranh chấp, vi phạm Hiến pháp. Khiến chúng ta phải đặt vấn đề sửa đổi để hoàn thiện Hiến pháp, điều này sẽ góp phần tăng cường thêm hiệu quả cho hoạt động bảo vệ Hiến pháp ở nước ta hiện nay.