6. Giá trị khoa học và thực tiễn của đề tài
3.2. Phương hướng hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp
mọi cơ quan nhà nước thực hiện. Tuy nhiên, bảo vệ Hiến pháp bằng một cơ chế nhà nước chuyên trách hoặc mang tính chuyên môn cao mới thể hiện được tính chất pháp quyền của nhà nước. Nhất là trong thời điểm hiện tại, việc xây dựng nhà nước pháp quyền không thể tách rời công tác tổ chức, hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp, trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng cơ chế nhà nước bảo hiến chuyên trách. Trong các đường lối, chủ trương của Đảng ta từ trước tới nay, tôn trọng và đề cao Hiến pháp, bảo đảm thi hành Hiến pháp và pháp luật là nội dung được thể hiện một cách nhất quán trong các bản Hiến pháp từ Hiến pháp 1946, được kế tiếp sau đó trong các Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980 và Hiến pháp 1992 sửa đổi năm 2001. Cụ thể Điều 12 Hiến pháp năm 1992 quy định: "Các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật". Trải qua nhiều năm, quan điểm của Đảng và nhà nước ta đối với vấn đề bảo vệ Hiến pháp và việc tổ chức cơ chế bảo hiến chuyên trách có sự phát triển rõ rệt. Trong suốt những năm qua sự đổi mới về mặt tư duy, nhận thức của Đảng là một quá trình phát triển dần dần từng bước từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, từ khái quát tới cụ thể và ngày càng hoàn chỉnh hơn. Ban đầu quan điểm của Đảng ta đối với hoạt động bảo hiến chỉ thể hiện một cách khái quát xoay quanh việc đảm bảo tuân thủ và thi hành Hiến pháp và pháp luật một cách chung chung. Mặc dù vậy, bảo vệ Hiến pháp vẫn là hoạt động được Đảng và nhà nước ta chú trọng ngay từ khi bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta - Hiến pháp 1946 ra đời. Bằng chứng là ngay khi Hiến pháp 1946 được ban hành đi kèm với nó là một cơ chế nhà nước có trách nhiệm kiểm tra, giám sát sự tuân thủ, thực thi Hiến pháp cũng được tổ chức nhằm đảm bảo cho Hiến pháp được tuân thủ và thực hiện một cách nghiêm chỉnh. Trải qua nhiều năm, lần lượt các bản Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980 và Hiến pháp 1992 sửa đổi năm 2001 ra đời, vấn đề bảo vệ Hiến pháp vẫn không ngừng được chú trọng,
quan tâm, với cơ chế giám sát, kiểm tra việc tuân thủ và thực thi Hiến pháp từng bước được củng cố, hoàn thiện hơn. Nhưng phải đến năm 2001, khi Việt Nam quyết định sửa đổi Hiến pháp để đáp ứng với nhu cầu hội nhập quốc tế, vấn đề bảo vệ Hiến pháp mới thực sự trở thành trọng tâm thu hút mọi sự quan tâm và chú ý của Đảng và nhà nước ta. Để tăng cường hơn nữa cho hoạt động bảo hiến việc tổ chức một thiết chế bảo hiến chuyên trách hoặc mang tính chuyên môn ở nước ta lần đầu tiên được đặt ra. Vấn đề này bắt nguồn từ quan điểm theo đuổi mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền của Đảng ta được xác định cụ thể trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX. Quan điểm này tiếp tục được thể chế hóa tại Điều 2 Hiến pháp 1992 sửa đổi vào cuối năm 2001 như sau: "Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp"[22]. Gần đây nhất, trong văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng ta có đoạn: "Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Quyền lực nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp..."[9]. Qua đó, Đảng ta đã khẳng định bên cạnh sự phân công, phối hợp còn phải có sự kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Như vậy, lần đầu tiên, yếu tố "kiểm soát quyền lực nhà nước" đã được Đảng ta chính thức đề cập tới trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Nếu thực hiện tốt việc kiểm soát quyền lực nhà nước, chúng ta sẽ hạn chế được đáng kể những vi phạm Hiến pháp có thể xảy ra trong quá trình các cơ quan nhà nước thực hiện
chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của họ. Có thể nói Hiến pháp hiện diện ở vị trí tối cao trong nhà nước pháp quyền, nên cơ chế bảo vệ Hiến pháp được so sánh như chiếc "vương miện" của nhà nước pháp quyền. Thật khó hình dung nếu một nhà nước pháp quyền mà lại thiếu đi cơ chế bảo hiến, bởi cơ chế bảo hiến chính là biểu tượng đặc thù của nhà nước pháp quyền, nó đại diện cho chủ quyền của nhân dân, sự đảm bảo cho các quyền cơ bản của con người, quyền công dân và sự vinh danh tính tối cao của Hiến pháp và hiệu lực thực tế của pháp luật. Như vậy, mục đích thiết lập một nhà nước pháp quyền theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta không thể tách rời công cuộc tổ chức cơ chế bảo hiến chuyên trách hoặc mang tính chuyên môn cao. Đồng nghĩa với việc cùng một lúc chúng ta phải xúc tiến xây dựng nhà nước pháp quyền song song với việc tổ chức một thiết chế bảo hiến chuyên trách ở nước ta. Tuy nhiên, đây mới chỉ là vấn đề mang tính lý luận, trên thực tế phải đến năm 2006, việc tổ chức một cơ chế bảo hiến chuyên trách mới được đặt ra trong nội dung báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng. Báo cáo nêu rõ định hướng bảo vệ Hiến pháp hết sức mới mẻ đó là:
"Xây dựng cơ chế phán quyết về những vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp" [8]. Từ đây chương trình xây dựng cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp chuyên trách ở nước ta mới chính thức được khởi động.
Cũng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X cùng lúc với việc thành lập một cơ chế bảo hiến chuyên trách, Đảng ta còn chú trọng tăng cường, củng cố thêm hoạt động bảo vệ Hiến pháp do các cơ quan nhà nước ta thực hiện từ trước tới nay thông qua việc khẳng định quan điểm "Xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp trong các hoạt động và quyết định của các cơ quan công quyền" [8].
Có thể nói, những quan điểm, tư tưởng của Đảng mang tính dẫn đường cho cả quá trình xây dựng, tổ chức cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp, bởi nó không chỉ định hướng cho sự phát triển của các yếu tố cấu thành cơ
chế bảo hiến, mà còn chi phối toàn bộ hoạt động của cơ chế bảo vệ Hiến pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong đó, quan điểm của Đảng đã nêu trên về việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế giám sát tính hợp hiến đối với các hoạt động của cơ quan công quyền và tính hợp hiến của các văn bản do các cơ quan này ban hành, được xem là quan điểm mang tính quyết định đối với nội dung thể chế bảo hiến, xu hướng hình thành và phát triển của thiết chế bảo hiến. Hay quan điểm về việc xây dựng cơ chế bảo hiến chuyên trách nhằm vào phán quyết các vi phạm Hiến pháp trong các lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp của quyền lực nhà nước là quan điểm mang đến những thay đổi quan trọng trong nguyên tắc hoạt động của cơ chế bảo vệ Hiến pháp nước ta. Quan điểm này đã tạo ra một nguyên tắc hết sức mới mẻ về thủ tục giải quyết đối với các vi phạm Hiến pháp, theo đó, những tranh chấp, vi phạm Hiến pháp sẽ được giải quyết thông qua một cơ chế bảo hiến chuyên trách - điều từ trước tới nay chưa từng có ở Việt Nam(trước đó, các tranh chấp, vi phạm Hiến pháp đều được giải quyết bằng thiết chế và thủ tục tương tự như các tranh chấp, vi phạm pháp luật thông thường). Rõ ràng, qua đó có thể thấy quan điểm của Đảng ta đã có sự tiến triển hơn hẳn, theo đó, nhận thức của Đảng đối với các vấn đề như nhà nước pháp quyền, bảo vệ Hiến pháp và vai trò của các cơ quan tư pháp trong hoạt động bảo hiến cũng như trong tổ chức bộ máy nhà nước đã có sự chuyển biến mạnh mẽ. Đồng thời quan điểm này cũng bộc lộ thái độ của Đảng và nhà nước ta trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền, nhằm đảm bảo tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân, hoạt động của các cơ quan nhà nước là nhằm đảm bảo cho quyền công dân được tôn trọng và thực hiện một cách đầy đủ.