Chương 2: Biểu hiện quyền lực của Tổng thống trong thể chế chính trị Mỹ
2.4. Quyền lực của Tổng thống trong các lĩnh vực đối ngoại và an ninh - quốc phòng
2.4.1. Trong lĩnh vực đối ngoại.
Theo Hiến pháp, tổng thống là quan chức liên bang chịu trách nhiệm tối cao về các mối quan hệ giữa Hoa Kỳ với các nước khác. Tổng thống bổ nhiệm các đại sứ, công sứ và lãnh sự – với sự phê chuẩn của Thượng viện, – tiếp nhận các đại sứ và các quan chức nhà nươực khác của nước ngoài. Cùng với bộ trưởng ngoại giao, tổng thống điều hành tất cả các mối liên hệ chính thức với các chính phủ nước ngoài. Đôi khi tổng thống có thể đích thân tham gia các hội nghị thượng đỉnh, tại đó những người đứng đầu các nhà nươực gặp gỡ nhau để trực tiếp trao đổi ý kiến. Vì thế, Tổng thống Woodrow Wilson đã dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới hội nghị Paris khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ nhất; Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã gặp gỡ các lãnh tụ Đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ hai; và kể từ đó tổng thống nào cũng đã họp mặt với các lãnh tụ thế giới để thảo luận các vấn đề kinh tế và chính trị, và nhằm đi tới những hiệp ước song phương và đa phương.
Thông qua Bộ Ngoại giao, tổng thống chịu trách nhiệm bảo vệ người Mỹ ở nước ngoài và bảo vệ những kiều dân nước ngoài ở Mỹ. Tổng thống quyết định việc có công nhận hay không công nhận các quốc gia mới và các
chính quyền mới, đàm phán các hiệp ước với những quốc gia khác sẽ liên minh với Hoa Kỳ khi được hai phần ba thành viên Thượng viện thông qua.
Tổng thống còn có quyền đàm phán “các hiệp định hành pháp” với những cường quốc nước ngoài mà không cần đến sự phê chuẩn của Thượng viện.
Nhiều người cho rằng lĩnh vực đối ngoại là độc quyền của Tổng thống:
Tổng Thống vừa là người hoạch định vừa là người thực thi chính sách đối ngoại. John Marshall đã từng tuyên bố: “ Tổng thống là cơ quan duy nhất của Quốc gia trong lĩnh vực đối ngoại, và là đại diện duy nhất của Quốc gia trước các quốc gia khác.” [28]. Thực tế Tổng thống là người duy nhất được bổ nhiệm, triệu hồi đại sứ và các đại diện ngoại giao nước mình ; tiếp nhận đại sứ và quốc thư nước ngoài; dẫn đầu các cuộc thăm mang tính quốc gia và ở mức cao nhất đến các nước. Tổng thống có quyền phong hàm cấp, quyết định vấn đề nhân sự và trật tự công tác ngoại giao. Tổng thống còn được quyền công nhận chính phủ nước ngoài và cho phép hay ngăn cản đặt quan hệ ngoại giao với họ, ấn định các mức quan hệ của Mỹ với các quốc gia trên thế giới.
Tổng thống thay mặt nhà nước tham dự hội nghị Quốc tế, đàm phán và kí kết các loại điều ước Quốc tế liên quan thông dụng nhất là hiệp ước và hiệp định.
Tổng thống còn có thể hủy bỏ hiệp ước mà không cần sự chấp thuận của Thượng viện hoặc Quốc hội. Vấn đề này không được quy định trong Hiến pháp Mỹ, nhưng được tạo lập từ năm 1979 như một tiền lệ.
2.4.2. Trong lĩnh vực an ninh- quốc phòng.
Là nguyên thủ quốc gia, Tổng thống Mỹ là người thống lĩnh các lực lượng vũ trang – nắm quyền chỉ huy tối cao đối với quân đội, cảnh sát và nhiều đơn vị vũ trang đặc biệt; điều động, sử dụng các lực lượng này vì mục
cấp, bổ nhiệm và bãi nhiệm những chức vụ quan trọng trong lực lượng vũ trang. Tổng thống có thể cho thành lập những cơ quan và lực lượng vũ trang đặc biệt – như Truman thành lập Hội đồng an ninh quốc gia (NSC), Cục tình báo trung ương (CIA) năm 1947, Kennedy thiết lập lực lượng đặc nhiệm tác chiến hỗn hợp (SEAL) năm 1962…[5, tr. 112]
Trong lĩnh vực an ninh – quốc phòng , đáng kể nhất là “thẩm quyền chiến tranh” – quyền hợp pháp được phát động chiến tranh. Quyền này quy định mập mờ trong Hiến pháp (Hiến pháp Mỹ cho Quốc hội quyền tuyên chiến tranh nhưng Tổng thống – với tư cách Tổng tư lệnh – mặc hiên có quyền ra lệnh cho quân đội hành động). Nhưng thực tế cho thấy Tổng thống thường vượt quá “quyền phòng vệ” rất nhiều. Tổng thống có quyền ban bố tình trạng chiến tranh đã được Quốc hội thông qua với nước khác, quyền phái quân đội đến can thiệp vào những cuộc xung đột trên thế giới, quyền sử dụng các loại vũ khí hàng loạt…Như vậy trong lĩnh vực an ninh- quốc phòng Tổng thống thể hiện Quyền lực rất lớn của mình.