Tích hợp kiến thức giáo dục môi trường chương Nitơ - Photpho ở bộ môn hóa học lớp 11 - chương trình cơ bản

Mục đích nghiên cứu của đề tài này là tích hợp nội dung giáo dục môi trường vào một số bài giảng chương Nitơ – Photpho môn hóa lớp 11 chương trình cơ bản nhằm giúp học sinh ý thức bảo vệ môi trường.

A. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề

1. Lí do ch n đ  tài ọ ề

Cùng v i s  phát tri n c a khoa h c kĩ thu t, kinh t  xã h i thì môiớ ự ể ủ ọ ậ ế ộ  

trường đang tr  thành v n đ  đở ấ ề ược toàn c u quan tâm. Hi n nay, s  phát tri nầ ệ ự ể  

v  kinh t  kéo theo h u qu  là trái đ t  m d n lên, ô nhi m môi trề ế ậ ả ấ ấ ầ ễ ường s ng vàố  phá hu  sinh c nh t  nhiên. Nguyên nhân sâu xa và tr c ti p đ u do con ngỷ ả ự ự ế ề ườ  i

Vì v y vi c giáo d c b o v  môi trậ ệ ụ ả ệ ường cũng nh  trang b  ki n th c b o vư ị ế ứ ả ệ môi trường cho th  h  tr  là đi u c p thi t. B i vì b o v  môi trế ệ ẻ ề ấ ế ở ả ệ ường không 

ch  là b o v  trái đ t mà chính là b o v  cu c s ng c a chúng ta. ỉ ả ệ ấ ả ệ ộ ố ủ

L n đ u tiên trong l ch s , t i cu c h p Liên hi p Qu c (LHQ) v  b o vầ ầ ị ử ạ ộ ọ ệ ố ề ả ệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên   Pari, thu t ng  “GDMT” đở ậ ữ ượ ử ục s  d ng, 

ti p đó ngày 5/6/1972, t i h i ngh  LHQ h p   Stockhôm (Thu  Đi n) đã nh tế ạ ộ ị ọ ở ỵ ể ấ  trí nh n m nh: Vi c b o v  thiên nhiên và môi trấ ạ ệ ả ệ ường là hai nhi m v  hàng đ uệ ụ ầ  

c a nhân lo i và ngày 5 tháng 6 hàng năm tr  thành “Ngày môi trủ ạ ở ường th  gi i”.ế ớ  Các h i ngh  qu c t  v  môi trộ ị ố ế ề ường liên ti p di n ra đã nói lên t m quan tr ngế ễ ầ ọ  

và s  kh n thi t c a toàn c u.ự ẩ ế ủ ầ

Giáo d c môi trụ ường được xem là m t trong nh ng bi n pháp hàng đ uộ ữ ệ ầ  

đ  b o v  môi trể ả ệ ường có hi u qu , giúp con ngệ ả ười có được nh n th c đúngậ ứ  

đ n v  môi trắ ề ường, v  vi c khai thác và s  d ng h p lí các ngu n tài nguyên.ề ệ ử ụ ợ ồ  Giáo d c b o v  môi trụ ả ệ ường không còn là nhi m v  c a riêng ai mà là nhi mệ ụ ủ ệ  

v  c a m i ngụ ủ ọ ười, m i nhà, m i t  ch c nh ng có vai trò quan tr ng nh t v nọ ọ ổ ứ ư ọ ấ ẫ  

là ngành giáo d c, đ c bi t là các trụ ặ ệ ường ph  thông. Vì nhà trổ ường ph  thông làổ  

n i đào t o th  h  tr , nh ng ch  nhân tơ ạ ế ệ ẻ ữ ủ ương lai c a đ t nủ ấ ước, nh ng ngữ ườ ẽ i s

đ m nhi m nhi m v  giáo d c, tuyên truy n, khai thác và b o v  môi trả ệ ệ ụ ụ ề ả ệ ường và các ngu n tài nguyên thiên nhiên. ồ

 n c ta, giáo d c môi tr ng đã đ c đ a vào ch ng trình đào t o

c a m t s  trủ ộ ố ường đ i h c và chạ ọ ương trình giáo d c ph  thông   m t s  mônụ ổ ở ộ ố  

h c trong đó có b  môn hoá h c. Môn hoá h c là m t trong nh ng môn h c cóọ ộ ọ ọ ộ ữ ọ  liên quan m t thi t v i môi trậ ế ớ ường. Thông qua các bài gi ng   trả ở ường phổ thông, giáo viên hoá h c có th  cung c p thêm thông tin, m  r ng ki n th c vàọ ể ấ ở ộ ế ứ  giáo d c ý th c b o v  môi trụ ứ ả ệ ường cho h c sinh. Nh ng n i dung này s  t oọ ữ ộ ẽ ạ  

h ng thú h c t p, kh i d y ni m say mê môn hoá h c cho h c sinh. Là giáo viênứ ọ ậ ơ ậ ề ọ ọ  hoá h c sau nhi u năm tham gia gi ng d y l ng ghép tích h p n i dung giáo d cọ ề ả ạ ồ ợ ộ ụ  môi trường vào các bài h c liên quan, tôi m nh d n ch n đ  tài sáng ki n kinhọ ạ ạ ọ ề ế  nghi m ệ “Tích h p ki n th c giáo d c môi tr ợ ế ứ ụ ườ ng ch ươ ng Nit  ­ Photpho  ơ ở  

b  môn hóa h c l p 11 ­ ch ộ ọ ớ ươ ng trình c  b n” ơ ả  

2. M c đích nghiên c u ụ ứ

Tích h p n i dung giáo d c môi trợ ộ ụ ường vào m t s  bài gi ng chộ ố ả ươ  ngNit  – Photpho môn hóa l p 11 chơ ớ ương trình c  b n nh m giúp h c sinh ý th cơ ả ằ ọ ứ  

b o v  môi trả ệ ường. 

3. Đ i tố ượng, ph m vi nghiên c uạ ứ

Đ i tố ượng nghiên c u là h c sinh THPT, trong đó đ i tứ ọ ố ượng chính là h cọ  sinh l p11. C  th  là h c sinh l p11A4,11A5,11A6,11A7 năm h c 2018 ­ 2019,ớ ụ ể ọ ớ ọ  

2019 ­ 2020… và nhi u năm trề ước đây c a trủ ường THPT Di n Châu 5 ­ huy nễ ệ  

Di n Châu ­ t nh Ngh  An. ễ ỉ ệ

Ph m vi nghiên c u: Chạ ứ ương trình ban c  b n môn hoá h c l p 11 trungơ ả ọ ớ  

h c ph  thông thu c chọ ổ ộ ương Nit  – Photpho.ơ

4. N i dung nghiên c u ộ ứ

Nghiên c u v  d y h c tích h p n i dung giáo d c môi trứ ề ạ ọ ợ ộ ụ ường và t mầ  quan tr ng c a v n đ  giáo d c môi trọ ủ ấ ề ụ ường cho h c sinh trung h c ph  thông. ọ ọ ổ

Nghiên c u xây d ng n i dung ki n th c giáo d c b o v  môi trứ ự ộ ế ứ ụ ả ệ ường vào 

m t s  bài d y hóa h c chộ ố ạ ọ ương Nit  – Photpho l p 11 thu c ban c  b n ơ ớ ộ ơ ả ở 

trường trung h c ph  thông. ọ ổ

5. Phương pháp nghiên c uứ

­ Phương pháp nghiên c u lí thuy t: Phân tích và h  th ng hóa các tài li uứ ế ệ ố ệ  

có liên quan đ n đ  tài môi trế ề ường trong sách giáo khoa, báo chí và nhi u tài li uề ệ  khác. 

­ Phương pháp th c nghi m: Ti n hành thí nghi m   các gi  d y trên l pự ệ ế ệ ở ờ ạ ớ  

t  b n thân và đ ng nghi p. ừ ả ồ ệ

­ Đi u tra, t ng h p và đánh giá. ề ổ ợ

6. Nh ng đi m m i và đóng góp c a đ  tài ữ ể ớ ủ ề

Trong quá trình tìm hi u, nghiên c u, tôi nh n th y đ  tài ch a có tác giể ứ ậ ấ ề ư ả nào đ  c p đ n m t cách toàn di n và phù h p v i đ i tề ậ ế ộ ệ ợ ớ ố ượng h c sinh THPT vọ ề 

v n đ  giáo d c môi trấ ề ụ ường   môn hóa h c chở ọ ương Nit  – Photpho l p 11ơ ớ  

chương trình c  b n. Cũng có tác gi  có đ  c p đ n giáo d c môi trơ ả ả ề ậ ế ụ ường vào 

b  môn hóa h c THPT nh ng m i   d ng s  lộ ọ ư ớ ở ạ ơ ược ch  ch a nghiên c u sâu vàứ ư ứ  còn r t ít bài t p v n d ng th c t  ấ ậ ậ ụ ự ế

Đ  tài có kh  năng v n d ng vào th c ti n cu c s ng trong vi c giáo d cề ả ậ ụ ự ễ ộ ố ệ ụ  

ý th c b o v  môi trứ ả ệ ường, phát tri n s n xu t.ể ả ấ

Đ  tài nghiên c u phù h p v i tình hình đ i m i phề ứ ợ ớ ổ ớ ương pháp d y ­ h cạ ọ  hoá h c b c THPT hi n nay. ọ ậ ệ

B. N I DUNGỘ

Chương 1. C  S  LÍ THUY T VÀ TH C TI N C A Đ  TÀIƠ Ở Ế Ự Ể Ủ Ề

1.1. T ng quan v  môi trổ ề ường và ô nhi m môi trễ ường

1.1.1. Khái ni m v  môi trệ ề ường

Môi trường bao g m các y u t  t  nhiên và y u t  v t ch t nhân t o cóồ ế ố ự ế ố ậ ấ ạ  quan h  m t thi t v i nhau, bao quanh con ngệ ậ ế ớ ười và thiên nhiên

Môi trường c a con ngủ ười bao g m toàn b  h  th ng t  nhiên và các hồ ộ ệ ố ự ệ 

th ng do con ngố ườ ại t o ra, nh ng cái h u hình (t p quán, ni m tin…), trong đóữ ữ ậ ề  con ngườ ối s ng và lao đ ng, h  khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân t oộ ọ ạ  

nh m tho  mãn nhu c u cho cu c s ng sinh ho t c a mình. Môi trằ ả ầ ộ ố ạ ủ ường s ngố  không ph i là n i t n t i, sinh trả ơ ồ ạ ưởng và phát tri n cho m t th c th  sinh v t vàể ộ ự ể ậ  con người, mà nó còn là “khung c nh c a cu c s ng, c a lao đ ng và vui ch iả ủ ộ ố ủ ộ ơ  

gi i trí c a con ngả ủ ười”. Môi trường s ng c a con ngố ủ ười là c  vũ tr  bao la,ả ụ  trong đó h  M t Tr i và Trái Đ t là b  ph n có  nh hệ ặ ờ ấ ộ ậ ả ưởng tr c ti p và rõ r tự ế ệ  

nh t.ấ

Môi trường là t ng h p t t c  các nhân t  v t lí, hoá h c, kinh t  xã h iổ ợ ấ ả ố ậ ọ ế ộ  

có tác đ ng t i m t cá th , m t qu n th , ho c m t c ng đ ng.ộ ớ ộ ể ộ ầ ể ặ ộ ộ ồ

Môi trường v t lí: Là môi trậ ường bao g m các thành ph n vô sinh c a môiồ ầ ủ  

trường t  nhiên nh  môi trự ư ường th ch quy n, môi trạ ể ường thu  quy n, môiỷ ể  

trường khí quy n và môi trể ường sinh quy n.ể

+ Th ch quy n (đ t):  Là l p v  c ng ngoài c a trái đ t, có c u t o hìnhạ ể ấ ớ ỏ ứ ủ ấ ấ ạ  thái ph c t p, có thành ph n không đ ng nh t, có b  dày thay đ i theo nh ng vứ ạ ầ ồ ấ ề ổ ữ ị trí đ a lí khác nhau t  0 đ n 100 km.ị ừ ế

+ Thu  quy n (nỷ ể ước): Là m t trong nh ng y u t  ch  y u c a h  sinhộ ữ ế ố ủ ế ủ ệ  thái, là nhu c u c  b n c a m i s  s ng trên trái đ t và c n thi t cho các ho tầ ơ ả ủ ọ ự ố ấ ầ ế ạ  

đ ng kinh t  ­ xã h i c a loài ngộ ế ộ ủ ười. Thu  quy n bao g m t t c  các d ngỷ ể ồ ấ ả ạ  ngu n nồ ước có trên trái đ t nh : Đ i dấ ư ạ ương, bi n, h , sông, su i, các ngu nể ồ ố ồ  

ch a băng đá   hai c c Trái Đ t và các ngu n nứ ở ự ấ ồ ước ng m. Kh i lầ ố ượng thuỷ quy n ể ước tính vào kho ng 1,38.10ả 21kg (tương đương 0,03% t ng kh i lổ ố ượ  ngtrái đ t).ấ

+ Khí  quy n: Là l p khí bao quanh b  m t Trái   Đ t, có  kh i  lể ớ ề ặ ấ ố ượ  ng5,2.1018kg, nh  h n 0,0001% tr ng lỏ ơ ọ ượng trái đ t. Khí quy n có vai trò quanấ ể  

tr ng trong vi c gi  cân b ng nhi t lọ ệ ữ ằ ệ ượng c a trái đ t thông qua quá trình h pủ ấ ấ  

th  tia t  ngo i t  M t Tr i chi u xu ng và tia nhi t t  m t đ t ph n x  lên.ụ ử ạ ừ ặ ờ ế ố ệ ừ ặ ấ ả ạ+ Sinh quy n: Là toàn b  các d ng v t th  s ng t n t i   bên trong, bênể ộ ạ ậ ể ố ồ ạ ở  trên và ngoài Trái Đ t, trong đó có c  th  s ng và các h  sinh thái ho t đ ng.ấ ơ ể ố ệ ạ ộ  

Đây là m t h  th ng đ ng và r t ph c t p. N i sinh s ng c a sinh v t trongộ ệ ố ộ ấ ứ ạ ơ ố ủ ậ  sinh quy n g m môi trể ồ ường c n (đ a quy n), môi trạ ị ể ường không khí và môi 

trường thu  quy n.ỷ ể

Môi trường sinh v t: Là thành ph n h u sinh c a môi trậ ầ ữ ủ ường. Bao g m cácồ  

h  sinh thái, qu n th  đ ng v t và th c v t. Môi trệ ầ ể ộ ậ ự ậ ường sinh v t t n t i và phátậ ồ ạ  tri n trên c  s  s  ti n hoá c a môi trể ơ ở ự ế ủ ường v t lí. Các thành ph n c a môiậ ầ ủ  

trường luôn luôn   tr ng thái cân b ng đ ng. Nh  ho t đ ng c a các h  sinhở ạ ằ ộ ờ ạ ộ ủ ệ  thái mà năng lượng ánh sáng M t Tr i đặ ờ ược bi n đ i c  b n đ  t o thành v tế ổ ơ ả ể ạ ậ  

ch t h u c  trên Trái Đ t. S  s ng trên Trái Đ t đấ ữ ơ ấ ự ố ấ ược phát tri n nh  s  t ngể ờ ự ổ  

h p các m i quan h  tợ ố ệ ương h  gi a các sinh v t v i môi trỗ ữ ậ ớ ường t o thành m tạ ộ  dòng liên t c trong quá trình trao đ i v t ch t và năng lụ ổ ậ ấ ượng

Chu trình ph  bi n trong t  nhiên là chu trình sinh – đ a – hoá, đó là các chuổ ế ự ị  trình: Nit , photpho, l u hu nh và cacbon… nó ph n ánh quá trình chuy n hoáơ ư ỳ ả ể  các nguyên t  hoá h c t  d ng vô sinh (đ t, nố ọ ừ ạ ấ ước, không khí) thành d ng h uạ ữ  sinh (sinh v t) và ngậ ượ ạc l i. 

1.1.2. Ch c năng c  b n c a môi trứ ơ ả ủ ường

­ Môi trường là không gian s ng c a con ngố ủ ười và các loài sinh v t. ậ

­ Môi trường là n i cung c p tài nguyên c n thi t cho cu c s ng và ho tơ ấ ầ ế ộ ố ạ  

đ ng s n xu t c a con ngộ ả ấ ủ ười. 

­ Môi trường là n i ch a đ ng các ch t th i do con ngơ ứ ự ấ ả ườ ại t o ra trong 

cu c s ng và ho t đ ng s n xu t c a mình. ộ ố ạ ộ ả ấ ủ

­ Môi trường là n i gi m nh  các tác đ ng có h i c a thiên nhiên t i conơ ả ẹ ộ ạ ủ ớ  

người và sinh v t trên trái đ t. ậ ấ

­ Môi trường là n i l u tr  và cung c p thông tin cho con ngơ ư ữ ấ ười. 

Con người luôn c n m t kho ng không gian dành cho nhà  , s n xu tầ ộ ả ở ả ấ  

lương th c và tái t o môi trự ạ ường. Con người có th  gia tăng không gian s ngể ố  

c n thi t cho mình b ng vi c khai thác và chuy n đ i ch c năng s  d ng c aầ ế ằ ệ ể ổ ứ ử ụ ủ  các lo i không gian khác nh  khai hoang, phá r ng, c i t o các vùng đ t và nạ ư ừ ả ạ ấ ướ  c

m i. Vi c khai thác quá m c không gian và các d ng tài nguyên thiên nhiên cóớ ệ ứ ạ  

th  làm cho ch t lể ấ ượng không gian s ng m t đi kh  năng t  ph c h i. ố ấ ả ự ụ ồ

1.1.3. Ô nhi m môi trễ ường

Ô nhi m môi trễ ường là 1 hi n tệ ượng môi trường t  nhiên b  b n, cùng v iự ị ẩ ớ  

nó là các tính ch t v t lý, hóa h c, sinh h c c a môi trấ ậ ọ ọ ủ ường b  thay đ i gây tácị ổ  

h i t i s c kh e c a con ngạ ớ ứ ỏ ủ ười và các sinh v t khác trong t  nhiên. Ô nhi mậ ự ễ  môi trường ch  y u do ho t đ ng đ i s ng, sinh ho t, s n xu t c a con ngủ ế ạ ộ ờ ố ạ ả ấ ủ ườ  igây ra. Ngoài ra, ô nhi m còn do m t s  ho t đ ng t  t  nhiên khác có tác đ ngễ ộ ố ạ ộ ừ ự ộ  

t i môi trớ ường. 

Các lo i ô nhi m môi trạ ễ ường chính hi n nay là: ệ

­ Ô nhi m môi trễ ường không khí: 

Ô nhi m không khí là hi n tễ ệ ượng làm cho không khí s ch thay đ i thànhạ ổ  

ph n và tính ch t do b t c  nguyên nhân nào, có nguy c  gây tác h i t i th cầ ấ ấ ứ ơ ạ ớ ự  

v t và đ ng v t, đ n môi trậ ộ ậ ế ường xung quanh, đ n s c kho  con ngế ứ ẻ ười

Ô nhi m không khí là m t v n đ  có quy mô toàn c u vì các ch t gây ôễ ộ ấ ề ầ ấ  nhi m không khí dù t  ngu n nào và   đâu thì cu i cùng cũng đễ ừ ồ ở ố ược phân tán 

kh p m i n i trong toàn b  khí quy n c a trái đ t.ắ ọ ơ ộ ể ủ ấ

Các ngu n phát tán ch t ô nhi m không khí ch  y u là:ồ ấ ễ ủ ế

­ Giao thông v n t i.ậ ả

­ S n xu t nhi t đi n.ả ấ ệ ệ

­ S  cháyự

­ Các quy trình s n xu t công nghi p.ả ấ ệ

Có th  mô t  tóm t t các ch t ô nhi m, ngu n g c và cách phân lo i chúng theo ể ả ắ ấ ễ ồ ố ạ  

b ng: ả

Ch t ô nhi mấ ễ Ngu n g cồ ố

Khí cacbonic Núi l a, s  hô h p c a sinh v tử ự ấ ủ ậ

Cacbon monooxit (CO) Núi l a, đ ng c  đ t trongử ộ ơ ố

Hiđrocacbon Cây c i, vi khu n, đ ng c  đ t trongố ẩ ộ ơ ố

Các h p ch t h u cợ ấ ữ ơ Công nghi p hoá h c, đ t rác th i, đ t cácệ ọ ố ả ố  

ch t h u c  khácấ ữ ơSO2  và   d n   xu t   c a   l uẫ ấ ủ ư  

hu nhỳ Công   nghi p   hoá   h c,   núi   l a,   b i   nệ ọ ử ụ ướ  c

bi n, vi khu n, đ t nhiên li uể ẩ ố ệ

D n xu t c a nitẫ ấ ủ ơ Vi khu n, đ t nhiên li uẩ ố ệ

Ch t phóng xấ ạ Nhà máy đi n h t nhân, n  bom h t nhânệ ạ ổ ạKim lo i n ng, h p ch t vôạ ặ ợ ấ  

cơ Núi  l a, thiên th ch, sói  mòn do gió, b i

nước bi n, đ ng c  đ t trongể ộ ơ ố

H p   ch t   h u   c   t   nhiênợ ấ ữ ơ ự  

hay t ng h pổ ợ Cháy r ng, công nghi p hoá h c, đ t nhiênừ ệ ọ ố  

li u, đ t ch t th i sinh ho t, nông nghi pệ ố ấ ả ạ ệ  (thu c tr  sâu)ố ừ

Ch t phóng xấ ạ N  bom h t nhânổ ạ

D a vào tác d ng ch  y u c a ch t đ c h i chia ra các nhóm: ự ụ ủ ế ủ ấ ộ ạ

Nhóm 1: Ch t gây b ng, kích thích da, niêm m c, ví d  nh  axit đ c, ki m đ cấ ỏ ạ ụ ư ặ ề ặ  

và loãng (vôi tôi, amoniac)

Nhóm 2: Kích thích đường hô h p: Clấ 2, NH3, SO2, NO, HCl, h i Fơ 2…

+ Ch t kích thích đấ ường hô h p trên và ph  qu n nh  h i ôzon, h iấ ế ả ư ơ ơ  brom…

+ Gây ng t hóa h c: CO hóa h p v i các ch t khác làm m t kh  năng v nạ ọ ợ ớ ấ ấ ả ậ  chuy n oxi c a h ng c u làm hô h p r i lo n.ể ủ ồ ầ ấ ố ạ

Nhóm 4: Ch t tác d ng h  th n kinh trung ấ ụ ệ ầ ương, gây mê, gây tê nh  các lo iư ạ  

rượu, các h p ch t hiđrocacbua, Hợ ấ 2S, CS2, xăng…

Hi n nay, ô nhi m không khí đang là v n đ  th i s  nóng b ng c a cệ ễ ấ ề ờ ự ỏ ủ ả 

th  gi i ch  không ph i riêng c a m t qu c gia nào. Hàng năm trên th  gi i,ế ớ ứ ả ủ ộ ố ế ớ  con người khai thác và s  d ng hàng ngàn, hàng t  t n than đá, d u m , khí đ t.ử ụ ỉ ấ ầ ỏ ố  

Đ ng th i cũng hàng ngày th i vào môi trồ ờ ả ường m t kh i lộ ố ượng l n các lo iớ ạ  

ch t th i khác nhau nh : các lo i ch t th i công nghi p t  các nhà máy và xíấ ả ư ạ ấ ả ệ ừ  nghi p, ch t th i sinh ho t h  dân làm cho hàm lệ ấ ả ạ ộ ượng các lo i khí đ c h i tăngạ ộ ạ  lên nhanh chóng. Môi trường khí quy n đang có nhi u bi n đ i x u đi r t rõ r tể ề ế ổ ấ ấ ệ  

và gây  nh hả ưởng x u đ n con ngấ ế ười và các sinh v t trên trái đ t xanh c aậ ấ ủ  chúng ta.   các nỞ ước nghèo, phương ti n đi l i ch  y u v n là xe g n máy nênệ ạ ủ ế ẫ ắ  

s  ô nhi m t  khói xe cũng là m t lo i ô nhi m khí đáng lo ng i.ự ễ ừ ộ ạ ễ ạ

­ Ô nhi m môi trễ ường nước:

S  ô nhi m môi trự ễ ường nước là s  thay đ i thành ph n và tính ch t c aự ổ ầ ấ ủ  

nước gây  nh hả ưởng t i ho t đ ng s ng bình thớ ạ ộ ố ường c a con ngủ ười, sinh v t,ậ  

s n xu t công nghi p, nông nghi p, thu  s n.ả ấ ệ ệ ỷ ả

Ngu n g c gây ô nhi m ngu n nồ ố ễ ồ ước có th  là do t  nhiên hay nhân t o:ể ự ạ

+ Ô nhi m có ngu n g c t  nhiên là do m a, tuy t tan, lũ l t, gió bão…ễ ồ ố ự ư ế ụ  

ho c do các s n ph m ho t đ ng s ng c a sinh v t, k  c  các xác ch t c aặ ả ẩ ạ ộ ố ủ ậ ể ả ế ủ  chúng

+ Ô nhi m nhân t o ch  y u do ngu n nễ ạ ủ ế ồ ước th i t  các vùng dân c , khuả ừ ư  công nghi p, ho t đ ng giao thông v n t i, do s  d ng thu c tr  sâu, di t c  vàệ ạ ộ ậ ả ử ụ ố ừ ệ ỏ  phân bón trong nông nghi p vào các ngu n nệ ồ ướ ẵc s n có

Các ch t gây ô nhi m nấ ễ ước bao g m các ch t vô c  (axit, ki m, mu i cácồ ấ ơ ề ố  kim lo i n ng, phân bón hoá h c,…), ch t h u c  (các ch t có protein, ch t béo,ạ ặ ọ ấ ữ ơ ấ ấ  

xà phòng, thu c nhu m, ch t gi t t y t ng h p, thu c sát trùng,…), các hoá ch tố ộ ấ ặ ẩ ổ ợ ố ấ  

khác (các ch t th i công nghi p có ch a nhi u h p ch t hoá h c nh  mu i,ấ ả ệ ứ ề ợ ấ ọ ư ố  phenol, amoniac, sunfua, d u m ,…), ô nhi m vi sinh v t (rong t o, nầ ỡ ễ ậ ả ước th iả  

c ng rãnh ch a các vi khu n gây b nh, t o, n m và kí sinh trùng, đ ng v tố ứ ẩ ệ ả ấ ộ ậ  nguyên sinh,…mang m m b nh và các b nh truy n nhi m nguy hi m), ô nhi mầ ệ ệ ề ễ ể ễ  nhi t, ô nhi m c  h c hay ô nhi m v t lí (ch t th i công nghi p có màu, cácệ ễ ơ ọ ễ ậ ấ ả ệ  

ch t l  l ng,… làm nấ ơ ử ước thay đ i màu s c), ô nhi m phóng x …ổ ắ ễ ạ

Đ  b o v  ch t lể ả ệ ấ ượng ngu n nồ ước dùng trong sinh ho t, trong công nghạ ệ 

nước s ch ph i tr i qua các giai đo n x  lí v  m t v t lí, hoá h c, sinh h c.ạ ả ả ạ ử ề ặ ậ ọ ọ  

Đ c bi t công ngh  x  lí nặ ệ ệ ử ước th i công nghi p, sinh ho t, b nh vi n ph i tuânả ệ ạ ệ ệ ả  

th  nghiêm ng t các công đo n x  lí r i m i x  ra các sông ngòi, ao đ m đủ ặ ạ ử ồ ớ ả ầ ể tránh ô nhi m ngu n nễ ồ ước

­ Ô nhi m môi trễ ường đ t: ấ

Ô nhi m đ t là t t c  các hi n tễ ấ ấ ả ệ ượng, quá trình làm b n đ t, thay đ i cácẩ ấ ổ  tính ch t lí, hoá t  nhiên c a đ t do các tác nhân gây ô nhi m d n đ n làm gi mấ ự ủ ấ ễ ẫ ế ả  

đ  phì nhiêu c a đ t.ộ ủ ấ

D a vào tác nhân gây ô nhi m ngự ễ ười ta phân lo i:ạ

+ Ô nhi m do tác nhân hoá h c: lo i ô nhi m này gây ra do tác d ng c aễ ọ ạ ễ ụ ủ  phân bón hoá h c bón vào đ t không đọ ấ ược cây s  d ng h t, m t s  chuy n sangử ụ ế ộ ố ể  

d ng khí, m t s  chuy n sang th  hoà tan, m t s  d ng liên k t v i keo đ t làmạ ộ ố ể ể ộ ố ạ ế ớ ấ  

ô nhi m đ t.ễ ấ

Khi dùng thu c b o v  th c v t có kho ng 50% lố ả ệ ự ậ ả ượng thu c r i vào đ t,ố ơ ấ  

nước, t n t i trong đ t và lôi cu n vào chu trình dinh dồ ạ ấ ố ưỡng

Đ t  ấ  nước   cây tr ng ồ  đ ng v t và ngộ ậ ười

Các ch t hoá h c th t thoát, rò r  th i ra trong quá trình ho t đ ng s nấ ọ ấ ỉ ả ạ ộ ả  

xu t công nghi p, đ c bi t là các hoá ch t đ c h i và kim lo i n ng.ấ ệ ặ ệ ấ ộ ạ ạ ặ

+ Ô nhi m do tác nhân sinh h c: Đ t là môi trễ ọ ấ ường cho các lo i vi khu nạ ẩ  phát tri n. Các lo i vi khu n gây b nh có th  t n t i phát tri n trong đ t, bể ạ ẩ ệ ể ồ ạ ể ấ ị nhi m b n b i các ph  th i h u c  nh : Phân rác, ph  th i công nghi p th cễ ẩ ở ế ả ữ ơ ư ế ả ệ ự  

ph m…ẩ

+ Ô nhi m do tác nhân v t lí: ễ ậ

Ô nhi m nhi t: Khi nhi t đ  tăng,  nh hễ ệ ệ ộ ả ưởng l n đ n h  sinh v t trongớ ế ệ ậ  

đ t làm nhi m v  phân gi i ch t h u c  và trong nhi u trấ ệ ụ ả ấ ữ ơ ề ường h p làm chaiợ  

c ng đ t, m t ch t dinh dứ ấ ấ ấ ưỡng. Nhi t đ  tăng quá cao làm gi m lệ ộ ả ượng oxi trong 

đ t và tăng quá trình phân hu  ch t h u c  trong đ t theo ki u k  khí t o raấ ỷ ấ ữ ơ ấ ể ị ạ  nhi u s n ph m trung gian gây đ c h i cho cây: NHề ả ẩ ộ ạ 3, H2S, CH4, anđehit, … Ngu n ô nhi m nhi t do cháy r ng, ngu n nhi t do nồ ễ ệ ừ ồ ệ ước làm mát các thi t bế ị máy c a các nhà máy nhi t đi n và các nhà máy khác.ủ ệ ệ

Ô nhi m do tác nhân phóng x : Các ch t phóng x  do nh ng ph  th i c aễ ạ ấ ạ ữ ế ả ủ  các trung tâm nghiên c u nguyên t , nhà máy đi n nguyên t … theo chu trìnhứ ử ệ ử  dinh dưỡng s  thâm nh p vào c  th  s ng làm thay đ i c u trúc t  bào, gâyẽ ậ ơ ể ố ổ ấ ế  

b nh di truy n qua máu, b nh ung th …ệ ề ệ ư

Ô nhi m phóng x  chính là vi c ch t phóng x  n m trên các b  m t, ch tễ ạ ệ ấ ạ ằ ề ặ ấ  

l ng ho c ch t khí (k  c  c  th  con ngỏ ặ ấ ể ả ơ ể ười), ho c trong ch t r n, n i mà sặ ấ ắ ơ ự 

hi n di n c a chúng là ngoài ý mu n ho c không mong mu n, ho c quá trìnhệ ệ ủ ố ặ ố ặ  gia tăng s  hi n di n c a các ch t phóng x    nh ng n i nh  v y. ự ệ ệ ủ ấ ạ ở ữ ơ ư ậ

­ Ô nhi m ti ng  n: ễ ế ồ Là t t c  n i s  c a ngấ ả ỗ ợ ủ ười làm vi c hay c n khôngệ ầ  gian yên tĩnh, là khát khao c a nh ng h  dân s ng trên đủ ữ ộ ố ường l  hay g n khuộ ầ  công nghiêp s n xu t, là ti ng  n do xe c , máy bay…ả ấ ế ồ ộ

­ Ô nhi m sóng: ễ Ô nhi m sóng l i khó th y h n, có th  hi u là do cácễ ạ ấ ơ ể ể  

lo i sóng nh  sóng phóng x , sóng đi n tho i, truy n hình… t n t i v i m t đạ ư ạ ệ ạ ề ồ ạ ớ ậ ộ 

l n mà m t thớ ắ ường không th y đấ ược. Làm cho con ngườ ị ải b   nh hưởng đ n bế ộ não c a con ngủ ười nhi u, khi n c  th  con ngề ế ơ ể ườ ịi b  ch u nhi u tác đ ng x uị ề ộ ấ  khác do  nh hả ưởng b i các lo i sóng này. ở ạ

­ Ô nhi m ánh sáng:ễ  Ô nhi m ánh sáng x y ra do hi n nay con ngễ ả ệ ười đã 

s  d ng l m d ng các thi t b  chi u sáng gây  nh hử ụ ạ ụ ế ị ế ả ưởng l n t i môi trớ ớ ườ  ng

nh   nh hư ả ưởng t i quá trình phát tri n c a đ ng th c v tớ ể ủ ộ ự ậ

1.2. M i quan h  gi a môi trố ệ ữ ường và phát tri n b n v ngể ề ữ

1.2.1. M i quan h  gi a môi trố ệ ữ ường và phát tri nể

Phát tri n là xu hể ướng chung c a t ng cá nhân và c  loài ngủ ừ ả ười trong quá trình s ng, nh m không ng ng c i thi n và nâng cao đ i s ng v t ch t tinh th nố ằ ừ ả ệ ờ ố ậ ấ ầ  cho con người. M c đích c a s  phát tri n là đáp  ng các nhu c u trong cu cụ ủ ự ể ứ ầ ộ  

s ng c a con ngố ủ ười. Trong quá trình phát tri n, con ngể ười thường khai thác các ngu n tài nguyên thiên nhiên đ  ph c v  cho các nhu c u c a mình đ ng th iồ ể ụ ụ ầ ủ ồ ờ  

th i ra môi trả ường các ch t th i, ph  th i nên đã làm gi m kh  năng tái t o cácấ ả ế ả ả ả ạ  ngu n tài nguyên thiên nhiên và s c ch u t i c a môi trồ ứ ị ả ủ ường. Đi u này làm  nhề ả  

hu ng nghiêm tr ng đ n môi trở ọ ế ường và hàng lo t các v n đ  ô nhi m đã xu tạ ấ ề ễ ấ  

hi n tàn phá n ng n  trái đ t. ệ ặ ề ấ

Phát tri n không đi đôi v i môi trể ớ ường s  gây nh ng  nh hẽ ữ ả ưởng tr c ti pự ế  

và làm gi m ch t lả ấ ượng cu c s ng. Vì th , gi a phát tri n và môi trộ ố ế ữ ể ường ph iả  

được thi t l p m t s  cân b ng hay nói cách khác, gi a phát tri n kinh t , tri nế ậ ộ ự ằ ữ ể ế ể  khai và phát tri n công ngh  ph i có các bi n pháp ki m soát môi trể ệ ả ệ ể ường cũng 

nh  là kh ng đ nh rõ m c đích c a phát tri n là đ  nâng cao ch t lư ẳ ị ụ ủ ể ể ấ ượng cu cộ  

s ng. M t khác, chính nh  phát tri n kinh t  – xã h i v i các m t tích c c c aố ặ ờ ể ế ộ ớ ặ ự ủ  

nó đã t o đi u ki n nâng cao tri th c c a con ngạ ề ệ ứ ủ ười, phát tri n công ngh  vàể ệ  

kh  năng qu n lý. Đây là c  s  đ  con ngả ả ơ ở ể ười có th  ki m soát để ể ược các ho tạ  

đ ng gây tác đ ng x u đ n môi trộ ộ ấ ế ường

Tóm l i, môi trạ ường là t ng h p các đi u ki n s ng c a con ngổ ợ ề ệ ố ủ ười; phát tri n là quá trình c i t o và c i thi n các đi u ki n đó. Gi a môi trể ả ạ ả ệ ề ệ ữ ường và phát tri n dĩ nhiên có m i quan h  r t ch t ch  Môi trể ố ệ ấ ặ ẽ ường là đ a bàn và đ i tị ố ượ  ng

c a phát tri n. ủ ể

1.2.2. Phát tri n b n v ngể ề ữ

Phát tri n b n v ng là s  phát tri n kinh t  – xã h i lành m nh, d a trênể ề ữ ự ể ế ộ ạ ự  

vi c s  d ng h p lý ngu n tài nguyên và b o v  môi trệ ử ụ ợ ồ ả ệ ường, nh m đáp  ng nhuằ ứ  

c u hi n t i nh ng không làm  nh hầ ệ ạ ư ả ưởng b t l i cho các th  h  mai sau. ấ ợ ế ệ

Phát tri n b n v ng là s  phát tri n kinh t  – xã h i v i t c đ  tăngể ề ữ ự ể ế ộ ớ ố ộ  

trưởng cao, liên t c trong th i gian dài d a trên vi c s  d ng có hi u qu  ngu nụ ờ ự ệ ử ụ ệ ả ồ  tài nguyên thiên nhiên mà v n b o v  đẫ ả ệ ược môi trường sinh thái. Phát tri n kinhể  

t  nh m đáp  ng nhu c u ngày càng cao c a xã h i hi n t i, song không làmế ằ ứ ầ ủ ộ ệ ạ  

c n ki t tài nguyên, đ  l i h u qu  v  môi trạ ệ ể ạ ậ ả ề ường cho th  h  tế ệ ương lai. Phát tri n b n v ng là phát tri n đáp  ng các nhu c u hi n t i mà không làm thể ề ữ ể ứ ầ ệ ạ ươ  ng

t n đ n kh  năng c a các th  h  tổ ế ả ủ ế ệ ương lai đáp  ng nhu c u c a h  Năm 1992,ứ ầ ủ ọ  

H i ngh  thộ ị ượng đ nh v  Môi trỉ ề ường và Phát tri n c a Liên h p qu c để ủ ợ ố ượ ổ c t

ch c   RiodeJaneiro đ  ra Chứ ở ề ương trình ngh  s  toàn c u cho th  k  XXI, theoị ự ầ ế ỷ  

đó, phát tri n b n v ng để ề ữ ược xác đ nh là: “M t s  phát tri n th a mãn nh ngị ộ ự ể ỏ ữ  nhu c u c a th  h  hi n t i mà không làm h i đ n kh  năng đáp  ng nh ng nhuầ ủ ế ệ ệ ạ ạ ế ả ứ ữ  

c u c a th  h  tầ ủ ế ệ ương lai”. 

V  nguyên t c, phát tri n b n v ng là quá trình v n hành đ ng th i baề ắ ể ề ữ ậ ồ ờ  bình di n phát tri n: kinh t  tăng trệ ể ế ưởng b n v ng, xã h i th nh về ữ ộ ị ượng, công 

b ng,  n đ nh, văn hoá đa d ng và môi trằ ổ ị ạ ường được trong lành, tài nguyên đượ  cduy trì b n v ng. Do v y, h  th ng hoàn ch nh các nguyên t c đ o đ c cho phátề ữ ậ ệ ố ỉ ắ ạ ứ  tri n b n v ng bao g m các nguyên t c phát tri n b n v ng trong c  “ba thể ề ữ ồ ắ ể ề ữ ả ế chân ki ng” kinh t , xã h i, môi trề ế ộ ường. 

Cho t i nay, quan ni m v  phát tri n b n v ng trên bình di n qu c t  cóớ ệ ề ể ề ữ ệ ố ế  

được s  th ng nh t chung và m c tiêu đ  th c hi n phát tri n b n v ng trự ố ấ ụ ể ự ệ ể ề ữ ở thành m c tiêu thiên niên k  ụ ỷ

1.3. Giáo d c môi trụ ường

Giáo d c môi trụ ường là m t quá trình thông qua các ho t đ ng giáo d cộ ạ ộ ụ  chính quy và không chính quy nh m giúp con ngằ ười có được s  hi u bi t, kự ể ế ỹ năng và giá tr  t o đi u ki n cho h  tham gia vào phát tri n m t xã h i b n v ngị ạ ề ệ ọ ể ộ ộ ề ữ  

v  sinh thái. M c đích c a Giáo d c môi trề ụ ủ ụ ường nh m v n d ng nh ng ki nằ ậ ụ ữ ế  

th c và k  năng vào gìn gi , b o t n, s  d ng môi trứ ỹ ữ ả ồ ử ụ ường theo cách th c b nứ ề  

v ng cho c  th  h  hi n t i và tữ ả ế ệ ệ ạ ương lai. Nó cũng bao hàm c  vi c h c t pả ệ ọ ậ  

ho  môi trạ ường, xoá nghèo đói, t n d ng các c  h i và đ a ra nh ng quy t đ nhậ ụ ơ ộ ư ữ ế ị  khôn khéo trong s  d ng tài nguyên. H n n a, nó bao hàm c  vi c đ t đử ụ ơ ữ ả ệ ạ ượ  c

nh ng k  năng, có nh ng đ ng l c và cam k t hành đ ng, dù v i t  cách cáữ ỹ ữ ộ ự ế ộ ớ ư  nhân hay t p th , đ  gi i quy t nh ng v n đ  môi trậ ể ể ả ế ữ ấ ề ường hi n t i và phòngệ ạ  

ng a nh ng v n đ  m i n y sinh. ừ ữ ấ ề ớ ả

H  th ng ki n th c giáo d c môi trệ ố ế ứ ụ ường   trở ường ph  thông   nổ ở ước ta 

hi n nay t p trung ch  y u vào các môn h c có liên quan đ n môi trệ ậ ủ ế ọ ế ường nhi uề  

nh  hóa h c, sinh h c, đ a lí, công ngh …ư ọ ọ ị ệ

N i dung ki n th c b o v  môi trộ ế ứ ả ệ ường trong môn hóa h c: ọ

­ Ph n đ i cầ ạ ương: cung c p cho h c sinh m t s  ki n th c, các kháiấ ọ ộ ố ế ứ  

ni m, các quá trình bi n hóa, các hi u  ng mang tính ch t hóa h c c a môiệ ế ệ ứ ấ ọ ủ  

trường nh  môi trư ường là gì, ch c năng c a môi trứ ủ ường, b n ch t hóa h c trongả ấ ọ  sinh thái, h  sinh tái, quan h  gi a con ngệ ệ ữ ười và môi trường, ô nhi m môiễ  

trường…

­ Ph n n i dung ô nhi m môi trầ ộ ễ ường: phân tích b n ch t hóa h c c a s  ôả ấ ọ ủ ự  nhi m môi trễ ường, b n ch t hóa h c c a hi u  ng nhà kính, l  th ng t ngả ấ ọ ủ ệ ứ ỗ ủ ầ  ozon, khói mù quang h c, m a axit, hi u  ng hóa sinh c a NOọ ư ệ ứ ủ x, H2S, SOx …  các kim lo i n ng và m t s  đ c t  khác, tác đ ng c a chúng t i môi trạ ặ ộ ố ộ ố ộ ủ ớ ường. 

­ M t s  n i dung v  đô th  hóa và môi trộ ố ộ ề ị ường, m t s  v n đ  toàn c uộ ố ấ ề ầ  (trái đ t nóng lên, suy gi m t ng ozon, elnino, lanina…) suy gi m s  đa d ngấ ả ầ ả ự ạ  sinh h c, dân s  ­ môi trọ ố ường và s  phát tri n b n v ng, các bi n pháp b o vự ể ề ữ ệ ả ệ môi trường…

Giáo d c b o v  môi trụ ả ệ ường là giáo d c t ng th  nh m trang b  nh ngụ ổ ể ằ ị ữ  

ki n th c v  môi trế ứ ề ường cho h c sinh thông qua môn hóa h c sao cho phù h pọ ọ ợ  

v i t ng đ i tớ ừ ố ượng, t ng c p h c. Vi c đ a ki n th c giáo d c b o v  môiừ ấ ọ ệ ư ế ứ ụ ả ệ  

trường vào môn hóa h c theo hình th c tích h p và l ng ghép đọ ứ ợ ồ ược di n raễ  thu n l i và đ t hi u qu  cao. ậ ợ ạ ệ ả

Ki n th c đế ứ ược tích h p, l ng ghép vào n i dung bài h c theo 3 m c đ :ợ ồ ộ ọ ứ ộ  

m c đ  toàn ph n, m c đ  t ng b  ph n và m c đ  liên h  Quá trình tích h p,ứ ộ ầ ứ ộ ừ ộ ậ ứ ộ ệ ợ  

l ng ghép c n đ m b o các nguyên t c c  b n sau: ồ ầ ả ả ắ ơ ả

­ Không làm bi n đ i tính đ c tr ng c a môn h c, không bi n bài h c hóaế ổ ặ ư ủ ọ ế ọ  

h c thành bài gi ng giáo d c b o v  môi trọ ả ụ ả ệ ường. 

­ Khai thác n i dung giáo d c b o v  môi trộ ụ ả ệ ường có ch n l c, có tính t pọ ọ ậ  trung vào nh ng chữ ương m c nh t đ nh, không tràn lan, tùy ti n. ụ ấ ị ệ

­ Phát huy cao đ  các ho t đ ng các ho t đ ng tích c c nh n th c c aộ ạ ộ ạ ộ ự ậ ứ ủ  

h c sinh và các kinh nghi m th c t  mà h c sinh đã có, v n d ng t i đa m iọ ệ ự ế ọ ậ ụ ố ọ  

kh  năng đ  cho h c sinh ti p xúc tr c ti p v i môi trả ể ọ ế ự ế ớ ường

1.4. N i dung giáo d c môi trộ ụ ường   trở ường ph  thôngổ

1.4.1. Các n i dung c  b nộ ơ ả

­ Khái ni m v  h  sinh thái và môi trệ ề ệ ường. Các thành ph n c u t o môiầ ấ ạ  

trường và các tài nguyên

­ Khai thác và s  d ng h p lí các ngu n tài nguyên môi trử ụ ợ ồ ường

­ Các ngu n năng lồ ượng v i v n đ  môi trớ ấ ề ường. Ô nhi m môi trễ ường. 

Ch t th i.ấ ả

­ Đô th  hoá và môi trị ường

­ Các v n đ  gay c n c a môi trấ ề ấ ủ ường toàn c u (nóng lên toàn c u, suyầ ầ  

­ Ý th c và trách nhi m b o v  môi trứ ệ ả ệ ường

1.4.2. M t s  hình th c ph  bi n t  ch c các ho t đ ng giáo d c môiộ ố ứ ổ ế ổ ứ ạ ộ ụ  

trường

­ Thông qua môn h c trong chính khoá, có các bi n pháp sau:ọ ệ

+ Phân tích nh ng v n đ  môi trữ ấ ề ường   trong trở ường h c.ọ

+ Khai thác th c tr ng môi trự ạ ường đ t nấ ước, làm nguyên li u đ  xây d ngệ ể ự  bài h c giáo d c môi trọ ụ ường; xây d ng bài t p xu t phát t  ki n th c môn h c,ự ậ ấ ừ ế ứ ọ  

nh ng g n li n v i th c t  đ a phư ắ ề ớ ự ế ị ương

+ S  d ng các phử ụ ương ti n d y h c làm ngu n tri th c đệ ạ ọ ồ ứ ược "v t ch tậ ấ  hoá" nh  là đi m t a, c  s  đ  phân tích, tìm tòi, khám phá các ki n th c c nư ể ự ơ ở ể ế ứ ầ  thi t v  môi trế ề ường

+ S  d ng các tài li u tham kh o (các bài báo, các đo n trích trong các sáchử ụ ệ ả ạ  

ph  bi n khoa h c, các t  li u, s  li u m i đi u tra, công b , các  nh m i ch pổ ế ọ ư ệ ố ệ ớ ề ố ả ớ ụ  

nh t…) đ  làm rõ thêm v  v n đ  môi trấ ể ề ấ ề ường

+ Th c hi n các ti t h c có n i dung g n gũi v i môi trự ệ ế ọ ộ ầ ớ ường   ngay chínhở  trong m t đ a đi m thích h p c a môi trộ ị ể ợ ủ ường nh  sân trư ường, vườn trường, 

đ ng ru ng, đi m dân c  t p trung …ồ ộ ể ư ậ

­ Thông qua các ho t đ ng   ngoài l p:ạ ộ ở ớ

+ Báo cáo các chuyên đ  v  b o v  môi trề ề ả ệ ường trường do các nhà khoa 

h c, các k  thu t viên hay giáo viên chuyên v  môi trọ ỹ ậ ề ường trình bày

+ Th c đ a tìm hi u v n đ  b o v  môi trự ị ể ấ ề ả ệ ường trường   đ a phở ị ương. Theo dõi di n bi n c a môi trễ ế ủ ường t i đ a phạ ị ương (x  lý nử ước th i, rác th i, v  sinhả ả ệ  công c ng, b o v  th ng c nh…).ộ ả ệ ắ ả

+ Tham gia tuyên truy n, v n đ ng th c hi n b o v  môi trề ậ ộ ự ệ ả ệ ường (chi nế  

d ch truy n thông). Tham gia các chi n d ch xanh hoá trong nhà trị ề ế ị ường: th cự  

hi n vi c tr ng cây, qu n lý và phân lo i rác th i.ệ ệ ồ ả ạ ả

+ Tham quan, c m tr i, trò ch i.ắ ạ ơ

+ T  ch c các câu l c b , thành l p các nhóm ho t đ ng môi trổ ứ ạ ộ ậ ạ ộ ường. Tổ 

ch c các cu c thi k  chuy n, ngâm th , hát, làm bích báo có n i dung giáo d cứ ộ ể ệ ơ ộ ụ  môi trường, thi các bài tìm hi u thiên nhiên, môi trể ường

+ T  ch c thi tái ch , tái s  d ng. Xây d ng d  án và th c hi n.ổ ứ ế ử ụ ự ự ự ệ

+ T  ch c tri n lãm, bi u di n văn ngh ổ ứ ể ể ễ ệ

+ Ho t đ ng ph i h p v i gia đình, c ng đ ng và h i cha m  h c sinh.ạ ộ ố ợ ớ ộ ồ ộ ẹ ọ1.4.3   N i   dung   tích   h p   giáo   d c   b o   v   môi   trộ ợ ụ ả ệ ường   chương   Nit   ­ơ  Photpho l p 11 chớ ương trình c  b nơ ả

Trong chương Nit  ­ Photpho, n i dung giáo d c môi trơ ộ ụ ường:

­ Tính đ c h i c a m t s  h p ch t ch a nit  đ i v i s c kh e con ngộ ạ ủ ộ ố ợ ấ ứ ơ ố ớ ứ ỏ ười:+ Các h p ch t c a nit : NHợ ấ ủ ơ 3, NOx, NO3 ­

+ Photpho và các h p ch t c a photpho.ợ ấ ủ

­ Nh ng ch t th i trong quá trình ti n hành thí nghi m tính ch t, đi u chữ ấ ả ế ệ ấ ề ế các đ n ch t, h p ch t nit , photpho.ơ ấ ợ ấ ơ

­ Vai trò c a nit  và photpho đ i v i đ i s ng con ngủ ơ ố ớ ờ ố ười

­ Các hi n tệ ượng t  nhiên có l i cho môi trự ợ ường sinh thái

­ Tình tr ng phá h y t ng ôzon do khí th i ch a NOạ ủ ầ ả ứ x…

­ Trách nhi m c a h c sinh và c ng đ ng v i vi c b o v  t ng ôzon.ệ ủ ọ ộ ồ ớ ệ ả ệ ầ

­ Hi n tệ ượng m a axit và tác h i c a nó do trong các khí th i ch a các tácư ạ ủ ả ứ  nhân nh : NO, NOư 2.

­ S  d  th a c a phân bón hóa h c trong đ t.ự ư ừ ủ ọ ấ

1.4.4. Phương pháp giáo d c môi trụ ường

­ Phương pháp ti p c nế ậ

+ Tích h p các ki n th c v  giáo d c b o v  môi trợ ế ứ ề ụ ả ệ ường vào môn h cọ  theo m c đ : toàn ph n, b  ph n và m c đ  liên h ứ ộ ầ ộ ậ ứ ộ ệ

+ Thông qua ho t đ ng ngoài gi  lên l p và các ch  đ  t  ch n.ạ ộ ờ ớ ủ ề ự ọ

+ Thông qua ho t đ ng ngo i khoá.ạ ộ ạ

­ Phương pháp th c nghi mự ệ

+ Phương pháp hành đ ng c  th  trong các ho t đ ng t ng ch  th  độ ụ ể ạ ộ ừ ủ ể ượ  c

t  ch c trong trổ ứ ường h c, đ a phọ ị ương

+ Phương pháp liên quan, đi u tra kh o sát, th c đ a.ề ả ự ị

+ Phương pháp th o lu n, nêu và gi i quy t v n đ ả ậ ả ế ấ ề

+ Gi i thích – minh ho ả ạ

+ Phương pháp d y h c th c nghi m.ạ ọ ự ệ

+ Phương pháp h p tác và liên k t gi a các nhà trợ ế ữ ường và c ng đ ng đ aộ ồ ị  

phương trong ho t đ ng v  GDMT.ạ ộ ề

CHƯƠNG II. TÍCH H P N I DUNG GIÁO D C B O V  MÔIỢ Ộ Ụ Ả Ệ  

TRƯỜNG CHƯƠNG NIT  ­ PHOTPHO MÔN HÓA H C L P 11 Ơ Ọ Ớ

h c. Môi trọ ường nước, môi trường không khí, môi trường đ t. S  bi n đ i hóaấ ự ế ổ  

h c trong môi trọ ường; hi u bi t v  ch t vô c  và h u c ; thành ph n, tính ch tể ế ề ấ ơ ữ ơ ầ ấ  hóa h c, tính ch t v t lí,  ng d ng đi u ch  T  đó có hi u bi t v  ch t, vọ ấ ậ ứ ụ ề ế ừ ể ế ề ấ ề tính ch t c a các v t th  vô sinh, h u sinh và m t s  bi n đ i c a chúng trongấ ủ ậ ể ữ ộ ố ế ổ ủ  môi trường t  nhiên xung quanh. ự

Bi t khái ni m ô nhi m môi trế ệ ễ ường, tác h i c a ô nhi m môi trạ ủ ễ ường. 

­ Ô nhi m môi tr ễ ườ ng n ướ c, tác h i c a nó.  ạ ủ

­ Ô nhi m môi tr ễ ườ ng không khí, tác h i c a nó.  ạ ủ

­ Ô nhi m môi tr ễ ườ ng đ t, tác h i c a nó.  ấ ạ ủ

­ Hi u để ược nguyên nhân gây ô nhi m môi trễ ường trong đó có vai trò c aủ  

s n xu t hóa h c, s  d ng hóa ch t và ch t th i trong sinh ho t và s n xu t. ả ấ ọ ử ụ ấ ấ ả ạ ả ấ

­ Hi u để ược nguyên nhân c a s  ô nhi m môi trủ ự ễ ường: không khí, nướ  c,

đ t và môi trấ ường t  nhiên nói chung là do các ch t đ c h i vô c  và h u c ự ấ ộ ạ ơ ữ ơ  Các ch t này gây tác h i cho các đ  v t, các công trình ki n trúc, văn hóa, s cấ ạ ồ ậ ế ứ  

kh e c a ngỏ ủ ười, đ ng v t và th c v t. ộ ậ ự ậ

­ Hi u để ược m t s  v n đ  v  nhiên li u, ch t đ t, năng lộ ố ấ ề ề ệ ấ ố ượng hóa h c,ọ  

s  oxy hóa, s  cháy và nguyên nhân gây ô nhi m môi trự ự ễ ường không khí. 

­ Hi u để ược tính năng và tác d ng c a m t s  tài nguyên thiên nhiên nh :ụ ủ ộ ố ư  

nước, qu ng, d u m , than đá. V n đ  khai thác, suwx d ng và vi c gây ôặ ầ ỏ ấ ề ụ ệ  nhi m môi trễ ường do các ho t đ ng khai thác. ạ ộ

­ V n đ  ô nhi m môi trấ ề ễ ường trong th c hành thí nghi m hóa h c ự ệ ọ ở 

trường ph  thông…ổ

Bi t đ ế ượ ơ ở c c  s  hóa h c c a m t s  bi n pháp b o v  môi tr ọ ủ ộ ố ệ ả ệ ườ ng s ng.  ố

­ Thu gom và x  lý ch t th i, phòng ch ng ch t đ c h i trong quá trìnhử ấ ả ố ấ ộ ạ  

ti p xúc, s  d ng m t cách khoa h c v i thu c tr  sâu, phân hóa hóa h c…ế ử ụ ộ ọ ớ ố ừ ọ

­ Hóa ch t và v n đ  v  sinh an toàn th c ph m. ấ ấ ề ệ ự ẩ

­ Tr ng nhi u cây xanh đ  đi u hòa lồ ề ể ề ượng khí CO2, tăng khí oxi giúp b oả  

v  b u không khí trong s ch. ệ ầ ạ

2.1.2. V  kĩ năngề

­ Nh n di n m t s  d u hi u môi trậ ệ ộ ố ấ ệ ường b  ô nhi m. Nh n bi t đị ễ ậ ế ượ  c

m t s  ch t hóa h c gây ô nhi m đ t, nộ ố ấ ọ ễ ấ ước, không khí. 

­ Th c hành x  lý m t vài ch t th i đ n gi n trong đ i s ng s n xu t vàự ử ộ ấ ả ơ ả ờ ố ả ấ  

h c t p hóa h c. ọ ậ ọ

­ Th c hi n m t s  bi n pháp đ n gi n đ  b o v  môi trự ệ ộ ố ệ ơ ả ể ả ệ ường s ng. ố

­ S  d ng m t s  nhiên li u, ch t đ t, tài nguyên thiên nhiên h p lí, gópử ụ ộ ố ệ ấ ố ợ  

ph n b o v  môi trầ ả ệ ường. 

­ Th c hi n m t vài bi n pháp c  th  b o v  môi trự ệ ộ ệ ụ ể ả ệ ường trong h c t pọ ậ  hóa h c   trọ ở ường ph  thông. ổ

2.1.3. V  thái đề ộ

­ Có ý th c trách nhi m b o v  môi trứ ệ ả ệ ường thiên nhiên cho b n thân, giaả  đình, c ng đ ng và xã h i. ộ ồ ộ

­ Có ý th c nh c nh  ngứ ắ ở ười khác b o v  môi trả ệ ường

2.2. Tích h p ki n th c giáo d c b o v  môi trợ ế ứ ụ ả ệ ường thông qua m t s  bàiộ ố  

h c chọ ương Nit  – Photpho chơ ương trình hóa h c c  b n l p 11.ọ ơ ả ớ

c p cho cây tr ng. ấ ồ

­   S   bi n   đ i   c a   nitự ế ổ ủ ơ trong   t   nhiên,   ô   nhi mự ễ  không khí

Có   ý   th c   x   líứ ử  

ch t th i ch ng ôấ ả ố  nhi mễ   môi 

trường

­ Phân tích chu trình nit , t  đó rút ra cácơ ừ  

bi n   pháp   gi mệ ả  thi u   ô   nhi m   môiể ễ  

trường. 

­   Bi t   x   lí   ch tế ử ấ  

th i sau thí nghi mả ệ  

v   tính   ch t   c aề ấ ủ  nit  ơ

hưởng đ n s c kho  conế ứ ẻ  

người (l ng vào tính ch tồ ấ  

v t lí). S  ô nhi m khôngậ ự ễ  khí   trong   quá   trình   sử 

d ng   amoniac   và   mu iụ ố  amoni   trong   s n   xu tả ấ  phân bón (l ng vào ph nồ ầ  

s ch   không   b   ôạ ị  nhi m b i NHễ ở 3.

­   Nh n   bi t   đậ ế ượ  cNH3  và mu i amoniố  

có trong môi trường. 

­   X   lí   ch t   th iử ấ ả  NH3  và mu i amoniố  sau thí nghi m. ệ

­ Tác d ng c a axit nitricụ ủ  

và   mu i   nitrat   HNOố 3  là hoá ch t quan tr ng đ ngấ ọ ồ  

th i   cũng   là   ch t   gây   ôờ ấ  nhi m môi trễ ường. 

Có ý th c ti p xúcứ ế  

và làm thí nghi mệ  

an   toàn   v i   axitớ  nitric   và   mu iố  nitrat. 

­   Nh n   bi t   axitậ ế  nitric và mu i nitrat. ố

­ X  lí ch t th i sauử ấ ả  thí   nghi m   v   tínhệ ề  

đ i v i ngố ớ ười (l ng vàoồ  tính ch t hoá h c). ấ ọ

Có   ý   th c   sứ ử 

d ng   h p   lí,   anụ ợ  toàn   khi   làm   thí nghi mệ   v iớ  photpho. 

­ X  lí ch t th i sauử ấ ả  thí   nghi m   v   tínhệ ề  

h c gi m ô nhi mọ ả ễ  môi   trường   nướ  c

và   b o   đ m   vả ả ệ sinh  an  toàn th cự  

ph m.ẩ

­   Nh n   bi t   mu iậ ế ố  photphat,   m t   sộ ố phân bón hóa h c. ọ

­ X  lí ch t th i sauử ấ ả  thí   nghi m   v   tínhệ ề  

ch t   c a   P,   Hấ ủ 3PO4 

và mu i photphat.ố

trường và con người khi bón   d   so   v i   nhu   c uư ớ ầ  (ph n  ng d ng)ầ ứ ụ

gi ng giáo d c b o v  môi trả ụ ả ệ ường. 

Tùy thu c vào n i dung t ng bài, t ng ph n, t ng đi u ki n c  th , giáoộ ộ ừ ừ ầ ừ ề ệ ụ ể  viên có th  s  d ng các bài t p đ  tích h p ki n th c giáo d c môi trể ử ụ ậ ể ợ ế ứ ụ ường, liên 

v y? Vì m a dông không ch  cung c p nậ ư ỉ ấ ước mà nó còn cung c p phân đ m choấ ạ  cây n a giúp cho cây lúa phát tri n tữ ể ươ ối t t, tr  bông và trĩu qu  V y, phân đ mổ ả ậ ạ  

Axit nitric r i xu ng đ t k t h p v i m t s  khoáng ch t trong đ t t o thànhơ ố ấ ế ợ ớ ộ ố ấ ấ ạ  

mu i nitrat (đ m nitrat) cung c p cho cây tr ng. ố ạ ấ ồ

Đây là lí do vì sao trong mùa hè khô h n các cây c i đ u héo úa nh ng chạ ố ề ư ỉ 

c n m t tr n m a giông thì ngày hôm sau cây c i xanh t t l  thầ ộ ậ ư ố ố ạ ường. Đây là 

m t trong nh ng nguyên nhân c ng c  đ m cho đ t.ộ ữ ủ ố ạ ấ

Câu 2. Oxit c a nit  và tác h i đ i v i môi tr ng và con ng i?ủ ơ ạ ố ớ ườ ườ

Tr  l i:  ả ờ

Oxit c a nit  đủ ơ ược hình thành trong quá trình s n xu t công nghi p, trongả ấ ệ  

đó liên quan đ n nhi t đ  r t cao. Ví d  nhà máy đi n, xe ô tô và các ngành côngế ệ ộ ấ ụ ệ  nghi p hóa h c nh  s n xu t phân bón. 5% các oxit c a nit  đệ ọ ư ả ấ ủ ơ ược phát ra b iở  các quá trình t  nhiên nh  sét, núi l a, cháy r ng và do vi khu n trong đ t t o ra.ự ư ử ừ ẩ ấ ạ  Quá trình s n xu t trong công nghi p phát ra 32% và v n chuy n xe c  ch uả ấ ệ ậ ể ộ ị  trách nhi m 43%. ệ

Khi khí NO2  lên đ n t ng bình l u và phá h y t ng ozon, d n đ n làmế ầ ư ủ ầ ẫ ế  tăng lượng b c x  c c tím gây ung th  da và đ c th y tinh th  Khi NOứ ạ ự ư ụ ủ ể 2   g nở ầ  

m t đ t có th  t o thành ozon, t  đó t o thành sặ ấ ể ạ ừ ạ ương mù vào nh ng ngày n ngữ ắ  nóng không có gió. Sương mù đó gây ra các b nh đệ ường hô h p, phá h y bu ngấ ủ ồ  

ph i, tăng nguy c  ung th  cũng nh  làm gi m s c đ  kháng c a con ngổ ơ ư ư ả ứ ề ủ ười. 

Áp d ng:  ụ Giáo viên cung c p cho h c sinh nh m giáo d c ý th c b o v  môiấ ọ ằ ụ ứ ả ệ  

trường, gi m thi u tác nhân gây ô nhi m môi trả ể ễ ường. 

Câu 3. Chu trình c a nit  trong t  nhiên?ủ ơ ự

Tr  l i:  ả ờ

Chu trình nitơ là m t quá trình mà theo đóộ  nitơ b  bi n đ i qua l i gi a cácị ế ổ ạ ữ  

d ng h p ch t hóa h c c a nó. Vi c bi n đ i này có th  đạ ợ ấ ọ ủ ệ ế ổ ể ược ti n hành b i cế ở ả hai quá trình sinh h c và phi sinh h c. ọ ọ

Quá trình quan tr ng trong chu trình nit  bao g mọ ơ ồ  s  c  đ nh nit ,ự ố ị ơ  khoáng hóa, nitrat hóa, và kh  nitrat. Thành ph n chính c a khí quy n (kho ng 78%)ử ầ ủ ể ả  

là nit ,ơ  có th  xem đó là m t b  ch a nit  l n nh t. Tuy nhiên, nit  trong khíể ộ ể ứ ơ ớ ấ ơ  quy n có nh ng giá tr  s  d ng h n ch  đ i v i sinh v t, d n đ n vi c khanể ữ ị ử ụ ạ ế ố ớ ậ ẫ ế ệ  

hi m lế ượng nit  có th  s  d ng đơ ể ử ụ ược đ i v i m t s  ki u h  sinh thái. Chuố ớ ộ ố ể ệ  trình nit  mô t  các quá trình chuy n hóa cũng nh  d ng chuy n hóa t n t i c aơ ả ể ư ạ ể ồ ạ ủ  nit  vào trong các môi trơ ường khác nhau đ  sinh v t có th  x  d ng và h p th  ể ậ ể ử ụ ấ ụ

Áp d ng:  ụ Giáo viên có th  đ a vào gi i thi u v  nit  ho c tích h p ể ư ớ ệ ề ơ ặ ợ ở 

ph n  ng d ng, tr ng thái c a nit  dầ ứ ụ ạ ủ ơ ưới d ng câu h i g i m  cho h c sinhạ ỏ ợ ở ọ  chu n b  trẩ ị ướ ởc   nhà đ  có tâm th  chu n b  bài m i. ể ế ẩ ị ớ

2.2.2. Bài Amoniac và mu i amoniố

Câu h i 1. ỏ Amoniac gây  nh hả ưởng đ n môi trế ường nh  th  nào?ư ế

Tr  l i: ả ờ

Amoniac là lo i đ c ch t, hít ph i v i hàm lạ ộ ấ ả ớ ượng th p có c m giác cayấ ả  

bu t, hàm lố ượng cao có th  làm mù m t ho c gây d   ng nghiêm tr ng khi ng iể ắ ặ ị ứ ọ ử  mùi. 

Câu 2. B t n  ch a ch t gì mà có th  làm cho bánh n  và x p đ c?ộ ở ứ ấ ể ở ố ượ

Tr  l i:  ả ờ

Trong b t n  có ch t NHộ ở ấ 4HCO3, khi cho b t n  tr n b t mì ho c b t khácộ ở ộ ộ ặ ộ  làm bánh nướng thì mu i NHố 4HCO3  b  phân h y t o ra khí và h i thoát ra làmị ủ ạ ơ  cho bánh x p và ph ng lên: ố ồ

NH4HCO3(r) NH3↑ +CO2↑+H2O↑

Câu 3. T i sao khi đi g n các sông, h  b n vào ngày n ng nóng, ng i taạ ầ ồ ẩ ắ ườ  

ng i th y mùi khai?ử ấ

Tr  l i: ả ờ

Khi nước sông, h  b  ô nhi m n ng b i các ch t h u c  giàu đ m nhồ ị ễ ặ ở ấ ữ ơ ạ ư 

nước ti u, phân h u c , rác th i h u c … thì lể ữ ơ ả ữ ơ ượng urê trong các ch t h u cấ ữ ơ này sinh ra nhi u. Dề ưới tác d ng c a men ureaza c a các vi sinh v t, urê b  phânụ ủ ủ ậ ị  

h y ti p thành COủ ế 2 và amoniac NH3 theo ph n  ng: ả ứ

(NH2)2CO + 2H2O   (NH→ 4)2CO3

NH3 sinh ra hòa tan trong nước sông, h  dồ ướ ại d ng m t cân b ng đ ng: ộ ằ ộNH4+⇌ NH3 + H+ (  môi trở ường trung tính ho c ki m, nhi t đ  cao)ặ ề ệ ộ

Nh  v y khi tr i n ng (nhi t đ  cao), NHư ậ ờ ắ ệ ộ 3 sinh ra do các ph n  ng phânả ứ  

h y urê ch a trong nủ ứ ướ ẽc s  không hòa tan vào nước mà b  tách ra bay vào khôngị  khí làm cho không khí xung quanh sông, h  có mùi khai khó ch u. ồ ị

Áp d ng:  ụ Đây là hi n tệ ượng thường g p quanh h , ao, nh t là vào mùaặ ồ ấ  khô, n ng nóng. Giáo viên có th  nêu v n đ  trong bài gi ng “Amoniac” (Ti tắ ể ấ ề ả ế  12­ 13 l p 11CB) hay “phân urê” (Ti t 18 l p 11CB) nh m gi i thích hi n tớ ế ớ ằ ả ệ ượ  ng

t  nhiên này. ự

2.2.3. Bài Axit nitric và mu i nitrat: ố

Câu 1. Khi d y bài “Axit nitric và mu i nitrat”: Trong ph n đi u ch  axitạ ố ầ ề ế  HNO3, giáo viên có th  đ t câu h i: “Th  nào là m a axit?”, “Nguyên nhân gâyể ặ ỏ ế ư  

m a axit?”, “ nh hư Ả ưởng c a m a axit đ n môi trủ ư ế ường?”, “Làm th  nào đ  h nế ể ạ  

ch  hi n tế ệ ượng m a axit?”ư

Tr  l i: ả ờ

­ Nước m a tinh khi t có tính axit y u, pH~5,6. Nư ế ế ước m a có pH < 5,6ư  

được g i là m a axit.   các khu công nghi p pHọ ư Ở ệ tb ~ 4,6. M c th p k  l c là 2,9. ứ ấ ỉ ụ

1. Nguyên nhân gây m a axit:ư

 Có r t nhi u nguyên nhân d n đ n hi n tấ ề ẫ ế ệ ượng m a axit nh  s  phun tràoư ư ự  

c a núi l a hay các đám cháy… nh ng nguyên nhân chính v n là con ngủ ử ư ẫ ười. Con 

ngườ ối đ t nhi u than đá, d u m  mà trong than đá d u m  thề ầ ỏ ầ ỏ ường ch a m tứ ộ  

lượng l u hu nh, còn trong không khí l i ch a r t nhi u khí nit  Nguyên nhânư ỳ ạ ứ ấ ề ơ  

c a hi n tủ ệ ượng m a axit là s  gia tăng lư ự ượng oxit c a l u hu nh và nit    trongủ ư ỳ ơ ở  khí quy n do ho t đ ng c a con ngể ạ ộ ủ ười gây nên. Ôtô, nhà máy nhi t đi n và m tệ ệ ộ  

s  nhà máy khác khi đ t nhiên li u đã x  khí SOố ố ệ ả 2 vào khí quy n. Nhà máy luy nể ệ  kim, nhà máy l c d u cũng x  khí SOọ ầ ả 2. Trong khí x , ngoài SOả 2 còn có khí NO 

được không khí t o nên   nhi t đ  cao c a ph n  ng đ t nhiên li u. Các lo iạ ở ệ ộ ủ ả ứ ố ệ ạ  nhiên li u nh  than đá, d u khí mà chúng ta đang dùng đ u có ch a S và N. Khiệ ư ầ ề ứ  cháy trong môi trường không khí có thành ph n Oầ 2, chúng s  bi n thành SOẽ ế 2và NO2, r t d  hòa tan trong nấ ễ ước. Trong quá trình m a, dư ưới tác d ng c a b c xụ ủ ứ ạ môi trường, các oxid này s  ph n  ng v i h i nẽ ả ứ ớ ơ ước trong khí quy n đ  hìnhể ể  thành các axit nh  Hư 2SO4, HNO3. Chúng l i r i xu ng m t đ t cùng v i các h tạ ơ ố ặ ấ ớ ạ  

m a hay l u l i trong khí quy n cùng mây trên tr i. Chính các axit này đã làmư ư ạ ể ờ  cho nước m a có tính axit.ư

2. Quá trình t o nên m a axit: ạ ư

Trong thành ph n cácầ  ch t đ t t  nhiênấ ố ự  nh  than đá và d u m  có ch aư ầ ỏ ứ  

m t lộ ượng l nớ  l u hu nh, còn trongư ỳ  không khí l i ch a nhi uạ ứ ề  nit  Quá trình đ tơ ố  

s n sinh ra các khí đ c h i nh : l u hu nh đioxitả ộ ạ ư ư ỳ  (SO2) và nit  đioxitơ  (NO2). Các khí này hòa tan v iớ  h i nơ ướ  trong không khí t o thành cácc ạ  axit sunfuric (H2SO4) 

và axit nitric (HNO3). Khi tr iờ  m a, các h tư ạ  axit này tan l n vào nẫ ước m a, làmư  

độ pH c a nủ ước m a gi m. N u nư ả ế ước m a có đ  pH dư ộ ưới 5,6 được g i là m aọ ư  axit. Do có đ  chua khá l n, nộ ớ ước m a có th  hoà tan đư ể ược m t s  b iộ ố ụ  kim 

lo iạ  và ôxit kim lo iạ  có trong không khí như ôxit chì làm cho nước m a tr  nênư ở  

đ c h n n a đ i v iộ ơ ữ ố ớ  cây c i, v t nuôi vàố ậ  con người. Quá trình này di n ra theoễ  các ph n  ng hoá h c sau đây:ả ứ ọ

3NO2 + H2O   2HNO→ 3 + NO

Axít H2SO4, HNO3 chính là thành ph n c a m a axít.ầ ủ ư

­ Các khí SOx và NO2 trong khí quy n tan vào nể ướ ủc c a nh ng h t m a vàữ ạ ư  theo m a r i xu ng m t đ t. Chúng gây ra nh ng tác h i nguy hi m, có th  gâyư ơ ố ặ ấ ữ ạ ể ể  nên các b nh v  đệ ề ường hô h p cho con ngấ ười, phá h y các công trình ki n trúc,ủ ế  

t o nên s  xói mòn núi đá vôi, làm chua đ t, thay đ i ki n t o trên b  m t tráiạ ự ấ ổ ế ạ ề ặ  

đ t…Đ  h n ch  b t hi n tấ ể ạ ế ớ ệ ượng m a axit c n h n ch  th i vào khí quy n cácư ầ ạ ế ả ể  khí SOx vàNOx. 

Câu 2. Khi d y bài “Axit nitric và mu i nitrat”: Trong ph n tính ch t c aạ ố ầ ấ ủ  

mu i nitrat, giáo viên đ t v n đ : diêm tiêu (kali nitrat) dùng đ  ố ặ ấ ề ể ướp th t mu iị ố  

có tác d ng làm cho th t gi  đụ ị ữ ược màu s c đ  h ng v n có. Tuy nhiên, khi sắ ỏ ồ ố ử 

d ng các lo i th t đụ ạ ị ượ ước  p b ng diêm tiêu nh  xúc xích, l p xằ ư ạ ưởng, không nên rán k  ho c nỹ ặ ướng   nhi t đ  cao. Hãy nêu c  s  khoa h c c a l i khuyên này?ở ệ ộ ơ ở ọ ủ ờ

Trong ph n tính oxi hoá c a photpho, giáo viên l y ví d  v  ph n  ng c aầ ủ ấ ụ ề ả ứ ủ  

P   v i   Zn,   sau   đó   cho   h c   sinh   bi t:   Thành   ph n   c a   thu c   di t   chu t   làớ ọ ế ầ ủ ố ệ ộ  Zn3P2.N u không qu n lí đế ả ược thu c khi s  d ng, đ  lâu ngày trong không khíố ử ụ ể  

m s  gây  nh h ng đ n môi tr ng do ph n  ng th y phân sinh ra PH

ch t khí, mùi tr ng th i, đ c. Do đó ph i bi t b o qu n và s  d ng m t cáchấ ứ ố ộ ả ế ả ả ử ụ ộ  

h p lí. ợ

Câu 1. “Thu c chu t” là ch t gì mà có th  làm chu t ch t? T i sao nh ngố ộ ấ ể ộ ế ạ ữ  con chu t sau khi ăn thu c chu t l i đi tìm nộ ố ộ ạ ước u ng. V y thu c chu t là gì?ố ậ ố ộ  Cái gì đã làm cho chu t ch t? N u sau khi ăn thu c mà không có nộ ế ế ố ước u ng thìố  chu t s  mau hay lâu ch t h n?ộ ẽ ế ơ

nước chu t s  lâu ch t h n. ộ ẽ ế ơ

Áp d ng:  ụ V n đ  di t chu t đang đấ ề ệ ộ ược m i ngọ ười quan tâm vì chu t là con v tộ ậ  mang nhi u m m b nh truy n nhi m cho con ngề ầ ệ ề ễ ười và hay phá ho i mùa màng.ạ  

“Thu c chu t” đang đố ộ ược dùng v i m c đích trên. Nh ng đây là lo i thu c r tớ ụ ư ạ ố ấ  

đ c nên d   nh hộ ể ả ưởng đ n s c kh e con ngế ứ ỏ ười, vì v y giáo viên nên hậ ướ  ng

d n cho h c sinh bi t c  ch  di t chu t c a thu c chu t nh m bi t cách sẫ ọ ế ơ ế ệ ộ ủ ố ộ ằ ế ử 

d ng an toàn. ụ

Giáo viên có th  đ  c p v n đ  này trong ph n nêu  ng d ng c a photphoể ề ậ ấ ề ầ ứ ụ ủ  

ho c khi l y ví d  đ  ch ng minh tính oxi hóa c a photpho thì giáo viên nên vi tặ ấ ụ ể ứ ủ ế  

phương trình photpho tác d ng c a v i k m, sau đó nêu  ng d ng c a s nụ ủ ớ ẽ ứ ụ ủ ả  

ph m (Znẩ 3P2) trong bài “Photpho” (Ti t 16 l p 11CB). ế ớ

Câu 2. “Ma tr i” là gì? Ma tr i th ng xu t hi n   đâu? ơ ơ ườ ấ ệ ở

Tr  l i:  ả ờ

Trong xương c a đ ng v t luôn có ch a m t hàm lủ ộ ậ ứ ộ ượng photpho. Khi cơ 

th  đ ng v t ch t đi, nó s  phân h y m t ph n thành photphin PHể ộ ậ ế ẽ ủ ộ ầ 3 và l n m t ítẩ ộ  điphotphin P2H4. Photphin không t  b c cháy   nhi t đ  thự ố ở ệ ộ ường, còn điphotphin P2H4 thì t  b c cháy trong không khí và t a nhi t. Chính lự ố ỏ ệ ượng nhi t t a ra trongệ ỏ  quá trình này làm cho photphin b c cháy: ố

2PH3 + 4O2   P→ 2O5 + 3H2O. 

Quá trình trên x y ra c  ngày l n đêm nh ng do ban ngày có các tia sángả ả ẫ ư  

c a m t tr i nên ta không quan sát rõ nh  vào ban đêm. Hi n tủ ặ ờ ư ệ ượng ma tr i chơ ỉ 

là m t quá trình hóa h c x y ra trong t  nhiên. Thộ ọ ả ự ường g p ma tr i   các nghĩaặ ơ ở  

đ a vào ban đêm. ị

Áp d ng:  ụ V n đ  này có th  đấ ề ể ược đ  c p   trong bài “Photpho” (Ti t 16 l pề ậ ở ế ớ  11CB) đ  gi i thích hi n tể ả ệ ượng “ma tr i”. Đây là m t hi n tơ ộ ệ ượng t  nhiên chự ứ không ph i là m t hi n tả ộ ệ ượng “th n bí “nào đó, tránh tình tr ng mê tín d  đoan,ầ ạ ị  làm cho cu c s ng thêm lành m nh. ộ ố ạ

Áp d ng:  ụ Liên h  ph n mu i photphat đ  gi i thích hi n tệ ầ ố ể ả ệ ượng th c t  ự ế

2.2.6. Minh h a tích h p giáo d c môi trọ ợ ụ ường qua giáo án bài phân bón hóa 

­ H c sinh bi t thành ph n, tác d ng, đi u ch , b o qu n các lo i phânọ ế ầ ụ ề ế ả ả ạ  

đ m, phân lân, phân kali và m t s  phân bón khác (ph c h p, h n h p, vi lạ ộ ố ứ ợ ỗ ợ ượng)

* Hi u để ược: 

­ H c sinh hi u vai trò c a t ng lo i phân bón đ i v i cây tr ng và cáchọ ể ủ ừ ạ ố ớ ồ  

s  d ng các lo i phân bón phù h p v i lo i đ t. ử ụ ạ ợ ớ ạ ấ

­ Tác d ng c a d  lụ ủ ư ượng phân bón  nh hả ưởng đ n cây tr ng, môi trế ồ ườ  ng

và con người. 

2. K  năngỹ

­ Phân bi t s  b  t ng lo i phân bón b ng phệ ơ ộ ừ ạ ằ ương pháp v t lý. ậ

­ Liên h  th c t  liên quan đ n vi c s  d ng phân bón Ý th c s  d ngệ ự ế ế ệ ử ụ ứ ử ụ  phân bón thích h p và đ  li u lợ ủ ề ượng. 

­ Rèn luy n năng l c th c hành, gi i quy t v n đ  đ t ra trong cu c s ngệ ự ự ả ế ấ ề ặ ộ ố

­ Rèn luy n năng l c trình bày v n đ  tr c t p th  m t cách t  tin, thuy tệ ự ấ ề ướ ậ ể ộ ự ế  

­ H c sinh có ý th c b o v  môi trọ ứ ả ệ ường s ngố

4. Đ nh hị ướng các năng l c đự ược hình thành 

+ Năng l c h p tácự ợ

+ Năng l c giao ti pự ế

+ Năng l c gi i quy t v n đự ả ế ấ ề

+ Năng l c v n d ng ki n th c hoá h c vào th c ti nự ậ ụ ế ứ ọ ự ể

+ Năng l c s  d ng ngôn ng  hoá h cự ử ụ ữ ọ

II. CHU N B  C A GIÁO VIÊN VÀ H C SINHẨ Ị Ủ Ọ

1. Giáo viên 

+ M t s  tranh  nh, t  li u v  s n xu t các lo i phân bón   Vi t Nam:ộ ố ả ư ệ ề ả ấ ạ ở ệ  Công ty phân bón Bình Đi n, nhà máy phân đ m Hà B c, nhà máy Supephotphatề ạ ắ  Lâm Thao, m  apatit. ỏ

+ Máy chi u, b ng nhóm, bút d , gi y, máy vi tính, m u v t các lo i phânế ả ạ ấ ẫ ậ ạ  bón. 

+ H c sinh t  tìm hi u th c t  và nghiên c u các tài li u trong sách, cácọ ự ể ự ế ứ ệ  

t p chí, các thông tin trên m ng internet s u t m các t  li u. ạ ạ ư ầ ư ệ

+ Hoàn thành câu h i chu n b  và s n ph m s  đ  t  duy c a nhóm. ỏ ẩ ị ả ẩ ơ ồ ư ủ

III. PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THU T D Y H CẬ Ạ Ọ

Đ  t o không khí ph n kh i vui tể ạ ấ ở ươi và hào h ng cho l p h c. Giáo viênứ ớ ọ  trình chi u v  k ch “Chuy n nhà nông” đã đế ở ị ệ ược giáo viên g i ý choh c sinhợ ọ  chu n b  t  trẩ ị ừ ước.

K CH B N V  K CH: CHUY N NHÀ NÔNGỊ Ả Ở Ị Ệ

Bác Khoa nông dân: (đang ng i bu n r u, th  dài, nhăn trán)ồ ồ ầ ở

Bà Lan nông dân: Làm chi mà m t mày bu n thiu r a anh Khoa?ặ ồ ứ

Bác Khoa: lúa tui vàng h t r i O  i, c  đám rau c i, hành ngô c n c c, láế ồ ơ ả ả ằ ọ  lên không n i luôn. M y giàn mổ ấ ướp trái mướp trái nh  xíu ra ri thì răng mà bánỏ  

đ  có ti n cho m y đ a đi h c đây. Thi t tui bu n quá O  i!ể ề ấ ứ ọ ệ ồ ơ

Lúc đó có anh ăn m c l ch s , t ặ ị ự ươ m t t đi qua. Th y 2 bác nông dân li n ấ ấ ề  

t ươ ườ i c i chào h i ỏ : 

Anh Thành: Con chào bác Khoa, bác Lan. D , hai bác kho  ch   ?ạ ẻ ứ ạ

Bác Khoa:  , Thành m i v  h  con? Nghe nói cháu h i này đã lên GiámỪ ớ ề ả ồ  

đ c r i h ? Mà cháu làm Giám đ c công ty gì đó?ố ồ ả ố

Anh Thành: D  bác. Con làm Giám đ c công ty phân bón Bình Đi n bác à. ạ ố ề

Bà Lan: Ui, r a thì may quá. ứ

Bác Khoa: Con coi này, (v a nói bà Lan v a ch  tay ra ru ng tr ừ ừ ỉ ộ ướ c m t) ặ , 

ru ng lúa nhà bác lá cháy vàng g n h t c  ru ng, vộ ầ ế ả ộ ườn mướp thì còi c c, câyọ  trái ch ng l n, con t  v n giúp bác bón phân th  nào ch  không thì ch t đói conẳ ớ ư ấ ế ứ ế  i!

H c sinh: Phân bón hoá h c là nh ng hoá ch t có ch a các nguyên t  dinhọ ọ ữ ấ ứ ố  

dưỡng, được bón cho cây nh m nâng cao năng su t cây tr ng. ằ ấ ồ

Giáo viên: Em hãy k  tên m t s  phân bón hoá h c thể ộ ố ọ ường s  d ng?ử ụ

H c sinh: có các lo i phân bón hoá h c thọ ạ ọ ường dùng là phân đ m, phânạ  lân, phân kali, phân h n h p, phân ph c h p và phân vi lỗ ợ ứ ợ ượng. 

2.2. Ho t đ ng 2ạ ộ (10 phút):

  Tìm hi u v  các lo i phân bón hoá h c: phân đ m, phân lân, phân kali,ể ề ạ ọ ạ  phân h n h p, phân ph c h p và phân vi lỗ ợ ứ ợ ượng. 

­ Nghiên c u n i dung c  th  t ng lo i phân bón hoá h c. ứ ộ ụ ể ừ ạ ọ

­ Tác d ng c a phân đ m đ i v i cây tr ng?ụ ủ ạ ố ớ ồ

­ Đ  dinh dộ ưỡng c a phân đ m đủ ạ ược đánh giá b ng đ i lằ ạ ượng nào?

­ Có m y lo i phân đ m? Thành ph n hoá h c tiêu bi u, đ c đi m, cáchấ ạ ạ ầ ọ ể ặ ể  

đi u ch  m i lo i?ề ế ỗ ạ

Nhóm 2: Phân lân

­ Phân lân cung c p nguyên t  dinh dấ ố ưỡng nào cho cây? Dướ ại d ng nào?

­ Tác d ng c a phân lân đ i v i cây tr ng?ụ ủ ố ớ ồ

­ Đ  dinh dộ ưỡng c a phân lân đủ ược đánh giá b ng đ i lằ ạ ượng nào?

­ Có m y lo i phân lân? Thành ph n, phấ ạ ầ ương pháp s n xu t m i lo i?ả ấ ỗ ạNhóm 3: Phân kali

­ Phân kali cung c p nguyên t  dinh dấ ố ưỡng nào cho cây? Dướ ại d ng nào?

­ Tác d ng c a phân kali đ i v i cây tr ng?ụ ủ ố ớ ồ

­ Đ  dinh dộ ưỡng c a phan kali đủ ược đánh giá b ng đ i lằ ạ ượng nào?

­ Có m y lo i phân kali thấ ạ ường dùng?

Nhóm 4: Phân h n h n h p, phân ph c h p và phân vi lỗ ỗ ợ ứ ợ ượng

­ Tác d ng c a phân vi lụ ủ ượng v i cây tr ng?ớ ồ

­ Khi s  d ng phân vi lử ụ ượng c n chú ý đi u gì?ầ ề

Nhi m v  c a nhóm chuyên sâu: ệ ụ ủ

­ Think: tr  l i ph n câu h i c a nhóm mình vào vả ờ ầ ỏ ủ ở

­ Pair: b t c p chia s  hoàn thi n câu tr  l i (có s  ki m tra c a giáo viên).ắ ặ ẻ ệ ả ờ ự ể ủ  

­ Share: chia s  trong nhóm, s n ph m chia s  là s  đ  t  duy v  n i dungẻ ả ẩ ẻ ơ ồ ư ề ộ  

lo i phân bón c a nhóm đạ ủ ược giao (chu n b    nhà). ẩ ị ở

Giáo viên v n đáp và hoàn thi n các n i dung  nh hấ ệ ộ ả ưởng c a phân bónủ  

đ i v i cây tr ng, đ t và môi trố ớ ồ ấ ường, con người. 

Giáo viên: V y m i chúng ta c n ph i có bi n pháp gì đ  làm không khíậ ỗ ầ ả ệ ể  xung quanh s ch h n?ạ ơ

H c sinh: tr ng r ng, tr ng cây, b o v  r ng môi trọ ồ ừ ồ ả ệ ừ ường s ng xungố  quanh. 

Tuyên truy n cho m i ngề ọ ười hi u khi bón phân: ể

Bón v a đ , phù h p nhu c u cây tr ngừ ủ ợ ầ ồ

Áp d ng quy t c 5 đúng:  Đúng lo i, đúng li u, đúng lúc, đúng cách, đúngụ ắ ạ ề  

BÀI T P C NG C  ­ CÂU H I TRÒ CH I N  HOA TRÍ TUẬ Ủ Ố Ỏ Ơ Ở Ệ

Câu 1. Phân lân cung c p nguyên t  dinh d ng nào cho cây tr ng?ấ ố ưỡ ồ

Câu 2. Phân vi l ng cung c p nguyên t  dinh d ng nào cho cây tr ng?ượ ấ ố ưỡ ồ

A. Nit , cacbon, kaliơ C. L u hu nh, manganư ỳ

B. Kali, photpho, nitơ D. K m, molipđen, boẽ

Câu 3. Phân đ m cung c p nit  cho cây d i d ng ion?ạ ấ ơ ướ ạ

A. NO3­ và NH4+ B. NH4, PO43­ C. PO43­, K+      D. K+, NH4+

Câu 4. Phân kali cung c p kali cho cây d i d ng ion?ấ ướ ạ

A. NO3­ và NH4+ B. K+        C. PO43­        D. K+ và NH4+Câu 5. Lo i phân bón nào sau đây là đ m 2 lá?ạ ạ

A. NaNO3 B. NH4NO3      C. Ca(NO3)2     D. Na3PO4

Câu 6. Đ  đánh giá ch t l ng phân lân ng i ta d a vào ch  s ?ể ấ ượ ườ ự ỉ ố

A. % kh i lố ượng photpho 

B. % kh i lố ượng PO43­

C. % kh i l ng Pố ượ 2O5

D. % kh i lố ượng Ca3(PO4)2

Câu7  Trongcác lo i phân bón sau, lo i phân bón nào có hàm l ng đ m caoạ ạ ượ ạ  

Câu 9. Tro th c v t đ c bi t đ n là m t lo i phân bón r t t t cho cây tr ngự ậ ượ ế ế ộ ạ ấ ố ồ  

thường được bà con nông dân s  d ng nhi u. V y thành ph n chính c a tro là?ử ụ ề ậ ầ ủ

A. KCl B   .   K2CO3 C. K2SO4    D. KNO3

Câu 10. Lo i phân bón có tác d ng làm tăng s c ch ng b nh, ch ng rét, ch uạ ụ ứ ố ệ ố ị  

h n, giúp cây h p th  đ m t t h n là?ạ ấ ụ ạ ố ơ

A. Phân đ m       B. Phân lân      ạ C. Phân kali      D. Phân vi 

lượng

4. Ho t đ ng v n d ng, m  r ngạ ộ ậ ụ ở ộ

Ho t đ ng cá nhân, h c sinh tr  l i các câu h i v n d ng sau: ạ ộ ọ ả ờ ỏ ậ ụ

Câu 1. T i sao phân ure l i đ c s  d ng r ng rãi?ạ ạ ượ ử ụ ộ

Tr  l i: ả ờ

Phân ure được s  d ng r ng rãi vì % N l n, có kh  năng thích ngh ử ụ ộ ớ ả ở nhi u môi trề ường khí h u khác nhau cũng nh  có kh  năng phát huy tác d ngậ ư ả ụ  trên nhi u lo i cây tr ng và s  d ng đề ạ ồ ử ụ ược cho nhi u lo i đ t khác nhau.ề ạ ấ

Câu 2. T i sao không bón phân ure cho vùng đ t có tính ki m?ạ ấ ề

Tr  l i:  ả ờ Không bón cho vùng đ t ki m vì?ấ ề

(NH2)2CO + 2H2O  (NH→ 4)2CO3

(NH4)2CO3   2NH→ 4+ + CO32­

NH4++ OH­ → NH3 + H2O

Vì NH3 thoát ra nên m t đ m. ấ ạ

Câu 3. Phân đ m amoni có thích h p cho vùng đ t chua hay không? T i sao?ạ ợ ấ ạ

Tr  l iả ờ : Phân đ m amoni không thích h p cho vùng đ t chu vì khi tan trongạ ợ ấ  

nước, phân đ m amoni t o môi trạ ạ ường axit: 

2NH4Cl + Ca(OH)2→ CaCl2 + 2NH3↑ + 2H2O

2.2.7. M t s  bài t p ch n l c v  giáo d c môi trộ ố ậ ọ ọ ề ụ ường chương Nit  –ơ  Photpho chương trình hoá h c l p 11ọ ớ

a. Bài t p t  lu nậ ự ậ

Câu 1. Gi i thích t i sao,   g n các khu công nghi p, n c m a th ngả ạ ở ầ ệ ướ ư ườ  

có pH th p h n nhi u so v i nấ ơ ề ớ ướ ởc   nhi u n i khác?ề ơ

Gi i thích:  ả

G n khu công nghi p, nhi u khí SOầ ệ ề 2, NO2, NO, H2S… được sinh ra do khí 

th i t  quá trình phát tri n s n xu t con ngả ừ ể ả ấ ười tiêu th  nhi u than đá, d u mụ ề ầ ỏ 

và nhi u nguyên li u t  nhiên khác. Các khí SOề ệ ự 2 và NO2, r t d  hòa tan trongấ ễ  

nước. Trong quá trình m a, dư ưới tác d ng c a b c x  môi trụ ủ ứ ạ ường, các oxit này 

s  ph n  ng v i Oẽ ả ứ ớ 2  và h i nơ ước trong khí quy n đ  hình thành các axit nhể ể ư H2SO4, axit H2SO3, axit HNO3. Chúng l i r i xu ng m t đ t cùng v i các h tạ ơ ố ặ ấ ớ ạ  

m a hay l u l i trong khí quy n cùng mây trên tr i. Chính các axit này đã làmư ư ạ ể ờ  cho nước m a có tính axit. Do v y, g n các khu công nghi p, nư ậ ầ ệ ước m a thư ườ  ng

có pH th p. ấ

Câu 2. Trong đ i s ngờ ố , ng  dân có “sáng ki n” dùng phân đ m, phân urêư ế ạ  

đ  ể ướp cá. Gi i thích?ả