Ứng dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn Hóa học 10 - Chương Halogen

Mục đích của sáng kiến là giúp học sinh THPT và cụ thể là học sinh khối 10 ứng dụng vẽ sơ đồ tư duy chương Halogen cũng như vận dụng vào các chương khác của Hoá học 10 THPT. Thông qua các giờ học, việc tổ chức hoạt động giúp học sinh được trải nghiệm, tạo hứng thú và niềm tin trong học tập cũng như phát triển tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, khám phá tiềm năng của bản thân.

PH N I:  Đ T V N ĐẦ Ặ Ấ Ề

I. LÍ DO CH N Đ  TÀIỌ Ề

Giáo d c là n n t ng c a vi c đào t o nhân tài cho đ t nụ ề ả ủ ệ ạ ấ ước, nh m t o raằ ạ  

nh ng con ngữ ười năng đ ng, sáng t o, ti p thu tri th c hi n đ i đ  phát tri nộ ạ ế ứ ệ ạ ể ể  

đ t nấ ước

Theo xu hướng hi n nay, cùng v i đ i m i m c tiêu và n i dung d y h c,ệ ớ ổ ớ ụ ộ ạ ọ  

v n đ  đ i m i phấ ề ổ ớ ương phap d ý ạ  h c xoay quanh vi c l y ngọ ệ ấ ườ ọi h c làm trung tâm được đ t ra m t cach c p thi t. B nặ ộ ́ ấ ế ả  ch t c a d y h c l y ngấ ủ ạ ọ ấ ườ ọi h c làm trung tâm là phat huy cao đ  tinh t  giac, tich c c, đ ć ộ ́ ự ́ ́ ự ộ  l p, sang t o c a ngậ ́ ạ ủ ườ  i

h c.ọ

Xa h i ngày càng phat tri n, ngu n tri th c nhân lo i ngày càng phong phú và̃ ộ ́ ể ồ ứ ạ  

m  r ng. Chính vì v y, h c sinh không nh ng h c ki nở ộ ậ ọ ữ ọ ế  th c trong nhà trứ ườ  ng

mà còn ph i liên h  v i th c t , t o m i liên k tả ệ ớ ự ế ạ ố ế   gi a cac môn h c nh mữ ́ ọ ằ  

hương t i ho t đ ng tich c c trong h c t p và phat huy t í ớ ạ ộ ́ ự ọ ậ ́ ố  đa kh  năng t  duyả ư  

c a b  nao.ủ ộ ̃  

Khoa h c t  nhiên nói chung, môn hóa h c nói riêng ngày càng đóng vai trò r tọ ự ọ ấ  

l n trong n n kinh t  c a th i đ i công ngh  Tuy nhiên làm th  nào đ  thu hútớ ề ế ủ ờ ạ ệ ế ể  

được các em yêu thích và l a ch n môn h c này l i g p nhi u khó khăn b i đ cự ọ ọ ạ ặ ề ở ặ  thù c a các b  môn t  nhiên là c n các kĩ năng tính toán, t  duy logic, khô khanủ ộ ự ầ ư  

và c ng nh c  nên đa s  các em r t ng i h c n u không có phứ ắ ố ấ ạ ọ ế ương pháp d yạ  

ki n th c m i mà còn khai quat hoa và h  th ng hoa ki n th c. Vi c  ng d ngế ứ ớ ́ ́ ́ ệ ố ́ ế ứ ệ ứ ụ  

s  đ  t  duy cùng v i cac PPDH tich c c khac đa đem l i r tơ ồ ư ớ ́ ́ ự ́ ̃ ạ ấ  nhi u l i ich.ề ợ ́  Sơ 

đ  t  duy là m t kĩ thu t d y h c tich c c giúp h c sinh h c t p hi u qu , ti tồ ư ộ ậ ạ ọ ́ ự ọ ọ ậ ệ ả ế  

ki mệ  th i gian, giúp ti p thu bài nhanh h n, hi u bài k  h n, nh  đờ ế ơ ể ỹ ơ ơ ượ́ c nhi uề  chi ti t h n, nh  lâu h n, d  dàng h  th ng hóa ki n th c v i lế ơ ớ ơ ễ ệ ố ế ứ ớ ượng l n bênớ  

c nh đó phát tri n t  duy cho các em.ạ ể ư

Trong chương trình Hóa h c 10 chọ ương Halogen, các bài d y còn tách r i,ạ ờ  

ch a có nhi u s  liên k t v i nhau nên h c sinh khó có cái nhìn t ng quát, khóư ề ự ế ớ ọ ổ  khăn trong vi c h  th ng ki n th c c a toàn chệ ệ ố ế ứ ủ ương h c.ọ

T  nh ng li do trên, tôi ch n đ  tài “ừ ữ ́ ọ ề Ứ   ng d ng s  đ  t  duy trong gi ng ụ ơ ồ ư ả  

d y môn Hóa h c 10 ­ Ch ạ ọ ươ ng Halogen”

1

II. M C ĐÍCH NGHIÊN C UỤ Ứ

V i m c tiêu giúp h c sinh THPT và c  th  là h c sinh kh i 1ớ ụ ọ ụ ể ọ ố 0  ng d ngứ ụ  

v  s  đ  t  duyẽ ơ ồ ư  chương Halogen cũng nh  v n d ng vào các chư ậ ụ ương khác c aủ  Hoá h c 1ọ 0 THPT. Thông qua các gi  h c, vi c t  ch c ho t đ ng giúp h c sinhờ ọ ệ ổ ứ ạ ộ ọ  

được tr i nghi m, t o h ng thú và ni m tin trong h c t pả ệ ạ ứ ề ọ ậ  cũng như phát tri n tể ư duy sáng t oạ , kh  năng gi i quy t v n đ , khám phá ti m năng c a b n thân.ả ả ế ấ ề ề ủ ả  III.  Đ I TỐ ƯỢNG NGHIÊN C UỨ

1 Đ i tố ượng nghiên c uứ

Đ  tài t p trung nghiên c u, tìm hi u, phân tích ề ậ ứ ể đánh giá th c tr ng và đự ạ ề 

xu t gi i phápấ ả  s  d ng b n đ  t  duy trongử ụ ả ồ ư  d y h c ạ ọ chương Halogen Hoá h cọ  

10 THPT

2 Ph m vi nghiên c uạ ứ

­ N i dung nghiên c u: t  ch c d y h cộ ứ ổ ứ ạ ọ  “Ứ   ng d ng s  đ  t  duy trong ụ ơ ồ ư  

gi ng d y môn Hóa h c 10 ch ả ạ ọ ươ ng Halogen”, bao g m: nghiên c u c  sồ ứ ơ ở khoa h cọ , thi t k  các ho t đ ng c a ch  đ , đánh giá tính kh  thi và hi uế ế ạ ộ ủ ủ ề ả ệ  

qu  c a ả ủ vi c áp d ng s  đ  t  duyệ ụ ơ ồ ư  mang l iạ  Rút ra m t s  bài h c b  ích vàộ ố ọ ổ  

m t s  ki n ngh  sau nghiên c u.ộ ố ế ị ứ

­ Đ a bàn nghiên c u: M t s  ị ứ ộ ố l p h c t i kh i 10ớ ọ ạ ố  trường THPT Nam Đàn 2

­ Th i gian nghiên c u: t  tháng 8/2019 đ n tháng 2/202ờ ứ ừ ế 1

IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

Đ  tài đãề  s  d ng các phử ụ ương pháp nghiên c u sau: ứ

1. Nhóm các phương pháp nghiên c u lý lu n:ứ ậ

Thu th p, đ c các tài li u lý lu nậ ọ ệ ậ  và phân tích, t ng h p các tài li u liênổ ợ ệ  quan. T  đó phân tích và t ng h p các v n đ  lý lu n liên quan đ n sáng ki n.ừ ổ ợ ấ ề ậ ế ế

2. Nhóm các phương pháp nghiên c u th c ti n:ứ ự ễ

­ Phương pháp quan sát

­ Phương pháp đàm tho iạ

­ Phương pháp nghiên c u s n ph mứ ả ẩ

­ Phương pháp t ng k t, đánh giá.ổ ế

­ Phương pháp toán h c: th ng kê, x  lí s  li u th ng kê.ọ ố ử ố ệ ố

V. C U TRÚC C A SÁNG KI N KINH NGHI MẤ Ủ Ế Ệ

Sáng ki n kinh nghi m đế ệ ượ ấc c u trúc 3 ph n:ầ

Làm th  nào đ  gi m th i gian h c nh ng h c sinh v n nh  và hi u bài?ế ể ả ờ ọ ư ọ ẫ ớ ể  

Đó là v n đ  khó đ i v i đa s  h c sinh và c  giáo viên. Hi n nay h c sinhấ ề ố ớ ố ọ ả ệ ọ  

thường g p nhi u áp l c trong h c t p và thi c , trong đó có áp l c t  s  lặ ề ự ọ ậ ử ự ừ ố ượ  ngbài h c l n, bài dài, nhi u ki n th c.ọ ớ ề ế ứ

Đa s  h c sinh ghi chép bài theo ki u truy n th ng, h c m t cách th  đ ng.ố ọ ể ề ố ọ ộ ụ ộ  Ghi chép theo ki u truy n th ng là ghi chép thành t ng câu, t  trái sang ph iể ề ố ừ ừ ả  

tu n t  h t dòng này đ n dòng khác. Phầ ự ế ế ương pháp h c này có nh ng h n chọ ữ ạ ế sau:

­ Không làm n i b t các n i dung tr ng tâm.ổ ậ ộ ọ

­ Khó nh  n i dung.ớ ộ

­ Lãng phí th i gian.ờ

­ Không kích thích kh  năng sáng t o c a não.ả ạ ủ

Vi c h c thệ ọ ường xuyên ghi chép không hi u qu  s  gây ra m t s  tác h i:ệ ả ẽ ộ ố ạ

­ M t kh  năng t p trung.ấ ả ậ

­ Đánh m t ni m đam mê h c t p.ấ ề ọ ậ

­ Chán h c, h c không có hi u qu ọ ọ ệ ả

Phương pháp d y và h c theo s  đ  t  duy đạ ọ ơ ồ ư ược đánh giá là phương pháp 

d y h c hi u qu  kh c ph c đạ ọ ệ ả ắ ụ ược nh ng h n ch  trên.ữ ạ ế

2. Khái ni m s  đ  t  duyệ ơ ồ ư

S  đ  t  duy do Tony Buzan là ngơ ồ ư ườ ầi đ u tiên nghiên c u tìm ra, nó là m tứ ộ  

phương pháp được đ a ra nh  m t phư ư ộ ương ti n giúp tăng kh  năng ghi nh nệ ả ậ  hình  nh c a não b  Đây là m t hình th c ghi chép đ  ghi nh  chi ti t, t ngả ủ ộ ộ ứ ể ớ ế ổ  

3

h p, phân tích v n đ  nào đó thành m t d ng c a lợ ấ ề ộ ạ ủ ược đ  phân nhánh b ngồ ằ  cách k t h p đ ng th i ch  vi t, màu s c, hình  nh,…ế ợ ồ ờ ữ ế ắ ả

Thông thường, chúng ta ch  s  d ng bán c u não trái (ch  vi t, ch  s , kíỉ ử ụ ầ ữ ế ữ ố  

t ,…) đ  ti p nh n và ghi nh  các thông tin, ki n th c mà ch a s  d ng bánự ể ế ậ ớ ế ứ ư ử ụ  

c u não ph i (ghi nh  qua hình  nh, màu s c,…). S  đ  t  duy giúp khai thácầ ả ớ ả ắ ơ ồ ư  hai kh  năng này c a b  não con ngả ủ ộ ười

S  đ  t  duy luôn lan t a t  m t hình  nh trung tâm. M i t  và hình  nhơ ồ ư ỏ ừ ộ ả ỗ ừ ả  

được lan t a l i tr  thành m t ti u trung tâm liên k t, c  th  tri n khai thànhỏ ạ ở ộ ể ế ứ ế ể  

m t chu i m t xich g m nh ng c u trúc phân nhanh t a ra ho c h i t  vào tâmộ ỗ ắ ́ ồ ữ ấ ́ ỏ ặ ộ ụ  

đi m chung và co th  kéo dài vô t n. ể ́ ể ậ

S  đ  t  duy co b n đ c đi m chinh sau:ơ ồ ư ́ ố ặ ể ́

­ Đ i tố ượng c n quan tâm đầ ược tom ĺ ược trong m t hình  nh trung tâm.ộ ả

­ T  hình  nh trung tâm, nh ng ch  đ  chinh c a đ i từ ả ữ ủ ề ́ ủ ố ượng t a r ng thànhỏ ộ  cać

nhanh.́

­ Cac nhanh đ́ ́ ượ ấc c u thành t  m t hình  nh ch  đ o hay t  khoa trên m từ ộ ả ủ ạ ừ ́ ộ  dòng liên k t. Nh ng v n đ  ph  cũng đế ữ ấ ề ụ ược bi u th  b i cac nhanh g n k t v iể ị ở ́ ́ ắ ế ơ  ́nhanh co th  b c cao h n.́ ́ ứ ậ ơ

­ Cac nhanh t o thành m t c u trúc nút liên k t nhau.́ ́ ạ ộ ấ ế

Hi n nay s  đ  t  duy đa đệ ơ ồ ư ̃ ược nghiên c u và ap d ng kha r ng rai nh mứ ́ ụ ́ ộ ̃ ằ  giúp GV truy n th  ki n th c m t cach sinh đ ng, h  th ng và mô hình hoa đề ụ ế ứ ộ ́ ộ ệ ố ́ ể 

HS co th  h c, t  h c tich c c, co m t t  duy t ng th  v  bài h c, giúp d  hi u,́ ể ọ ự ọ ́ ự ́ ộ ư ổ ể ề ọ ễ ể

d  nh , d  v n d ng ki n th c. T  ki n th c đễ ơ ễ ậ́ ụ ế ứ ừ ế ứ ược di n đ t trong nhi u trangễ ạ ề  sach và c  v n d ng th c t , s  đ  t  duy giúp tinh l c l i ch  còn trong m t ś ả ậ ụ ự ế ơ ồ ư ọ ạ ỉ ộ ơ 

đ , và ngồ ượ ạ ừ ơ ồc l i, t  s  đ  này, HS hình dung, liên tưởng và phat tri n ki n th ć ể ế ứ  

m t cach logic. S  d ng s  đ  t  duy yêu c u HS ph i t  suy nghĩ đ  thi t l pộ ́ ử ụ ơ ồ ư ầ ả ự ể ế ậ  

n i dung bài h c theo cach hi u c a mình nên s  đ  t  duy th c s  là m t côngộ ọ ́ ể ủ ơ ồ ư ự ự ộ  

Giúp h  th ng hóa đệ ố ược toàn b  ki n th c.ộ ế ứ

Nhìn th y đấ ược b c tranh t ng th  m t cách chi ti t.ứ ổ ể ộ ế

Kích thích s  h ng thú và sáng t o c a h c sinh.ự ứ ạ ủ ọ

Giúp m  r ng ý tở ộ ưởng, đào sâu ki n th c.ế ứ

Có th  t n d ng s  h  tr  c a các ph n m m trên máy tính.ể ậ ụ ự ỗ ợ ủ ầ ề

Đi m m nh nh t c a s  đ  t  duy là giúp phát tri n r t nhi u ý tể ạ ấ ủ ơ ồ ư ể ấ ề ưởng c aủ  

ngườ ọi h c, phát tri n óc tể ưởng tượng và kh  năng sáng t o c a b n thân. T  đó,ả ạ ủ ả ừ  

có th  v n d ng s  đ  t  duy vào d y h c ki n th c m i, c ng c  ki n th cể ậ ụ ơ ồ ư ạ ọ ế ứ ớ ủ ố ế ứ  sau ti t h c, ôn t p và h  th ng hóa ki n th c sau m i chế ọ ậ ệ ố ế ứ ỗ ương, m i kì, cũngỗ  

nh  bi t cách l p k  ho ch h c t p, công tác sao cho hi u qu  và m t ít th iư ế ậ ế ạ ọ ậ ệ ả ấ ờ  gian nh t.ấ

II. HƯỚNG D N CHU N B  VÀ CÁCH V N D NG S  Đ  T  DUYẪ Ẩ Ị Ậ Ụ Ơ Ồ Ư  VÀO BÀI D Y.Ạ

+ T  do s  d ng, ph i h p các màu s c yêu thích.ự ử ụ ố ợ ắ

+ Ch  đ  trung tâm nên đủ ề ược làm n i b t, d  nh  Có th  s  d ng nh ngổ ậ ễ ớ ể ử ụ ữ  hình v  liên quan giúp g i nh  t t.ẽ ợ ớ ố

­ B c 2: V  thêm các tiêu đ  phướ ẽ ề ụ

+ Tiêu đ  ph  n m trên các nhánh l n, dày và nên vi t b ng ch  in hoa đề ụ ằ ớ ế ằ ữ ể làm n i b t.ổ ậ

+ Tiêu đ  ph  v  g n li n v i trung tâm.ề ụ ẽ ắ ề ớ

+ Tiêu đ  ph  nên đề ụ ược v  theo hẽ ướng chéo góc đ  nhi u nhánh ph  khácể ề ụ  

có th  để ược v  t a ra nhi u hẽ ỏ ề ướng m t cách d  dàng h n.ộ ễ ơ

­ B c 3: Trong m i tiêu đ  ph , v  thêm các ý chính và các chi ti t h  tr ướ ỗ ề ụ ẽ ế ỗ ợ+ Ng n g c, súc tích, ch  nên s  d ng t  khóa và hình  nh.ắ ọ ỉ ử ụ ừ ả

5

+ Khuy n khích dùng bi u tế ể ượng, cách vi t t t đ  ti t ki m không gian vàế ắ ể ế ệ  

th i gian v  S  d ng nh ng m t mã, ký hi u riêng, phong cách cũng nh  đi mờ ẽ ử ụ ữ ậ ệ ư ể  

nh n cá nhân đ  t o nên s  đ  t  duy cho b n thân mình. ấ ể ạ ơ ồ ư ả

Ví d :ụ

­ Bước 4:   bở ước cu i cùng này, hãy đ  cho trí tố ể ưởng tượng c a b n bayủ ạ  

b ng. Hãy thêm nh ng hình  nh nh m giúp các ý chính thêm n i b t, giúp l uổ ữ ả ằ ổ ậ ư  

gi  chúng vào trí nh  t t h n.ữ ớ ố ơ

1.2. Quá trình hướng d n h c sinh xây d ng s  đ  t  duyẫ ọ ự ơ ồ ư

­ Bước 1: cho HS làm quen v i s  đ  t  duy. GV gi i thi u v  ngu n g c,ớ ơ ồ ư ớ ệ ề ồ ố  

ý nghĩa, tác d ng c a vi c s  d ng s  đ  t  duy trong h c t p môn Hóa h c.ụ ủ ệ ử ụ ơ ồ ư ọ ậ ọ

GV có th  đ a ra m t s  s  đ  t  duy sau đó yêu c u HS thuy t trình vể ư ộ ố ơ ồ ư ầ ế ề 

n i dung theo cách hi u c a mình. T  đó giúp HS bộ ể ủ ừ ước đ u làm quen và hi uầ ể  

v  s  đ  t  duy.ề ơ ồ ư

Ví d : Trong bài b ng tu n hoàn các nguyên t  hóa h c GV h  th ng cácụ ả ầ ố ọ ệ ố  

n i dung chính v  b ng tu n hoàn và yêu c u HS di n gi i s  đ ộ ề ả ầ ầ ễ ả ơ ồ

­ Bước 2: Sau khi đã làm quen v i s  đ  t  duy GV giao cho Hs và cùngớ ơ ồ ư  giúp đ  HS xây d ng s  đ  t  duy t i l p v i các bài ôn t p, h  th ng hóa ki nỡ ự ơ ồ ư ạ ớ ớ ậ ệ ố ế  

1.3. Nh ng đi u c n ữ ề ầ l u ýư  khi ghi chép trên sơ đ  t  duy ồ ư

­ Dùng m t hình  nh trung tâm ho c t  ng  co màu s c, kich c  th t lôiộ ả ặ ừ ữ ́ ắ ́ ỡ ậ  

cu n.ố

7

­ Dùng hình  nh   m i n i trong s  đ  t  duy giúp tăng cả ở ọ ơ ơ ồ ư ường kh  năngả  hình dung.

­ Thay đ i kich c   nh, ch  in đ  ch  t m quan tr ng gi a cac thành ph n.ổ ́ ỡ ả ữ ể ỉ ầ ọ ữ ́ ầ

­ Cach dòng co t  ch c, thich h p: Giúp s  đ  t  duy d  dàng khai tri n và́ ́ổ ứ ́ ợ ơ ồ ư ễ ể  trông đ p m t, b  c c rõ ràng.ẹ ắ ố ụ

­ Dùng mũi tên đ  ch  cac m i liên h  cùng nhanh ho c khac nhanh: Nhể ỉ ́ ố ệ ́ ặ ́ ́ ờ dùng mũi tên, b n s  nhanh chong tìm th y cac m i liên h  gi a cac vùng trongạ ẽ ́ ấ ́ ố ệ ữ ́  

s  đ  t  duy.ơ ồ ư

­ Dùng màu s c: Màu s c là m t trong nh ng công c  tăng cắ ắ ộ ữ ụ ường tri nh  và́ ớ  sang t o hi u qu  nh t.́ ạ ệ ả ấ

­ Dùng ki hi u: Giúp ti t ki m th i gian.́ ệ ế ệ ờ

­ Di n đ t rõ ràng, h  th ng giúp chúng ta ti p thu d  dàng và nhanh chongễ ạ ệ ố ế ễ ́  

­  nh v  rõ ràng trông đ p m t và h p d n giúp t  duy m ch l c.Ả ẽ ẹ ắ ấ ẫ ư ạ ạ

        2. S  d ng ử ụ sơ đ  t  duy trong vi c chu n b  bài c a h c sinh và d y ồ ư ệ ẩ ị ủ ọ ạ  bài m i c a giáo viênớ ủ

2.1. Nhi m v  chu n b  bài   nhà c a h c sinhệ ụ ẩ ị ở ủ ọ

Giáo viên đ nh hị ướng cho HS chu n b  bài   nhà b ng cách l p m t s  đẩ ị ở ằ ậ ộ ơ ồ 

t  duy v  bài h c, nh ng đ  m c s  có trong bài h c m i. T  đó HS b t bu cư ề ọ ữ ề ụ ẽ ọ ớ ừ ắ ộ  

ph i có s  nghiên c u trả ự ứ ước v  bài h c, giúp có cái nhìn khái quát v  nh ngề ọ ề ữ  

đi u s  có trong bài h c m i.ề ẽ ọ ớ

Ví d : trụ ước khi h c bài Clo giáo viên yêu c u h c sinh v  s  đ  t  duy cácọ ầ ọ ẽ ơ ồ ư  

m c có trong bài h c.ụ ọ

2.2. S  d ng s  đ  t  duy khi vào bài h c m iử ụ ơ ồ ư ọ ớ

Giáo viên gi i thi u bài m i và v  ch  đ  chính c a bài h c lên b ng b ngớ ệ ớ ẽ ủ ề ủ ọ ả ằ  

m t hình v  b t kì, cho HS ng i theo nhóm đã độ ẽ ấ ồ ược phân công chu n b  s  đẩ ị ơ ồ 

t  duy trư ướ ởc   nhà

Giáo viên đ t câu h i ch  đ  n i dung chính có m y nhánh chính (các m cặ ỏ ủ ề ộ ấ ụ  

đ  trong bài), g i HS lên b ng v  n i ti p ch  đ , chia thành các nhánh l n trênề ọ ả ẽ ố ế ủ ề ớ  

b ng có ghi chú thích trên t ng nhánh l n.ả ừ ớ

Sau khi HS v  xong các nhánh chính, GV ti p t c đ t câu h i   nhánh chínhẽ ế ụ ặ ỏ ở  

th  nh t có m y nhánh ph ,  HS s  hoàn thành n i dung s  đ  t  duy c a bàiứ ấ ấ ụ ẽ ộ ơ ồ ư ủ  

m i t i l p. HS ch nh s a, b  sung vào trong s  đ  t  duy c a cá nhân.ớ ạ ớ ỉ ử ổ ơ ồ ư ủ

*Ví d  1: Khi h c bài “Clo”, sau khi HS v  xong nhánh chính, GV s  sụ ọ ẽ ẽ ử 

d ng h  th ng câu h i đ  tri n khia ki n th c và hòan thi n s  đ  t  duy c aụ ệ ố ỏ ể ể ế ứ ệ ơ ồ ư ủ  bài h c:ọ

+   đi u ki n thỞ ề ệ ường , Clo   tr ng thái gì? Màu s c, mùi v  ra sao? Khở ạ ắ ị ả năng tan trong nước và các dung môi h u c  nh  th  nào?ữ ơ ư ế

+ Trong các ph n  ng hóa h c, Clo nhả ứ ọ ường hay nh n electron? T  đó dậ ừ ự đoán tính ch t hóa h c đ c tr ng c a Clo. Tính ch t đó đấ ọ ặ ư ủ ấ ược th  hi n quaể ệ  

nh ng ph n  ng hóa h c nào?ữ ả ứ ọ

+ Nêu s  t n t i c a Clo trong t  nhiên. Clo có nhi u nh t   đâu?ự ồ ạ ủ ự ề ấ ở

+ Nêu nh ng  ng d ng quan tr ng và ph  bi n nh t c a Clo?ữ ứ ụ ọ ổ ế ấ ủ

+ Đ  đi u ch  Clo có th  s  d ng nh ng cách nào?ể ề ế ể ử ụ ữ

9

S  đ  minh h aơ ồ ọ

*Ví d  2: Khi h c bài “Khái quát v  nhóm halogen”, sau khi HS v  xongụ ọ ề ẽ  nhánh chính, GV s  xây d ng  h  th ng câu h i đ  tri n khia ki n th c và hòanẽ ự ệ ố ỏ ể ể ế ứ  thi n s  đ  t  duy c a bài h c giúp ti p thu ki n th c m t cách logic, khái quát.ệ ơ ồ ư ủ ọ ế ế ứ ộ

S  đ  minh h aơ ồ ọ

*Ví d  3: S  đ  t  duy sau khi h c bài “Hidro clorua. Axit clohidric và mu iụ ơ ồ ư ọ ố  Clorua”

11

*Ví d  4: S  đ  t  duy sau khi h c bài “S  lụ ơ ồ ư ọ ơ ược v  h p ch t có Oxi c a Clo”ề ợ ấ ủ

*Ví d  5: S  đ  t  duy sau khi h c bài “Flo­ Brom ­ Iot”ụ ơ ồ ư ọ

Sau m i bài h c, GV hỗ ọ ướng d n, g i ý đ  HS t  h  th ng ki n th c tr ngẫ ợ ể ự ệ ố ế ứ ọ  tâm, ki n th c c n nh  c a bài h c thông qua s  đ  t  duy. M i bài h c có thế ứ ầ ớ ủ ọ ơ ồ ư ỗ ọ ể 

v  trên m t trang gi y r i k p l i thành t p. T  đó giúp các em d  dàng ôn t p,ẽ ộ ấ ồ ẹ ạ ậ ừ ễ ậ  

h  th ng hóa l i các ki n th c đã h c m t cách nhanh chóng nh t.ệ ố ạ ế ứ ọ ộ ấ

2.3. S  d ng s  đ  t  duy trong bài luy n t pử ụ ơ ồ ư ệ ậ

Qua quá trình gi ng d y tôi th y r ng nh ng bài luy n t p là r t quanả ạ ấ ằ ữ ệ ậ ấ  

tr ng nh m c ng c , h  th ng hóa và kh c sâu ki n th c đ ng th i rèn luy nọ ằ ủ ố ệ ố ắ ế ứ ồ ờ ệ  

k  năng v n d ng gi i bài t p hóa h c. C u trúc bài luy n t p g m 2 ph n:ỹ ậ ụ ả ậ ọ ấ ệ ậ ồ ầ

Đ  d y ph n 1 này GV có th  tri n khai nh  sau:ể ạ ầ ể ể ư

­ Cho HS l p s n s  đ  t  duy   nhà v  nh ng n i dung, ki n th c c nậ ẵ ơ ồ ư ở ề ữ ộ ế ứ ầ  

nh  sau đó khi đ n l p GV t  ch c cho HS nh n xét m t vài s  đ , l a ch n sớ ế ớ ổ ứ ậ ộ ơ ồ ự ọ ơ 

đ  hoàn ch nh nh t. Sau đó GV nh n xét, b  sung thêm ý ki n c a mình vào đồ ỉ ấ ậ ổ ế ủ ể hoàn thi n s  đ  t  duy đ  HS s  d ng giúp n m các ki n th c bài h c.ệ ơ ồ ư ể ử ụ ắ ế ứ ọ

­ GV đ a ra các t  khóa ki n th c đ  HS tri n khai các n i dung.ư ừ ế ứ ể ể ộ

Dưới đây là b n đ  t  duy xây d ng trong ti t luy n t p cu  bài “Luy nả ồ ư ự ế ệ ậ ả ệ  

t p nhóm Halogen”.ậ

H c sinh đ t đọ ạ ược các yêu c u sau:ầ

­ Bi t đ c nhóm Halogen g m nh ng nguyên t  nào và chúng   v  trí nàoế ượ ồ ữ ố ở ị  trong b ng HTTH.ả

­ Tính ch t hóa h c c  b n c a các halogen là tính oxi hoá m nh do l p eấ ọ ơ ả ủ ạ ớ  ngoài cùng c a nguyên t  các nguyên t  ủ ử ố Halogen có 7 electron, nên khuynh 

hướng đ c tr ng là nh n thêm 1e t o thành ion Halogenua có c u hình b n v ngặ ư ậ ạ ấ ề ữ  

gi ng khí hi m g n nó.ố ế ầ

­ S  bi n đ i đ  âm đi n, bán kính nguyên t  và m t s  tính ch t v t lí c aự ế ổ ộ ệ ử ộ ố ấ ậ ủ  các nguyên t  trong nhóm.ố

­ S  bi n đ i tính ch t hóa h c c a các đ n ch t trong nhóm ự ế ổ ấ ọ ủ ơ ấ Halogen

Tìm hi u th  gi i t  nhiên dể ế ớ ự ưới góc đ  hóa h c ộ ọ được th c hi n thôngự ệ  qua các ho t đ ng th o lu n, quan sát, tìm tòi,… đ  tìm hi u v  tính ch t v t líạ ộ ả ậ ể ể ề ấ ậ  

và hóa h c c a đ n ch t và h p ch t ọ ủ ơ ấ ợ ấ Halogen

­ Gi i thích tính oxi hóa m nh c a các halogen d a trên c u hình electronả ạ ủ ự ấ  nguyên t  c a chúng.ử ủ

­ Vì sao nguyên t  Flo ch  có s  oxi hóa ử ỉ ố ­1, trong khi nguyên t  các nguyênử  

t  ố Halogen còn l i, ngoài s  oxi hóa ạ ố ­1 còn có các s  oxi hóa +1, +3, +5, +7.ố

2.  Năng l c :ự Phát tri n cho HS năng l c s  d ng ngôn ng  hóa h c, năngể ự ử ụ ữ ọ  

l c h p tác, năng l c t  ch  và t  h c, năng l c tìm hi u KHTN, năng l c v nự ợ ự ự ủ ự ọ ự ể ự ậ  

d ng ki n th c hóa h c vào th c ti n thông qua vi c t  ch c d y h c h p tácụ ế ứ ọ ự ễ ệ ổ ứ ạ ọ ợ  theo nhóm, phương pháp tr c quan và đàm tho i.ự ạ

+ Năng l c h p tác;ự ợ

+ Năng l c làm vi c t  h c;ự ệ ự ọ

+ Năng l c gi i quy t v n đ ;ự ả ế ấ ề

+ Năng l c s  d ng ngôn ng  hóa h c;ự ử ụ ữ ọ

+ Năng l c t ng h p ki n th c;ự ổ ợ ế ứ

+ Năng l c v n d ng ki n th c hóa h c vào th c ti n.ự ậ ụ ế ứ ọ ự ễ

3. Ph m ch t ẩ ấ

­ Say mê, h ng thú, t  ch  trong h c t p; trung th c; yêu khoa h c.ứ ự ủ ọ ậ ự ọ

­ Bi t cách đ m b o an toàn khi thí nghi m v i các nguyên t  halogen ế ả ả ệ ớ ố

­ Bi t các  ng d ng c a halogen trong cu c s ng.ế ứ ụ ủ ộ ố

II. THI T B  D Y H C VÀ H C LI U Ế Ị Ạ Ọ Ọ Ệ

1. Phương pháp d y h c: ạ ọ Phương pháp d y h c nhóm, d y h c nêu v nạ ọ ạ ọ ấ  

­Huy đ ng các ki n th c đã đ c h c v  B ng tu n hoàn   HKI, t o nhuộ ế ứ ượ ọ ề ả ầ ở ạ  

c u ti p t c tìm hi u ki n th c m i.ầ ế ụ ể ế ứ ớ

­Tìm hi u các thông tin c  b n c a các nguyên t  halogen thông qua tròể ơ ả ủ ố  

Trò ch i “AI NHANH H N” .ơ Ơ Đáp án câu h i 1: Nguyên t  Bromỏ ố

Đáp án câu h i 2: Nguyên t  Floỏ ố

17

GV ph  bi n lu t ch i nh  sau:ổ ế ậ ơ ư

Có  4  câu   h i   đỏ ược   chi u   trên   mànế  

hình. M i câu h i có 3 g i ý.Tr  l i t ngỗ ỏ ợ ả ờ ừ  

câu h i trong 30s tỏ ương  ng v i các g i ýứ ớ ợ  

GV   chi u   các   câu   h i   trên   mànế ỏ  

hình,yêu c u hs tr  l i vào b ng ph  c aầ ả ờ ả ụ ủ  

mình

Câu 1. Mình là ch t l ng màu đ  nâu.ấ ỏ ỏ  

B n nên c n th n khi ti p xúc v i mình.ạ ẩ ậ ế ớ  

m u đen tím. Trong h p ch t mu i mìnhầ ợ ấ ố  

ch ng b nh bi u c  cho b n đ y!ố ệ ế ổ ạ ấ

(GV c n quan sát t t ho t đ ng c aầ ố ạ ộ ủ  

các HS)

Ho t đ ng chung c  l pạ ộ ả ớ

Sau khi tìm được đáp án cho m t câuộ  

h i, GV yêu c u hs b  sung thêm các thôngỏ ầ ổ  

tin v  nguyên t  đó mà hs đã đề ố ược bi tế  

ho c  GV  có   th   gi i  thi u  thêm  cho  hsặ ể ớ ệ  

(Ho t đ ng này GV ph i h t s cạ ộ ả ế ứ  chú ý đ n th i gian, m c đ  nhanh c aế ờ ứ ộ ủ  các hs đ  t ng h p cho th t chính xác,ể ổ ợ ậ  

n u   l p   nào   ch m   GV   có   th   ch nhế ớ ậ ể ỉ  

đ ng h  thêm th i gian cho các em)ồ ồ ờ

­ Qua hđ này, GV bi t đ c HS đãế ượ  

có  được nh ng ki n th c nào, nh ngữ ế ứ ữ  

ki n th c nào c n ph i đi u ch nh, bế ứ ầ ả ề ỉ ổ sung   các ho t đ ng ti p theo.ở ạ ộ ế

­Ghi đi m cho HS.ể

Ho t đ ng 2: Hạ ộ O T Đ NG HẠ Ộ ÌNH THÀNH KI NTH CẾ Ứ

* M c tiêu: ụ

­Nêu đ c tên các nguyên t  halogen và v  trí c a chúng trong b ng tu n ượ ố ị ủ ả ầ   hoàn 

­  Nêu đ c đi m gi ng nhau và khác nhau c  b n v  c u hình electron ượ ể ố ơ ả ề ấ   nguyên t  các nguyên t  halogen. T  đó có th   suy ra tính ch t hóa h c đ c ử ố ừ ể ấ ọ ặ  

tr ng c a chúng ư ủ

­ Nêu đ c s  bi n đ i tính ch t v t lý c a các đ n ch t halogen: Tr ng ượ ự ế ổ ấ ậ ủ ơ ấ ạ   thái t p h p, màu s c, nhi t đ  nóng ch y, nhi t đ  sôi ậ ợ ắ ệ ộ ả ệ ộ

­ Nêu đ c s  oxi hóa có th  có c a các halogen trong h p ch t ượ ố ể ủ ợ ấ

­ Nêu đ c s  bi n đ i tính ch t hóa h c c a các đ n ch t halogen: Tính ượ ự ế ổ ấ ọ ủ ơ ấ   oxi hóa gi m d n t  Flo đ n iot ả ầ ừ ế

­ Hi u đ c vì sao các halogen gi ng nhau v  tính ch t hóa h c cũng nh ể ượ ố ề ấ ọ ư  thành ph n và tính ch t c a các h p ch t do chúng t o thành ầ ấ ủ ợ ấ ạ

­ Vi t đ c ph ng trình t ng quát và c  th  khi cho halogen tác d ng v i ế ượ ươ ổ ụ ể ụ ớ   kim lo i, v i hidro ạ ớ

­ Rèn năng l c h p tác ự ợ , s  d ng ngôn ng  : di n đ t,trình bày ý ki n ử ụ ữ ễ ạ ế , nh n ậ  

­Yêu c u HS hoàn thành phi u h c t pầ ế ọ ậ  

(Các phi u h c t p đế ọ ậ ược in trong t  A4 vàờ  

Ho t đ ng nhómạ ộ

­Các nhóm phân công nhi m v  choệ ụ  

t ng thành viênừ   hoàn thành phi u h c t pế ọ ậ  

s  2ố  sau đó th o lu n,th ng nh t đ  ghi l iả ậ ố ấ ể ạ  

vào b ng phả ụ,  vi t ý ki n c a mình vàoế ế ủ  

gi y và k p chung v i b ng ph ấ ẹ ớ ả ụ

c)Vi t công th c electronế ứ ,  công th cứ  

c u t o c a đ n ch t halohen (Xấ ạ ủ ơ ấ 2)?

d)T  c u hình electron nguyên t , dừ ấ ử ự 

đoán tính ch t hóa h c đ c tr ng c a cácấ ọ ặ ư ủ  

halogen,gi i thích ?Vi t ph ng trình t ngả ế ươ ổ  

b c thăm câu h i   phi u h c t p s  3 vàố ỏ ở ế ọ ậ ố  

t  ự phân công nhi m v  cho t ng thành viênệ ụ ừ  

c a nhóm mình  ủ th o lu n,th ng nh t  đả ậ ố ấ ể 

ghi l i vào b ng phạ ả ụ, vi t ý ki n c a mìnhế ế ủ  

vào gi y và k p chung v i b ng ph ấ ẹ ớ ả ụ

(GV phát phi u h c t p chung cho cế ọ ậ ả 

l p)ớ

PHI U H C T P S  3Ế Ọ Ậ Ố

1/Em hãy nêu s  bi n đ i m t s  y uự ế ổ ộ ố ế  

t  c a các đ n ch t halogen t  Flo đ n Iotố ủ ơ ấ ừ ế  

halogen?Quy lu t bi n đ i tính ch t đó tậ ế ổ ấ ừ 

Flo đ n Iot?Gi i thích?ế ả

4/Vi t phế ương trình th  hi n tính oxiể ệ  

hóa c a halogen khi cho chúng l n lủ ầ ượt tác 

Yêu c u hs ch nh s a l i trong phi uầ ỉ ử ạ ế  

c a mình (n u ch a đúng )và b m vào vủ ế ư ấ ở 

đ  h c.ể ọ

GV c n l u ý s n ph m c a ph n  ngầ ư ả ẩ ủ ả ứ  

khi   cho   Fe   l n   lầ ượt   tác   d ng   v i   cácụ ớ  

halogen n u hs l y ví d  nàyế ấ ụ

qui lu t bi n đ i tính axit, tính kh  t  ddậ ế ổ ử ừ  

HF đ n HI (và gi i thích n u hs yêu c u);. ế ả ế ầ

Ho t đ ng chungạ ộ

N u   có   đi u   ki n   cho   hs   làm   thíế ề ệ  

nghi m   :dd   AgNOệ 3  tác   d ng   v i   NaF,ụ ớ  

NaCl, NaBr, NaI đ  quan sát hi n tể ệ ượ  ng

t o thành r i nêu nh n xét v  tính tan, màuạ ồ ậ ề  

s c c a các mu i B c halogenua.ắ ủ ố ạ

Ho c yêu c u hs v n d ng ki n th cặ ầ ậ ụ ế ứ  

k p th i phát hi n nh ng khó khăn,ị ờ ệ ữ  

vướng m c c a HS và có gi i phápắ ủ ả  

h  tr  h p lí.ỗ ợ ợ+ Thông qua quan sát m c đ  vàứ ộ  

hi u qu  tham gia vào ho t đ ng c aệ ả ạ ộ ủ  HS

+ Thông qua HĐ chung c a củ ả 

l p, GV hớ ướng d n HS th c hi n cácẫ ự ệ  yêu c u và đi u ch nh.ầ ề ỉ

Ho t đ ng 3:Lạ ộ UY N T P Ệ Ậ

* M c tiêu:ụ

­ C ng c , kh c sâu ki n th c đã h c trong bài v  nh ng đi m gi ng nhau ủ ố ắ ế ứ ọ ề ữ ể ố  

c a các halogen, s  khác nhau gi a Flo và các halogen còn l i, quy lu t bi n ủ ự ữ ạ ậ ế  

đ i tính ch t c a các halogen, .  ổ ấ ủ

­ Ti p t c phát tri n năng l c: tính toán, sáng t o,nhanh nh n, gi i quy t ế ụ ể ự ạ ẹ ả ế   các v n đ  th c ti n thông qua ki n th c môn h c, v n d ng ki n th c hóa h c ấ ề ự ễ ế ứ ọ ậ ụ ế ứ ọ   vào cu c s ng ộ ố

N i dung, phộ ương th c t  ch c ho tứ ổ ứ ạ  

đ ng h c t p ộ ọ ậ HS

D  ki n s n ph m,ự ế ả ẩ  đánh giá k t qu  ho tế ả ạ  

đ ngộ

GV ph  bi n lu t ch i nh  sau:ổ ế ậ ơ ư

4 nhóm c  đ i di n lên b ng (có đeo phùử ạ ệ ả  

hi u) tr  l i nhanh các câu h i do thành viên dệ ả ờ ỏ ướ  i

l p t  đ a ra. Đ i di n nhóm nào tr  l i sai s  vớ ự ư ạ ệ ả ờ ẽ ề 

ch  nhỗ ường quy n tr  l i  cho b n khác trongề ả ờ ạ  

nhóm.Nhóm th ng cu c là nhóm có nhi u câu trắ ộ ề ả 

l i đúng.ờ

(Hs nêu câu h i ph i đ ng lên đ c rõ câu h iỏ ả ứ ọ ỏ  

c a mình, hs nào   nêu đủ ược s  lố ượng câu h iỏ  

nhi u h n s  đề ơ ẽ ượ ộc c ng đi m). ể

Ho t đ ng này s  giúp c  l p đ u công nãoạ ộ ẽ ả ớ ề  

làm vi c, k  c  GVệ ể ả

GV chu n b  m t s  câu h i d  phòng, trìnhẩ ị ộ ố ỏ ự  

t  câu h i có th  thay đ i cho lôi cu n hsự ỏ ể ổ ố

1/ Nguyên t  nào theo ti ng Hi L p nghĩa làố ế ạ  

5/Trong kem đánh răng người ta thường bổ 

sung m t lo i mu i có tác d ng ch ng sâu răng.ộ ạ ố ụ ố  

Hãy cho bi t đó là mu i c a nguyên t  halogenế ố ủ ố  

nào?

6/   Tính   ch t   hóc   h c   đ c   tr ng   c a   cácấ ọ ặ ư ủ  

T o đạ ược s  h ng thúự ứ  tích c c cho hs ự

Các   đáp   án   do   hs   đ tặ  câu h i ho c do GV đ t cácỏ ặ ặ  câu h i d  phòng.ỏ ự

Hs s  nhanh nh n, tíchẽ ẹ  

c c và kh c sâu ki n th cự ắ ế ứ  

đã h c.ọ

1/Flo2/Flo,Clo,Br,I Clo

3/ v i kim lo i và hidroớ ạ4/Iot

5/ Flo6/Oxi hóa. Gi m d n t  Fả ầ ừ  

đ n Iế7/ T  F đên Iừ

R tăng, Đ.Â.Đ gi m, tả os, 

nc tăng8/Br9/ +1 +3 +5 +7

23