Tâm lý học tội phạm bài tập tình huống

Phần mở đầu Tâm lý tội phạm là trạng thái tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ của tội phạm có liên quan đến việc chuẩn bị và thực hiện tội phạm, sự hình thành tâm lí phạm tội, ý đồ phạm tội và

BỘ TƯ PHÁP

ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TÂM LÝ HỌC TỘI PHẠM

Họ và tên

: ĐỖ HÀ LINH

HÀ NỘI - 12/2021

Mục lục

I Phần mở đầu 1

II Phần nội dung 1 Câu 1: Phân tích đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của tâm lý học tội phạm Cho ví dụ Từ đây, anh/chị có thể rút ra những ý nghĩa gì của tâm lý học tội phạm 1 Câu 2 Tóm tắt vụ việc: anh T 27 tuổi yêu chị H 22 tuổi Năm 2012, chị H lên thành phố Nha Trang học, tại đây chị H có nảy sinh tình cảm với anh N vì vậy chị H đã gọi điện nói lời chia tay anh T Sau đó, anh T đi xe máy lên tỉnh hẹn gặp chị H để nói chuyện nhưng chị H từ chối Anh T ngủ ở nhà người quen, lợi dụng lúc người quen ngủ say, anh T đã giấu dưới yên xe một con dao đến phòng trọ của chị H, tại đây anh T tiếp tục thuyết phục chị H từ bỏ anh N để quay lại với mình nhưng chị H lại không đồng ý Sau đó, hai người xảy ra xô xát, anh T đã dùng dao đâm liên tiếp vào người chị H (29 nhát dao) mặc cho mọi người đã can ngăn 5

1 Phân tích và chỉ ra động cơ cuả T trong hành vi phạm tội trên? 5

2 Phân tích tình huống (bối cảnh) phạm tội của T? 5

3 Phân tích quá trình phát triển cảm xúc, quá trình đi đến hành vi phạm tội diễn ra ở T? 6

4 Phân tích đặc điểm tâm lý, nhân cách của T bộc lộ qua tình huống trên 6

5 Từ góc độ tâm lý học hành vi, chỉ ra nguyên nhân phạm tội của T, từ đó đưa

ra những biện pháp phòng ngừa những hành vi phạm tội trong tình huống tương

tự 7 III Phần kết luận 8 Danh mục tài liệu tham khảo 8

I Phần mở đầu

Tâm lý tội phạm là trạng thái tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ của tội phạm có liên quan đến việc chuẩn bị và thực hiện tội phạm, sự hình thành tâm lí phạm tội, ý đồ phạm tội và những biện pháp, phương thức thực hiên tội phạm.Mỗi tội phạm sẽ đều

có một trạng thái tâm lí riêng, do đó trong công tác đấu tranh về phòng chống tội phạm, các cơ quan bảo vệ pháp luật đều cần phải nghiên cứu, phân tích, nắm chắc tâm

lí tội phạm

II Phần nội dung Câu 1: Phân tích đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của tâm lý học tội phạm Cho ví dụ Từ đây, anh/chị có thể rút ra những ý nghĩa gì của tâm lý học tội phạm

* Về đối tượng nghiên cứu

Tâm lý học tội phạm là một bộ môn khoa học nghiên cứu tội phạm ở những đối tượng cụ thể như sau

- Nghiên cứu hiện tượng, đặc điểm và những khía cạnh tâm lý nảy sinh trong quá trình hoạt động phạm tội, đây được coi là cơ sở nển tảng để tiến hành nghiên cứu

là rõ những yếu tố động cơ, mục đích, diễn biến, hậu quả tâm lý ở cá nhân khi thực hiện hành vi phạm tội cụ thể

- Nghiên cứu nhân cách người phạm tội, nhân cách người phạm tội thường có những đặc trưng riêng biệt, thường được biểu hiện ở những hành vi lệch lạc, trái với đạo đức xã hội, đi ngược lại với lợi ích của quần chúng nhân dân Bên cạnh đó, tâm lý học tội phạm còn tập trung phân tích, đánh giá làm rõ những yếu tố tác động làm suy thoái nhân cách người phạm tội Nghiên cứu này làm cho công tác đánh giá các đối tượng tội phạm được toàn diện, logic, khách quan, khoa học, từ đó có cơ sở để áp dụng các phương pháp phát hiện, đấu tranh, phòng ngừa, điều tra, trấn áp các loại tội phạm xã hội, giúp họ có phương hướng sửa đổi bản thân, cải tạo tốt để sớm được đặc

xá tái hòa nhập cộng đồng, trở thành công dân có ích cho gia đình và xã hội

- Nghiên cứu tâm lý của nhóm, tổ chức tội phạm, thường thì các đối tượng thuộc nhóm này hoạt động theo nhóm, có tổ chức, có người cầm đầu hay nói cách khác là “thủ lính”, việc nghiên cứu loại tội phạm hoạt động có tổ chức nhằm mục đích nghiên cứu nguyên nhân của sự gia tăng các loại tội phạm này, chỉ ra cơ chế hoạt động, con đường hình thành và từ đó đưa ra các phương án phát hiện, đấu tranh, triệt phá các băng ổ nhóm tội phạm hoạt động có tổ chức

- Nghiên cứu xác định các nguyên nhân tâm lý - xã hội của tội phạm vì tội phạm là một hiện tượng mang tính chất xã hội - lịch sử phức tạp, muốn đấu tranh, phát hiện triệt phá triệt để tận gốc các đối tượng tội phạm thì phải nghiên cứu một cách rất khoa học, khách quan, chủ quan, các yêu tố tâm lý và xã hội làm cơ swor cho

sự phát sinh, phát triển tội phạm hay một hành vi phạm tội cụ thể

* Về nhiệm vụ nghiên cứu tâm lý học tội phạm

Nhiệm vụ nghiên cứu TLHTP được thể hiện qua các nhiệm vụ như sau:

- Tập trung làm rõ quy luật hình thành và phát triển các phẩm chất tâm lý tiêu cực dẫn cá nhân đi vào con đường phạm tội Từ đó, xác định phương hướng phòng ngừa, hạn chế mức thấp nhất hành vi phạm tội, ngăn ngừa các loại tội phạm xảy ra ở các lĩnh vực khác nhau cũng như ở mỗi giai đoạn khác nhau

- Giáo dục cho mỗi công dân nâng cao ý thức chấp hành đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước bên cạnh đó đề cao tinh thần phát hiện, đấu tranh phòng ngừa các loại tội phạm đang hoạt động trong xã hội

- Nghiên cứu cơ sở tâm lý của các biện pháp phòng ngừa phát hiện đấu tranh với các loại tội phạm, trên cơ sở đó làm rõ được các quy luật diễn biến tâm lý của người phạm tội trước – trong và sau khi phạm tội, sẽ giúp cho việc đè ra những chỉ dẫn về phương diện tâm lý phục vụ công tác phòng ngừa, đấu tranh, trấn áp các loại tội phạm có hiệu quả

- Xây dựng các phương pháp nghiên cứu tâm lý, tác động tâm lý phục vụ cho hoạt động hòng ngừa, phát hiện và đấu tranh tội phạm Trong quá trình xây dựng cácphương pháp nghiên cứu và tác động tâm lý cần chú ý đến đặc điểm tâm lý của

người phạm tội, mối quan hệ giữa các nhân tố xã hội và tâm lý trong việc hình thành các đặc điểm tâm lý tiêu cực dẫn cá nhân đi vào con đường phạm tội

- Góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận của tâm lý học nói chung và tâm lý học tội phạm, tâm lý học pháp lý nói riêng, nhằm đáp ứng yêu cầu ngảy càng cao của hoạt động bảo vệ pháp luật, bằng những kiến thức đã tích lũy được trong thực tiễn, TLHTP có nhiệm vụ bổ sung, làm rõ hơn các sự kiện như: nhân cách, hành vi, hoạt động, giao tiếp cũng như phương pháp nghiên cứu cá nhân, nghiên cứu nhóm, lãm rõ hơn nội dung, phương pháp nghiên cứu tâm lý học tư pháp, tâm lý học cải tạo phạm nhân

Ví dụ: Trần Ngọc T1, sinh ngày 09 tháng 7 năm 1985 tại Hà Nội; nghề nghiệp: lái xe taxi; trình độ văn hóa: 12/12 Khoảng 13 giờ 30 phút ngày 06/5/2018, Trần Ngọc T1 điều khiển xe taxi Thanh Nga mang số hiệu 359 biển số 30E -315.42 di chuyển theo hướng phố Lý Thái T rẽ vào phố Trần Nguyên H thì đối đầu với xe taxi

do anh Trần Trung Ph điều khiển đi lấn làn Hai bên không nhường nhau dẫn đến cãi

và đánh nhau T1 xuống xe cầm một con dao gọt hoa quảđể sẵn trong xe ô tô dài khoảng 15cm, cán bằng gỗ lưỡi bằng kim loại T1 đuổi theo anh Ph để chém Anh Ph giơ tay lên đỡ thì T1 chém vào cổ tay trái Sau đó T1 lên xe bỏ chạy còn anh Ph được người dân đưa đi cấp cứu tại bệnh viện Việt Đức Anh Ph bị thương tích: Sẹo vết thương, vết mổ mặt saungoài 1/3 giữa cẳng tay trái hình chữ L kích thước khoảng 9cm x 0,5cm cứng, hồng, nhẹ Sẹo vết thương, vết mổ mặt sau tay 1/3 dưới cẳng tay trái hình chữ U kích thước khoảng 18cmx 0,6cm lõm, hồng, cứng Hạn chế vận động nhiều ngón III, IV, V tay trái Hạn chế nhiều vận động gấp, duỗi và xoay cổ tay trái Theo kết luận giám định tỷ lệ thương tích 36%

Trong tình huống trên , hành vi của Trần Ngọc có dấu hiệu phạm tội như sau: + Là hành vi có lỗi, trái với pháp luật: anh Ngọc cố ý dùng dao gây thương tích trên 12 phần trăm, đây là hành vi có lỗi cố ý trực tiếp

+ Hành vi này xâm phạm đến sức khỏe tính mạng của anh Ph, làm anh Ph bị trọng thương 36%

+ Anh Ngọc là người có năng lực trách nhiệm pháp lí: 35 tuổi,trình độ văn hóa 12/12 Có khả năng nhận thức và điều chỉnh hành vi của mình

+ Lỗi cố ý trực tiếp: thấy được hậu quả khi chém anh Ph nhưng vẫn mong muốn anh Ph bị thương tích

+ Động cơ vi phạm: do xảy ra va chạm xe, hai anh cãi nhau, không nhường nhau

+ Mục đích pháp luật:kết quả và mong muốn là: Khiến anh Ph bị thương

* Về ý nghĩa của tâm lý học tội phạm

Tâm lý học tội phạm có ý nghĩa to lớn trong công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm Những kết quả nghiên cứu các vấn đề, các quy luật tâm lý này sinh trong hoạt động phạm tội của tội phạm đã góp phần nâng cao hiệu quả của các mặt hoạt động này

Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ nguyên nhân, điều kiện phạm tội, tâm lý học tội phạm giúp các cơ quan có thẩm quyền đưa ra được những chủ trương, những biện pháp đúng đắn và có hiệu quả trong việc phòng ngừa tội phạm, loại bỏ những yếu tố làm nguyên nhân phát sinh tội phạm trong lối sống của cá nhân và cộng đồng

Việc nghiên cứu, làm rõ đặc điểm của tâm lý của người phạm tội; những quy luật tâm lý biểu hiện trong hoạt động phạm tội luôn là cơ sở quan trọng cho việc định

ra các phương pháp chiến thuật của hoạt động điều tra, xét xử và cải tạo, giáo dục người phạm tội Nghiên cứu làm rõ đặc điểm tâm lý, nhân cách của bị can, bị cáo, của phạm nhân trong thời gian chấp hành án phạt tù tại trại giam, ảnh hưởng của điều kiện, hoàn cảnh sống ở trại giam đối với phạm nhân cho phép người tiến hành tố tụng, giám thị và quản giáo trại giam xây dựng chương trình, những biện pháp tác động phù hợp, đảm bảo cho việc hiện thực hóa mục đích của hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều trị, xét xử và đặc biệt là trong giai đoạn thi hành án

Tâm lý học tội phạm giúp cho các cán bộ điều trị có căn cứ để áp dụng các phương pháp tác động tâm lý trong quả trình điều tra vụ án có hiệu quả Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới đã có những trung tâm phân tích và xây dựng chân dung tâm

lý người phạm tội, nghĩa là xác định những nét đặc trưng và lứa tuổi, giới tính, dân tộc, tính cách, thói quen, xu hướng của người phạm tội trên cơ sở của các thông tin đã

có Hoạt động của các trung tâm này đã thu được những kết qua khả quan Nhiều tội phạm nguy hiểm bị phát hiện và bị bắt giữ, nhiều vụ án phức tạp được khám phá việc nghiên cứu, hoàn thiện lý luận của tâm lý học tội phạm góp phần quan trọng cho sự xây dựng, bổ sung lý luận môn khoa học điều tra hình sự và khoa học tâm lý pháp lý

Câu 2 Tóm tắt vụ việc: anh T 27 tuổi yêu chị H 22 tuổi Năm 2012, chị H lên thành phố Nha Trang học, tại đây chị H có nảy sinh tình cảm với anh N vì vậy chị H đã gọi điện nói lời chia tay anh T Sau đó, anh T đi xe máy lên tỉnh hẹn gặp chị H để nói chuyện nhưng chị H từ chối Anh T ngủ ở nhà người quen, lợi dụng lúc người quen ngủ say, anh T đã giấu dưới yên xe một con dao đến phòng trọ của chị H, tại đây anh T tiếp tục thuyết phục chị H từ bỏ anh N để quay lại với mình nhưng chị H lại không đồng ý Sau đó, hai người xảy ra xô xát, anh T

đã dùng dao đâm liên tiếp vào người chị H (29 nhát dao) mặc cho mọi người đã can ngăn

1 Phân tích và chỉ ra động cơ cuả T trong hành vi phạm tội trên?

Anh T và chị H đã đều đã từ đủ 15 tuổi trở lên, đều có sự trưởng thành về nhận thức, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự trước pháp luật về tất cả các hành vi mà cá nhân mình đã gây ra

Trong tình huống này vì yếu tố tình cảm anh T thực hiện hành vi phạm tội cụ thể là hành vi đâm chị H 29 nhát dao dẫn đến chị H tử vong

Động cơ là muốn có được tình yêu của chị H và ngăn không cho chị H đến với anh N, tất cả những sự ham muốn, mong muốn, như cầu lợi ích cao hơn mức bình thường này đã tạo động lực thúc đẩy anh T thực hiện hành vi phạm tội

2 Phân tích tình huống (bối cảnh) phạm tội của T?

Chị H lên thành phố học tại chức sau đó có quan hệ tình cảm với anh N là nguyên nhân chính dẫn đến T quyết định thực hiện hành vi phạm tội cụ thể: xuất phát

từ nhu cầu muốn thỏa mãn tâm sinh lý của bản thân, muốn có được tình cảm của chị

H nên T đã 02 lần thuyết phục chị H chấm dứt quan hệ tình cảm với anh N nhưng chị

H đã từ chối Do nhu cầu tâm sinh lý tình cảm của bản thân chưa được thỏa mãn như mong muốn cộng thêm yếu tố bên ngoài tác động nên đã kích thích hình thành động

cơ bên trong của T dẫn đến T đã lên kế hoạch ngủ lại nhà người quen, giấu con dao vào cốp xe đến phòng trọ rồi nảy sinh tranh cái với chị H bằng hàng loạt các biểu hiện: đập điện thoại xuống đất, đe dọa giết chị H và cuối cùng khi cảm xúc tâm lý bị dồn nén lâu ngày lên cao trào T đã dùng dao đâm liên tiếp 29 nhát vào chị H dẫn đến

tử vong

3 Phân tích quá trình phát triển cảm xúc, quá trình đi đến hành vi phạm tội diễn ra ở T?

Trước hết cần khẳng đình rằng sự kiện chị H lên thành phố học tại chức sau

đó có quan hệ tình cảm với anh N là nguyên nhân chính dẫn đến T quyết định thực hiện hành vi phạm tội đến cùng cụ thể:

Trước đây T và chị H cũng đã có quan hệ tình cảm, sau khi chị H lên thành phố học tại chức thì phát sinh tình cảm với anh N nên chị H muốn chấm dứt tình cảm với T Khi biết tin, T đã lên tỉnh gặp chị H để thuyết phục chấm dứt quan hệ tình cảm với anh N nhưng chị H không đồng ý, Tại thời điểm này, động cơ mục đích bên trong của T cũng chỉ dừng lại ở việc muốn gìn giữ tình cảm với chị H chứ chưa hề có biểu hiện thù hận để thực hiện hành vi phạm tội Khi thuyết phục lần thứ nhất không được,

T đã ngủ ở nhà người quen, sau đó giấu con dao vào trong cốp xe, đi đến phong trọ của chị H nói chuyện nhưng chị H một lần nữa từ chối, tại đây hai bên xảy ra xô xát,

T ném chiếc điện thoại của chị H xuống đất, lấy con dao đặt lên giường và đe dọa:

“bây giờ đứa nào phản bội, đứa đó phải chết” Tại thời điểm này, lần không đồng ý thứ hai của chị H đã kích thích động cơ bên trong T phát triển, dẫn đến T quyết định thực hiện hành vi phạm tội một cách hết sức tàn bạo, bạo lực điển hình là dùng dao đâm liên tiếp 29 nhát vào chị H dẫn đến tử vong

4 Phân tích đặc điểm tâm lý, nhân cách của T bộc lộ qua tình huống trên

Do T muốn chị H chấm dứt quan hệ tình cảm với anh N, T đã 02 lần gặp thuyết phục nhưng không được chị H đồng ý nên ở đây ta thấy nhu cầu lợi ích về sinh

lý tình cảm bên trong của T không được thỏa mãn chính điều này đã thúc đẩy T thực hiện hành vi phạm tội cụ thể:

- Xét về xu hướng: nhu cầu muốn có được tình yêu của chị H, đồng thời thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý của bản thân là động cơ thúc đẩy T thực hiện hành vi phạm tội, đây là biểu hiện lệch lạc về mặt nhân cách, nhân thức sai trái, tinh thần tiêu cực, không chịu rèn luyện bản thân của T

- Xét về tính cách: thái độ ứng xử của T trong tình huống trên là thái độ tiêu cực, đi ngược lại với lợi ích của xã hội, xâm phạm đến những khách thể được pháp luật hình sự bảo vệ thể hiện sự suy thoái về mặt đạo đức lối sống, coi thường luân lý đạo đức, coi thường pháp luật, chà đạp lên lẽ phải, xâm phạm đến quyền con người

- Xét về năng lực: do bị kích động bởi các yếu tố bên ngoài cụ thể là khi 02 lần thuyết phục chị H chấm dứt quan hệ tình cảm với anh N không thành đã vô tình làm cho bản năng, kỹ năng thực hiện hành vi phạm tội đến cùng của T được phát triển

Như vậy, đối với T đây là loại đối tượng có đặc điểm tâm lý nhân cách bạo lực biểu hiện ở tính ích kỷ cao, thể chất, tinh thần, tâm sinh lý không thể tự cân bằng điều tiết khi không được thỏa mãn hay va chạm với các yếu tố, sự kiện bên ngoài dẫn đến bản chất nhẫn tâm, tàn bạo, coi thường tính mạng con người, coi thường pháp luật, dùng bạo lực để giải quyết xung đột, mâu thuẫn khả năng kiềm chế cảm xúc kém, những giá trị chuẩn mực đạo đức bị mất đi thay vào đó là sự thù hận và hành động nhẫn tâm, tàn bạo

5 Từ góc độ tâm lý học hành vi, chỉ ra nguyên nhân phạm tội của T, từ đó đưa ra những biện pháp phòng ngừa những hành vi phạm tội trong tình huống tương tự

* Về nguyên nhân phạm tội của T

Nguyên nhân phạm tội của T trước hết xuất phát từ nhu cầu muốn thỏa mãn về nhu cầu tâm sinh lý của bản thân, muốn có được tình yêu của chị H Bên cạnh đó,

cũng cần xét đến các yếu tố như: tiểu sử bản thân, trình độ học vấn, hoàn cảnh gia đình, mức độ hiểu biết xã hội, các yếu tố bên ngoài xã hội tác động vào bản thân, quá trình xã hội hóa cá nhân,…

* Về biện pháp phòng ngừa những hành vi phạm tội

Tăng cường phối hợp để nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân Các ban, ngành, đoàn thể, cơquan thông tin đại chúng trên địa bàn tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền vềgiá trịđạo đức truyền thống gia đình, xómlàng, truyền thống dân tộc định hướng người dân nhất là đối với tầng lớp thanh niên ứng xửphù hợp đạo đức truyền thống của người Việt Nam, lên án những hành vi ứng xửthiếu văn hóa, vi phạm phápluật;tuyên truyền sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân về chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước

Tăng cường giáo dục đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh, sinh viên; phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức các buổi tuyên truyền trực tiếp đến học sinh, sinh viên nhất là học sinh Trung học phổ thông;tổ chức cho học sinh ký cam kết không vi phạm pháp luật, chấp hành nghiêm pháp luật

Tăng cường hơn nữa công tác phối hợp để xét xử lưu động các vụ án giết người nhằm tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong quần chúng nhân dân

Công an các cấp cần tăng cường hơn nữa công tác quản lý nhà nước về an ninh trật tự, công tác quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; chỉ đạo các đơn vị thường xuyên, chủ động phối hợp với chính quyền cùng cấp nắm tình hình, phát hiện các mâu thuẫn là nguyên nhân có thể dẫn đến tội phạm giết người để có biện pháp xử

lý, giáo dục, phòng ngừa

III Phần kết luận

Công việc của các nhà tâm lý học tội phạm trong hệ thống tư pháp hình sự có thể gồm nhiều vai trò tùy thuộc vào chuyên môn của từng nhà tâm lý học Từ việc hỗ trợ cảnh sát trong quá trình điều tra, tư vấn trong việc lựa chọn nhân viên cảnh sát, cung cấp chuyên gia nhân chứng đến tòa án, làm việc với người phạm tội để thực hiện các đánh giá và can thiệp, đến việc tiến hành nghiên cứu hoặc truyền đạt kiến thức