Phân tích quy định về biện pháp hạn chế số lượng theo quy định của hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO

Phần mở đầu Hiện nay, hội nhập, mở cửa thị trường, tự do hóa thương mại là vấn đề tất yếu của mỗi quốc gia, đặc biệt là nước đang phát triển như Việt Nam, bởi vậy đối với việc xuất, nhập

BỘ TƯ PHÁP ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

Đề tài:

"Phân tích quy định về biện pháp hạn chế số lượng theo quy định của

Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO”

HÀ NỘI - 12/2021

Mã học viên : K18ICQ101

MỤC LỤC

I Phần mở đầu 1

II Phần nội dung 1

1 Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn kh ổ WTO 1

2 Quy định về biện pháp hạn chế số lượng theo quy định của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO 2 III Phần kết luận 7 Danh mục tài liệu tham khảo 7

I Phần mở đầu

Hiện nay, hội nhập, mở cửa thị trường, tự do hóa thương mại là vấn đề tất yếu của mỗi quốc gia, đặc biệt là nước đang phát triển như Việt Nam, bởi vậy đối với việc xuất, nhập khẩu hàng hóa sang quốc gia khác, trong khuôn khổ WTO các doanh nghiệp Việt Nam cũng như doanh nghiệp nước ngoài xuất nhập khẩu vào Việt Nam cần chú trọng đến quy định pháp luật liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa

quy định của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO” làm tiểu luận két thúc học phần bộ môn Luật Thương mại quốc tế

II Phần nội dung

1 Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO

Hiệp định này được kí ngày 23.10.1947 và có hiệu lực từ ngày 01.01 4948 GATT tồn tại cho đến ngày 31.12.1995 Tổ chức kế thừa GATT là Tổ chức thương mại thế giới (WTO)

Có thể nói do xu thế quốc tế hoá đời sống kinh tế-xã hội ngày càng mở rộng, hiện tượng một đối tượng nộp thuế có nhiều quốc tịch, nhiều nơi cư trú, nhiều nguồn thu nhập phát sinh cả trong và ngoài nước là tương đối phổ biển, dẫn tới nhiều trường họp bị đánh thuế trùng đổi với các loại thuế trực thu

Việc đánh thuế trùng ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế, xã hội chung ở các quốc gia,

nó là rào cản đối với dòng luân chuyển hàng hoá, vốn, công nghệ và lao động, cản trở quá trình toàn cầu hoá kinh tế Chẳng hạn, việc đánh thuế trùng sẽ hạn chế hoạt động xuất khẩu

tư bản đối vói nước có nhiều vốn đầu tư Bởi vì, mục đích của nhà đầu tư khi đau tư vốn ra nước ngoài là nhằm tìm kiếm lợi nhuận, nếu bị đánh thuế trùng sẽ làm giảm lợi nhuận mà họ

đã thu được, do vậy họ sẽ hạn chế không muốn đầu tư ra nước ngoài trong khi họ đang thừa vốn và có ý muốn đầu tư Đối với các quốc gia thiếu vốn đầu tư việc đánh thuế trùng sẽ ngăn cản việc đầu tư vào nước mình, mặc dù quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư có nhiều chính sách

ưu đãi thuế để khuyến khích thu hút vốn đầu tư nước ngoài nhằm phát triển nền kinh tế nhưng những lợi ích kinh tế mà quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư đã ưu đãi dành cho nhà đầu tư nước ngoài sẽ bị loại trừ do việc bị đánh thuế trùng Bởi vì, việc chuyển lợi nhuận từ một nước - nơi phát sinh thu nhập về nước là nơi người nộp thuế thuộc đối tượng cư trú sẽ bị thu

thuế đầy đủ Điều này sẽ làm nản lòng các nhà đầu tư mà một nước đã cố gắng khuyển khích thông qua chính sách ưu đãi khuyến khích đầu tư

Chính vì xuất phát từ lợi ích của quốc gia mình, với mục tiêu thúc đẩy đầu tư nước ngoài, tạo cơ sở pháp lí hỗ trợ cho các doanh nghiệp đa quốc gia tham gia vào hoạt động thương mại, công nghiệp, tài chính, cùng cạnh tranh lành mạnh, thực hiện đầu tư vốn, chuyển giao công nghệ và luân chuyển lao động mà không bị ảnh hưởng do việc đánh thuế trùng lặp giữa các quốc gia Các quốc gia trên thế giới đã tìm cách loại bỏ hiện tượng đánh thuế trùng bằng việc kí kết hiệp định tránh đánh thuế hai lần để giải quyết các vấn đề song phương, đa phương về thuế Ngoài ra, hiệp định tránh đánh thuế hai lần ra đời còn xuất phát

từ yêu cầu chống trốn lậu thuế quốc tế, bảo vệ nguồn thu ẹho ngân sách mỗi quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại của chuyên gia từ nước này sang nước khác vạ vì mục đích hỗ trợ trao đổi văn hoá-giáo dục qua đó củng cố và tăng cường mối quan hệ về kinh

tế, chính trị, ngoại giao giữa các quốc gia

Hiệp định tránh đánh thuế hai lần là văn kiện pháp lí song phương trong đó đưa ra khuôn khổ để các nước phân chia quyền lợi thuế từ đối tượng nộp thuế hoạt động qua biên giới đồng thời loại bỏ rào cân đối với dòng luân chuyển hàng hoá, vốn, công nghệ và lao động giữa quốc gia

2 Quy định về biện pháp hạn chế số lượng theo quy định của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) trong khuôn khổ WTO.

WTO quy định ngoài thuế quan, thuế nội địa và các loại phí khác, các thành viên không được tạo ra hay duy trì những biện pháp như hạn ngạch, giấy phép hay các biện pháp khác nhằm hạn chế số lượng nhập khẩu từ những thành viên khác, hay hạn chế số lượng xuất khẩu hoặc bán để xuất khẩu tới các thành viên khác Đó là các biện pháp hạn chế định lượng:

Một là, cấm xuất khẩu, nhập khẩu

Cấm xuất khẩu, nhập khẩu là biện pháp bảo hộ cao nhất, gây ra hạn chế lớn nhất đối với thương mại quốc tế Trong thương mại quốc tế có nhiều trường hợp cấm nhập khẩu như: cấm hoàn toàn, cấm theo mùa, cấm tạm thời, cấm vận, cấm sản phẩm nhạy cảm, tạm dừng cấp phép nhập khẩu… WTO yêu cầu không được phép áp dụng, nếu không có lý do chính đáng Tuy nhiên, các thành viên có thể thi hành các biện phápcấm xuất khẩu, nhập khẩu

trong một số trường hợp ngoại lệ sau: Cần thiết để đảm bảo an ninh quốc gia, phục vụ lợi ích công cộng

Việt Nam cấm nhập khẩu vũ khí, đạn dược nhằm mục đích bảo vệ an ninh quốc gia, cấm nhập khẩu hóa chất độc, phế liệu, phế thải nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường Những biện pháp hạn chế số lượng nhập khẩu như vậy được coi là ngoại

lệ phù hợp với quy định của WTO

Ví dụ: Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại những chiếc quần áo nhập khẩu đã qua sử

dụng Lý do là Việt Nam hiện tại vẫn chưa có hệ thống xử lý và trùng lặp đối với quần áo

đã qua sử dụng Vì thế Việt Nam cấm nhập khẩu mặt hàng nói trên để bảo vệ sức khỏe cộng đồng Hơn nữa, Việt Nam cũng lưu ý rằng không có tổ chức hay cá nhân trong nước nào được cấp giấy chứng nhận kinh doanh những mặt hàng cấm nhập khẩu Hay Việt Nam cấm nhập khẩu sản phẩm văn hóa phẩm đồi mồi Hệ thống của Người Việt Nam, các nhà phân phối văn hóa phẩm xuyên suốt lịch sử, gây hận thù và chia rẽ sự liên kết của cộng đồng dân tộc Việt Nam Nhưng gia nhập WTO tức là chúng ta đã gia nhập sân chơi với thương mại tự

do

Chính vì vậy một số hàng mà trước đó có dây cấm nhập khẩu Việt Nam thì hiện tại đã cho nhập:

+ Bỏ lệnh nhập khẩu đối với xe máy dung tích xilanh trên 175 cm3, nhưng việc phân phối và đăng ký giấy phép lái xe phải tuân theo quy định của pháp luật hiện hành, trong đó điểm đáng lưu ý là chi có những người trên 30 tuổi được phép sử dụng loại xe này

+ Được phép nhập ô tô đã qua sử dụng dưới 5 năm Và thay vào đó là nhập khẩu thuế + Bỏ nhập khẩu lệnh với thuốc lá và xì gà và chi có một doanh nghiệp Nhà nước là tổng công ty thuốc lá Vinataba được phép nhập khẩu và phân phối thuốc lá trên thị trường

Và Việt Nam áp dụng hạn ngạch sản xuất có tính toán sản lượng nhập khẩu đối với thuốc lá Mặt khác theo quy tắc nguyên tắc của WTO, Vinataba phải bảo đảm tiếp cận thị trường, không phân biệt đối xử với hàng nhập khẩu đồng thời không được ưu tiên cho sản xuất và phân phối trong nước

Hai là, Hạn ngạch

Hạn ngạch là quy định quản lý thương mại hạn chế về số lượng hoặc trị giá nhập khẩu một mặt hàng nào đó từ một thị trường trong một thời gian có thể xác định hoặc không xác

định cụ thể Có nhiều loại hạn ngạch khác nhau như: hạn ngạch toàn cầu, hạn ngạch song phương, hạn ngạch theo mùa, hạn ngạch đối với sản phẩm nhạy cảm, hạn ngạch xuất khẩu (liên quan đến giảm bớt sự khan hiếm lương thực hay nguồn nguyên liệu nào đó…), hạn ngạch liên quan đến bán hàng hoá trong nội địa…

Ở Việt Nam, danh mục, số lượng các mặt hàng nhập khẩu quản lý bằng hạn ngạch cho từng thời kì do chính phủ phê duyệt Danh mục hạn ngạch được công bố công khai Việc phân bổ hạn ngạch cho doanh nghiệp nào cũng được công bổ công khai Bộ Thương Mại là

cơ quan quản lý Nhà Nước duy nhất có quyền phân bổ hạn ngạch cho các doanh nghiệp, có trách nhiệm kiếm tra thực hiện phân bổ hoặc thu hồi hạn ngạch đã cấp

Trong những năm qua, Việt Nam đã quy định hạn ngạch theo từng thời kì khác nhau:

- Theo quy định của Bộ Thương Mại số 195/TMDLXNK ra ngày 9/4/1992 thì việc mua bán hạn ngach bị nghiêm cầm

- Theo quyết định số 864/QĐ- TTg ra ngày 30/12/1995 của chính phủ thì danh mục quản lý bằng hạn ngạch chi có hai mặt hàng xuất khẩu: Gạo và hàng dệt may xuất sang EU, Canada, Nauy

Đến năm 2000, hầu như không còn biện pháp mang tên “hạn ngạch" nữa Song thực tế Việt Nam vẫn sử dụng các biện pháp tương đương hạn ngạch như:

+ Danh mục hàng hoá quân lý theo kế hoạch, định hướng

+ Danh mục hàng hoá có liên quan dến cân đối lớn của nền kinh tế quốc dân

+ Danh mục hàng hoá được cấp giấy phép của bộ thương mại

+ Danh mục hàng hoá theo quản lý chuyên ngành liên quan đến bán hàng hoá trong nội

địa…

Ba là, hạn ngạch thuế quan

Đối với các sản phẩm nông nghiệp (Phụ lục I, Hiệp định Nông nghiệp) có thể áp dụng một hình thức hạn ngạch đặc biệt gọi là hạn ngạch thuế quan Để đảm bảo mở cửa thị trường

ở mức độ nhất định, WTO cho phép áp dụng biện pháp TRQ TRQ cho phép sử dụng hai mức thuế suất, một mức thấp cho khối lượng trong hạn ngạch, mức thứ hai có thể cao hơn cho nhập khẩu ngoài hạn ngạch Hạn ngạch có thể được tính bằng mức chênh lệch giữa tiêu dùng và sản xuất trong nước Việc quản lý TRQ tuy khó khăn nhưng sẽ đáp ứng được người

tiêu dùng muốn sử dụng hàng nhập khẩu giá rẻ, đồng thời bảo vệ được người sản xuất trong

nước

Việt Nam đã cam kết loại bỏ tất cả các biện pháp hạn chế định lượng với hàng nhập khẩu ngay khi gia nhập WTO trong đó có hạn ngạch thuế quan Tác động của cam kết này đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và nền nông nghiệp nói riêng là đáng kể Thực tế này đang đặt các doanh nghiệp nông sản và người nông dân Việt Nam trước những thách thức không dễ gì vượt qua Đế gia nhập WTO, Việt Nam đã cam kết mở cửa thị trường nông nghiệp bằng việc cắt giàm thuể nông sản là 20% so với mức hiện hành Đồng thời, cam kết loại bỏ hết các hàng rào phi thuế, trử các biện pháp hạn ngạch thuế quan đối với 4 mặt hàng

là đường, trứng gia cầm, lá thuốc lá, muối Đối với 4 mặt hàng này, mức thuế trong hạn ngạch là tương đương mức thuế Tối huệ quốc (MFN) hiện hành (trứng 40%, đường thô 25%, đường tinh 50-60%, thuốc lá: 30%, muối ăn 30%), thấp hơn nhiều so với mức thuế ngoài hạn ngạch

Bốn là, giấy phép nhập khẩu

Theo quan điềm của WTO, thuế quan là công cụ bảo hộ hợp lý sản xuất trong nước, ngoài thuế quan ra, các hàng rào cản trở thương mại khác phải bị loại bỏ Nhưng các biện pháp phỉ thuế quan vẫn có thể được sử dụng để hạn chế nhập khẩu trong các điều kiện cần thiết để đảm bảo an ninh quốc gia, văn hoá truyền thống, môi trường, sức khoẻ con người Một trong những biện pháp đó là giấy phép nhập khẩu WTO thừa nhận các quốc gia

sử dụng biện pháp giấy phép với các mục đích khác nhau nhưng không đưoc phép gây ra cản trở không cần thiết đối với hoạt động XNK của các nước

Giấy phép nhập khẩu được xác định như là các thủ tục hành chính được sử dụng để thực hiện chế độ cấp phép nhập khẩu, đòi hỏi đệ trình đơn hay các tài liệu khác (không liên quan tới mục đích hải quan) tới các cơ quan hành chính thích hợp là điều kiện tiên quyết để được phép nhập khẩu

Tuy nhiên, thủ tục hành chính để thực hiện chế độ cấp phép không được bóp méo thương mại do sử dụng không thích hợp các thủ tục đó Các qui tắc đối với thủ tục cấp phép nhập khẩu phải được áp dụng trung lập (neutral) và được quản lý theo một cách thức công bằng và hợp lý

Mặt khác, cần phải công khai các thông tin liên quan tới thủ tục nộp đơn, tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu, cơ quan tiếp nhận, danh sách các sản phẩm đòi hỏi giấy phép trong thời hạn 21 ngày trước khi chúng có hiệu lực Người nộp đơn chỉ cần tiếp cận tới một cơ quan hành chính Trường hợp đặc biệt không được quá ba cơ quan Nhà nhập khẩu hàng cần giấy phép có thể tiếp cận ngoại tệ cần thiết trên cùng một cơ sở với hàng nhập khẩu không cần giấy phép

Cấp phép nhập khẩu tự động: khi tất cả đơn đều được chấp thuận, không hạn chế khối lượng nhập khẩu trong phạm vi điều chỉnh, không đặt ra hạn chế với nhà nhập khẩu, được chấp thuận trong vòng 10 ngày

Cấp phép nhập khẩu không tự động: là thủ tục cấp phép không phải là cấp phép tự động Cấp phép không tự động không được gây ra hạn chế hay bóp méo thương mại hơn mức các điều kiện do yêu cầu cấp phép đặt ra Các thủ tục cấp phép không tự động cần phải tương ứng về phạm vi và thời hạn với biện pháp mà chúng được sử dụng để thực hiện, và sẽ không đặt ra những gánh nặng hành chính hơn mức cần thiết để quản lý biện pháp đó Trong trường hợp đòi hỏi cấp phép không vì mục đích quản lý số lượng, các thành viên phải công

bố đầy đủ thông tin về cơ sở để cấp phép

Năm là, Hạn chế xuất khẩu tự nguyện và thỏa thuận về thị trường

Trước 1995 do GATT cấm sử dụng hạn ngạch nhập khẩu, nên một số nước đã sử dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu "tự nguyện” Hạn chế xuất khẩu tự nguyện là một thoả thuận song phương giữa hai chính phủ Nước xuất khẩu giới hạn xuất khẩu một số sản phẩm nhất định tới nước nhập khẩu Chính phủ xuất khẩu hoặc chính các nhà xuất khẩu quản lý thoả thuận này

Hạn chế xuất khẩu tự nguyện từng là một công cụ quan trọng hạn chế thương mại và

đã được sử dụng khá rộng rãi Trong khi hạn ngạch được áp dụng chung thì hạn chế xuất khẩu tình nguyện chỉ áp dụng với một số nước xuất khẩu chủ yếu, do đó tạo ra sự phân biệt đối xử giữa các thành viên và rõ ràng vi phạm nguyên tắc tối huệ quốc (MFN)

Mỗi thành viên không được tìm kiếm, thực hiện hay duy trì bất cứ thoả thuận hạn chế xuất khẩu, thoả thuận về thị trường nào hay bất cứ biện pháp tương tự khác lên phía xuất khẩu hay nhập khẩu Điều này bao gồm các hành động do một thành viên thực hiện riêng rẽ cũng như các hành động do hai thành viên trở lên thực hiện

III Phần kết luận

Qua bài làm trên đây có thể thấy rằng các biện pháp hạn chế số lượng hết sức phong phú và đa dạng và có mục tiêu ổn định thị trường cùng các khía cạnh khác trong một quốc gia Để có thể thực hiện các biện pháp này một cách đúng đắn cần có sự chủ động tìm hiểu đầy đủ kiến thức từ các quốc gia thành viên của WTO và các doanh nghiệp trên thế giới hiện nay

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật thương mại quốc tế, Nxb CAND, Hà Nội, 2017

2 Báo cáo của Ban Công tác về việc Việt Nam gia nhập WTO và các biểu cam kết của Việt Nam

3 https://luatminhkhue.vn/cac-quy-dinh-ve-thue-quan-va-cac-bien-phap-han-che-dinh-luong-trong-wto.aspx