Nghiên cứu thực trạng và giải pháp cho du lịch homestay tại vĩnh long nghiên cứu khoa học

Đề tài này được thực hiện nhằm nêu lên những thế mạnh, tiềm năng và thực trạng của du lịch homestay tại tỉnh Vĩnh Long, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao ý thức của người dân

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

THAM GIA XÉT GIẢI THƯỞNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CHO DU LỊCH HOMESTAY TẠI VĨNH LONG

Mã số đề tài:

Thuộc nhóm ngành khoa học: Du lịch

TP Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

THAM GIA XÉT GIẢI THƯỞNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CHO DU LỊCH HOMESTAY TẠI VĨNH LONG

Mã số đề tài:

Thuộc nhóm ngành khoa học: Du lịch

Sinh viên thực hiện: Lê Thị Lý

Ngành học: Quản trị du lịch

Người hướng dẫn: Th.S Bùi Thị Quỳnh Ngọc

TP Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2013

i

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU v

DANH MỤC SƠ ĐỒ vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.3 Phương pháp nghiên cứu 2

1.4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

1.5 Ý nghĩa của đề tài 3

1.6 Hạn chế của đề tài 3

1.7 Một số công trình nghiên cứu trước 3

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NỀN TẢNG CHO NGHIÊN CỨU 8

2.1 Du lịch homestay 8

2.1.1 Sơ lược về sự hình thành của du lịch homestay 8

2.1.2 Khái niệm du lịch homestay 9

2.1.3 Đặc trưng của du lịch homestay 10

2.2 Du lịch sinh thái 12

2.2.1 Khái niệm du lịch sinh thái 12

2.2.2 Một số hình thức du lịch sinh thái 13

2.2.3 Đặc trưng của du lịch sinh thái 14

2.3 Du lịch cộng đồng 14

ii

2.3.1 Khái niệm du lịch cộng đồng 14

2.3.2 Đặc trưng du lịch cộng đồng 15

2.4 Mối liên hệ giữa du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng với du lịch homestay 16

2.5 Vai trò của du lịch homestay 16

2.6 Điều kiện phát triển du lịch homestay 17

2.6.1 Điều kiện về chính sách, pháp luật 17

2.6.2 Điều kiện về chủ thể tham gia 17

2.7 Mô hình kinh doanh homestay tại bang Pahang, Malaysia 18

2.7.1 Giới thiệu bang Pahang, Malaysia 18

2.7.2 Những nét đặc trưng về văn hóa và con người Malaysia 19

2.7.3 Mô hình kinh doanh homestay 21

2.7.4 Thành quả 26

2.7.5 Nhận xét 26

CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT 27

3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất 27

3.2 Thiết kế nghiên cứu 28

3.2.1 Thiết kế nghiên cứu khám phá 28

3.2.2 Thiết kế bảng câu hỏi và thang đo 32

3.3 Mẫu nghiên cứu 34

3.3.1 Phương pháp chọn mẫu 34

3.3.2 Quy mô mẫu 34

3.4 Phương pháp phân tích kết quả nghiên cứu 34

iii

CHƯƠNG 4: ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN VÀ KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC

TRẠNG DU LỊCH HOMESTAY Ở VĨNH LONG 35

4.1 Điều kiện phát triển 35

4.1.1 Khái quát về tỉnh Vĩnh Long 35

4.1.2 Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Vĩnh Long 39

4.1.3 Đánh giá điều kiện phát triển du lịch homestay tại Vĩnh Long 51

4.2 Thực trạng du lịch homestay ở Vĩnh Long 52

4.2.1 Sự hình thành du lịch homestay ở Vĩnh Long 52

4.2.2 Thực trạng kinh doanh du lịch homestay ở Vĩnh Long 52

4.3 Kết quả nghiên cứu 58

4.3.1 Kiểm định độ tin cậy 58

4.3.2 Mô tả mẫu nghiên cứu 59

4.3.3 Phân tích hồi quy và kiểm định sự phù hợp của mô hình nghiên cứu 68

TÓM TẮT CHƯƠNG 4 72

CHƯƠNG 5: KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT 73

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC 1: CÂU HỎI PHỎNG VẤN 84

PHỤ LỤC 2: TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ NHÀ Ở HOMESTAY 91

PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH HỘ KINH DOANH HOMESTAY VĨNH LONG 96

PHỤ LỤC 4: BẢNG MÃ HÓA 98

PHỤ LỤC 5: DANH SÁCH ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC PHỎNG VẤN TRỰC TIẾP 102

PHỤ LỤC 6: SỐ LIỆU SPSS 104

iv

PHỤ LỤC 7: CHƯƠNG TRÌNH TOUR HOMESTAY MALAYSIA 114 PHỤ LỤC 8: HÌNH ẢNH THỰC TẾ 116

v

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Sơ đồ quản lý Homestay Malaysia 21

Bảng 2: Ví dụ về phân chia lợi nhuận của Malaysia 22

Bảng 3: Ví dụ về số tiền Chính phủ chi cho hộ dân ở Malaysia 23

Bảng 4: Số hộ dân kinh doanh homestay ở Pahang, Malaysia (Tháng 6 – 2009) 23

Bảng 5: Kỹ thuật quan sát 30

Bảng 6: Kỹ thuật phỏng vấn chuyên sâu 32

Bảng 7: Thiết kế thang đo 34

Bảng 8: Bảng hệ số Cronbach’s Anpha 59

Bảng 9: Tóm tắt mô hình 68

Bảng 10: ANOVAb 68

Bảng 11: Bảng trọng số hồi quy 69

vi

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1: Mô hình nghiên cứu đề xuất 27

Sơ đồ 2: Nguồn khách du lịch đến với homestay Vĩnh Long 53

Sơ đồ 3: Mô hình hồi quy 71

vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1: Tỷ lệ giới tính 60

Biểu đồ 2: Tỷ lệ quốc tịch tham gia Homestay Vĩnh Long 60

Biểu đồ 3: Tỷ lệ độ tuổi 61

Biểu đồ 4: Tỷ lệ nghề nghiệp 62

Biểu đồ 5: Mục đích qua Việt Nam 63

Biểu đồ 6: Số lần tham gia Homestay Vĩnh Long 64

Biểu đồ 7: Nguồn cung cấp thông tin Homestay Vĩnh Long 65

Biểu đồ 8: Tỷ lệ giới thiệu với người khác về Homestay Vĩnh Long 66

Biểu đồ 9: Tỷ lệ học được văn hóa và con người địa phương 66

Biểu đồ 10: Hoạt động mong muốn khác 67

viii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

triển và bảo đảm an ninh

nông thôn và khu vực

ix

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM

- THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

HOMESTAY TẠI VĨNH LONG

- Sinh viên thực hiện: Lê Thị Lý

- Người hướng dẫn: Th.S Bùi Thị Quỳnh Ngọc

2 Mục tiêu đề tài:

- Phân tích điều kiện phát triển homestay tại Vĩnh Long

- Phân tích thực trạng du lịch homestay tại Vĩnh Long

- Đưa ra các kiến nghị và đề xuất nhằm hoàn thiện mô hình homestay tỉnh Vĩnh

Long

3 Tính mới và sáng tạo: Mô hình quản lý, kinh doah homestay tại Vĩnh Long

4 Kết quả nghiên cứu: Vĩnh Long có nhiều điều kiện phát triển du lịch homestay

nhưng chưa được khai thác tối đa và việc quản lý, kinh doanh du lịch homestay của tỉnh chưa hiệu quả Vì vậy một số đề xuất cho công tác quản lý và mô hình kinh doanh

mới cho homestay Vĩnh Long đã được đưa ra

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc phòng và khả năng áp dụng của đề tài: Đề ra giải pháp cho phát triển homestay tỉnh Vĩnh

Long; cung cấp tài liệu tham khảo về homestay nói chung và homestay Vĩnh Long nói

riêng

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ tên

tạp chí nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu

(nếu có):

xi

BỘ DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM

- THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: Lê Thị Lý

Sinh ngày: 27 tháng 08 năm 1991

Nơi sinh: Hà Tây

Lớp: QT09A2 Khóa: 2009 – 2013

Khoa: Quản trị kinh doanh

Địa chỉ liên hệ: 53/11, đường số 5, khu phố 3, Bình Hưng Hòa, Quận Bình Tân

Điện thoại: 0168 874 4694 Email: le.luuly.410@gmail.com

Vậy vấn đề đặt ra là tại sao cùng là một nước trong khu vực Đông Nam Á, có tiềm năng phát triển du lịch không thua kém gì Malaysia, nhưng thực trạng Homestay tại Vĩnh Long lại như vậy Để giải đáp cho vấn đề này, nhóm nghiên cứu quyết định đi vào tìm hiểu, nghiên cứu thực tế Homestay tỉnh Vĩnh Long, cũng như tìm hiểu về chương trình du lịch homestay của nước láng giềng Malaysia, để từ đó học hỏi và đưa

ra những giải pháp phù hợp nhất cho du lịch homestay tại Vĩnh Long với đề tài

“Nghiên cứu thực trạng và giải pháp cho du lịch Homestay tại Vĩnh Long”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

 Phân tích điều kiện phát triển Homestay tại Vĩnh Long

 Phân tích thực trạng du lịch homestay tại Vĩnh Long

2

 Đưa ra các kiến nghị và đề xuất nhằm hoàn thiện mô hình homestay tỉnh Vĩnh Long

1.3 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp khảo sát thực địa, thu thập tài liệu

Phương pháp này giúp nhóm tiếp cận được vấn đề một cách khách quan, đánh giá một cách xác thực và chính xác về vấn đề nhóm nghiên cứu Nhóm tiến hành đi thực tế khu vực tỉnh Vĩnh Long để thực hiện thu thập dữ liệu, quan sát, chụp hình, ghi nhận thông tin tại các hộ gia đình có kinh doanh mô hình homestay

 Phương pháp thống kê, thu thập số liệu

Tìm các thông tin số liệu tại Sở du lịch TP.HCM, Sở du lịch tỉnh Vĩnh Long, trang web của Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du lịch Việt Nam, các trang web có thông tin về

du lịch homestay Malaysia

 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình kinh doanh homestay tại Vĩnh Long, các công ty

du lịch tại Vĩnh Long và tại TP.HCM, phỏng vấn khách du lịch bằng bảng câu hỏi khảo sát, sau đó xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS

1.4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

 Điều kiện kinh tế, tự nhiên và xã hội tại tỉnh Vĩnh Long

 Mô hình kinh doanh homestay thực tế tại Vĩnh Long

 Phạm vi nghiên cứu

 Không gian: Tỉnh Vĩnh Long, tập trung tại khu vực Huyện Long Hồ

 Thời gian: 6 tháng (từ 10/2012 đến 3/2013)

3

1.5 Ý nghĩa của đề tài

 Kết quả của bài nghiên cứu sẽ đóng góp cho Sở VHTTDL Vĩnh Long, cũng như các doanh nghiệp, các công ty du lịch một số ý nghĩa về thực tiễn, cùng một số giải pháp phát triển du lịch tỉnh Nghiên cứu đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của Vĩnh Long trong phát triển du lịch dưới nhiều góc độ và cách nhìn nhận khác nhau của khách du lịch và những nhà kinh doanh du lịch cũng như nhà quản lý du lịch Nghiên cứu đề xuất loại hình du lịch homestay là phù hợp với điều kiện tỉnh Vĩnh Long, kinh doanh loại hình homestay góp phần đem lại lợi ích kinh tế, cải thiện đời sống người dân tỉnh Vĩnh Long

 Nghiên cứu còn chỉ ra được những mong muốn của các chủ thể tham gia kinh doanh du lịch homestay là một bộ phận cung ứng dịch vụ quan trọng trong mô hình kinh doanh này Ngoài ra, nghiên cứu cũng đưa ra một số đề xuất phát triển du lịch homestay của tỉnh Vĩnh Long, nhằm hỗ trợ Sở VHTTDL tỉnh, cùng các doanh nghiệp, các công ty du lịch có được những kế hoạch đầu tư, chính sách quản lý phù hợp và chiến lược phát triển du lịch homestay của tỉnh

1.6 Hạn chế của đề tài

 Nhóm nghiên cứu đã chuẩn bị bảng câu hỏi tiếng Việt và tiếng Anh trong khi đối tượng khảo sát thuộc nhiều quốc tịch và có nhiều ngôn ngữ khác nhau khiến cho việc khảo sát gặp rất nhiều khó khăn Một số du khách quốc tế đến từ các số quốc gia như Pháp, Đức, Đan Mạch không sử dụng được tiếng Anh nên nhóm đã tiếp cận mà không khảo sát được

 Việc liên hệ với Sở văn Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Long gặp khó khăn nên việc thu thập số liệu cũng như tài liệu về ngành du lịch của tỉnh Vĩnh Long không được đầy

đủ

1.7 Một số công trình nghiên cứu trước

Năm 2008, sinh viên Lê Thị Hiền Thanh thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và

Nhân Văn đã hoàn thành Luận văn tốt nghiệp với đề tài: “Nghiên cứu điều kiện phát

4

triển du lịch Homestay ở Sa Pa (Lào Cai)”, với sự hướng dẫn của Tiến sĩ Lê Anh

Tuấn Đề tài này được thực hiện nhằm đánh giá về các mặt thuận lợi và khó khăn trong việc khai thác điều kiện để phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) Trình bày thực trạng khai thác điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa trong đó, chú trọng phân tích không gian, phương thức hoạt động, chủ thể tham gia và tác động nhiều mặt của du lịch homestay tới địa phương Kiến nghị một số giải pháp như: tạo lập cơ chế chính sách quản lý phù hợp; xây dựng quy hoạch hợp lý; đầu tư cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch phục vụ cho phát triển du lịch homestay; xây dựng sản phẩm du lịch homestay đặc thù và đa dạng; tăng cường hoạt động xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch homestay; đào tạo nguồn nhân lực,… nhằm khai thác hiệu quả điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa.[6]

Năm 2009, sinh viên Lê Thị Nhã Trúc thuộc khoa Du lịch, Trường Đại học Hùng

Vương TP.HCM đã hoàn thành Luận văn tốt nghiệp với đề tài: “Du lịch sinh thái

Homestay tại Vĩnh Long”, với sự hướng dẫn của Thạc sĩ Trương Hoàng Phương Đề

tài này được thực hiện nhằm nêu lên những thế mạnh, tiềm năng và thực trạng của du lịch homestay tại tỉnh Vĩnh Long, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao ý thức của người dân địa phương, của du khách và những đối tượng khác cùng tham gia vào hoạt động du lịch sinh thái trong việc bảo vệ các giá trị tự nhiên, bảo tồn những bản chất văn hóa vốn có và phát triển bền vững loại hình du lịch homestay của tỉnh Vĩnh Long Nghiên cứu về đặc điểm tự nhiên, giao thông, cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn nhân lực, tài nguyên nhân văn, ẩm thực của tỉnh Vĩnh Long, tác giả đã đưa ra kết luận:

“Thành phố Vĩnh Long với vị trí thuận lợi nằm ở trung tâm của đồng bằng sông Cửu Long, giao thông đến các tỉnh rất thuận lợi cả đường sông và đường biển Với hệ thống sông ngòi dày đặc, thành phố còn có một điều kiện vô cùng thuận lợi phát triển

du lịch sinh thái đó là văn hóa miệt vườn sông nước Là nơi đầu tiên có hộ nông dân

tổ chức du lịch sinh thái Homestay, đón khách đến tham quan miệt vườn sông nước, một ngày trở thành nông dân miệt vườn Trong những năm gần đây, du lịch sinh thái Homestay được phát triển phổ biến tại Vĩnh Long, chủ yếu ở cù lao An Bình huyện

5

Long Hồ Nhiều hộ dân đã cùng nhau làm du lịch, đón khách đến tham quan tìm hiểu văn hóa miệt vườn với tấm lòng nhiệt tình rộng mở rất thu hút du khách Người nông dân Việt Nam đang dần trở thành những “người làm du lịch đích thực” Họ không chỉ đóng vai trò “chủ nhà” khi khách ở homestay mà còn là những “chuyên gia” khi hướng dẫn du khách tham gia vào các công việc của nhà nông hay tạo ra những sản phẩm độc đáo của làng nghề”.[7]

Năm 2012, nhóm sinh viên Lê Thanh Diễm (chủ nhiệm đề tài) cùng với Nguyễn Thị Kiều Trinh và Lưu Kim Châu thuộc khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Tôn

Đức Thắng đã hoàn thành công trình nghiên cứu khoa học Euréka với đề tài: “Phân

tích thực trạng khách du lịch Homestay đến với ĐBSCL”, với sự hướng dẫn của Thạc

sĩ Nguyễn Hùng Hào Đề tài này được thực hiện nhằm nêu lên những thế mạnh, tiềm năng, đánh giá thực trạng du lịch homestay tại ĐBSCL nhằm kêu gọi sự đầu tư đúng mức, sự quy hoạch hợp lý để phát huy thế mạnh vốn có về du lịch nói chung và du lịch homestay nói riêng, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển loại hình du lịch homestay của ĐBSCL Nghiên cứu điều kiện tự nhiên, tài nguyên, văn hóa – xã hội, cơ sở hạ tầng, lưu trú, dịch vụ du lịch, nguồn nhân lực, các chủ thể tham gia, nhóm tác giả đã đưa ra kết luận rằng homestay là một loại hình du lịch mới và cũng là một hình thức kinh doanh mới cho người dân vùng ĐBSCL Loại hình du lịch này đã tạo ra công ăn việc làm, giúp nhiều người dân thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu Từ đó, góp phần thúc đẩy cho người dân nơi đây có ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chính những chủ thể tham gia kinh doanh du lịch homestay đã tạo nên một loại hình kinh doanh dịch vụ mới cho ngành du lịch Việt Nam Chính những người dân nơi đây đã góp phần đưa hình ảnh nước Việt Nam giàu đẹp, con người chất phác, hiếu khách đến với bạn bè thế giới Về cơ bản, đa số du khách quốc tế khá hài lòng về chất lượng dịch vụ bước đầu mà homestay ĐBSCL mang đến cho họ Tuy nhiên, nhóm tác giả cũng nhận thấy rằng homestay ĐBSCL nói riêng và homestay Việt Nam nói chung vừa mới được hình thành trong thời gian ngắn, các tổ hợp kinh

đã viết bài báo khoa học với nhan đề: “Homestay program and rural community

development in Malaysia” Bài báo nhấn mạnh đến sự ưu tiên trong việc phân bổ các

nguồn lực cho chương trình du lịch cộng đồng từ đó có thể phân chia lợi ích và góp phần hiện đại hóa nông thôn Bài báo nghiên cứu về các khái niệm và quá trình phát triển các chương trình homestay ở Malaysia, tốc độ tăng trưởng, các chính sách hoạch định và triển khai chương trình du lịch homestay cũng như sự đóng góp của nó với việc phát triển đời sống của người dân địa phương vùng nông thôn Malaysia.[17] Đánh giá về 3 công trình nghiên cứu trước về homestay tại Việt Nam ở trên, nhóm nghiên cứu thấy rằng đề tài của tác giả Lê Thanh Diễm có phạm vi nghiên cứu rộng, bao quát được toàn cảnh thực trạng du lịch homestay tại ĐBSCL, nhưng chưa khái quát và đi sâu vào phân tích từng thế mạnh, hạn chế cũng như mô hình homestay ở từng tỉnh, mà chỉ đưa ra những ví dụ điển hình cho hình thức kinh doanh homestay ở một số nơi Đề tài của tác giả Lê Thị Hiền Thanh có phân tích cụ thể và chặt chẽ, đưa

ra được những kiến nghị bổ ích cho homestay, nhưng phạm vi nghiên cứu của đề tài là

ở Sa Pa (Lào Cai) Còn đề tài của tác giả Lê Thị Nhã Trúc nghiên cứu chuyên sâu và homestay Vĩnh Long, nhưng chỉ dừng lại ở việc đánh giá tiềm năng phát triển mà chưa đi sâu vào phân tích thực trạng hoạt động của loại hình du lịch này Các kiến nghị đưa ra còn mang tính khái quát và chưa cụ thể, rõ ràng

Tiếp thu những kết quả và hạn chế của một số công trình nghiên cứu trước, nhóm

nghiên cứu với đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và giải pháp cho du lịch Homestay

tại Vĩnh Long” sẽ tiếp tục hoàn thiện và hỗ trợ cho những hộ dân kinh doanh loại

hình du lịch homestay tại Vĩnh Long cũng như cơ quan quản lý về du lịch tại địa phương, Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Long có cái nhìn tổng quát và đánh giá toàn diện về

7

tình hình kinh doanh homestay trong thời gian qua Từ đó, nhóm nghiên cứu sẽ đưa ra những đề xuất, kiến nghị nhằm giúp cho du lịch Homestay Vĩnh Long phát triển trong thời gian tới

8

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NỀN TẢNG CHO NGHIÊN CỨU

2.1 Du lịch homestay

2.1.1 Sơ lược về sự hình thành của du lịch homestay

Tại Malaysia, loại hình du lịch homestay đã bắt đầu từ năm 1995 ở làng Temerloh, bang Pahang và hiện phát triển rộng rãi ở 14 bang của nước này Đến tháng 12/2009

đã có gần 4,000 hộ dân từ 227 ngôi làng khắp cả nước được Bộ Du lịch Malaysia huấn luyện đào tạo và cấp bằng cho phép tổ chức chương trình homestay, và đến nay nó đã trở thành nguồn thu nhập bổ sung cho người dân Từ tháng 1 cho đến tháng 4/2010 có 52,754 du khách tham gia chương trình homestay, với 12,908 du khách là người nước ngoài Du lịch homestay tạo ra nguồn thu nhập 3,296,368.15 Ringgit (khoảng 21.5 tỉ đồng Việt Nam) cho các hộ dân tham gia.[20]

Du lịch homestay tại Việt Nam lại bắt đầu được khá nhiều người chú ý kể từ khi có chương trình tàu Thanh niên Ðông Nam Á, cập cảng lần đầu tiên ở TP.HCM vào năm 1995.Theo hải trình của con tàu, hàng trăm thanh niên Nhật và các nước châu Á khác như Thái Lan, Singapore, Philippines, Malaysia…đã có dịp đến Việt Nam và được sống trong các gia đình người Việt để tìm hiểu và học hỏi văn hóa, cách sống của người Việt Cũng từ đó, trên nhu cầu được khám phá, trải nghiệm và tìm hiểu phong tục, tập quán của nhiều nền văn hoá khác nhau nhưng với chi phí thấp của những vị khách “Tây ba lô”, một số công ty kinh doanh lữ hành ở Việt Nam bắt đầu đi vào khai thác loại hình kinh doanh du lịch homestay, du lịch nghỉ tại nhà dân Loại hình du lịch này giúp họ hiểu hơn về cuộc sống và con người Việt Nam bởi họ được "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với gia đình chủ nhà trong không khí ấm cúng và thân thiện Hơn nữa, giá cả cũng hợp lý Thế nên, loại hình du lịch này dần dần trở thành một xu hướng du lịch có tiềm năng phát triển trong tương lai.[33]

Thông qua các lễ hội hay các hình thức du lịch sinh thái, du lịch homestay càng có điều kiện phát triển nhanh chóng Việc phát triển loại hình này có tác động hai chiều, người đi du lịch thì thoả mãn mục đích của mình còn người bản địa có cơ hội giao lưu,

9

tiếp cận với những nền văn hoá khác nhau trên thế giới Những năm gần đây, các tour của loại hình du lịch homestay không chỉ thu hút khách quốc tế mà còn thu hút cả khách nội địa Một vài điểm đến thu hút sự quan tâm của du khách nổi lên như: SaPa (Lào Cai), Ba Bể (Bắc Cạn), Mai Châu (Hoà Bình) các tỉnh thuộc ĐBSCL như: Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre, Cần Thơ,…[25]

2.1.2 Khái niệm du lịch homestay

Loại hình lưu trú ở nhà dân (homestay) là một dạng nhà ở đặc trưng, có đặc điểm là những nhà ở của tư nhân, có sự tiếp xúc với chủ nhà hoặc gia đình chủ nhà, cùng chia

sẻ không gian sinh hoạt chung Homestay là một ý tưởng khá mới về lưu trú trong ngành du lịch Homestay bắt đầu phổ biến khi khách du lịch có mong muốn được biết

và giao lưu với người dân địa phương, với các di sản văn hóa, tự nhiên, xã hội và hệ sinh thái Những căn nhà ở địa phương có đủ năng lực cung cấp nơi lưu trú cho khách

du lịch Những nghiên cứu chỉ ra rằng, những lợi ích về kinh tế là động lực chính thúc đẩy người dân địa phương tham gia vào hoạt động phát triển du lịch Khi số lượng khách du lịch gia tăng, ngày càng nhiều gia đình ở địa phương trở thành nơi lưu trú theo kiểu homestay Thời gian đầu, homestay không được xem như là một hoạt động kinh tế và chính quyền địa phương cũng ít lưu tâm tới điều này Khi số lượng khách

du lịch tại một địa phương tăng lên, thì chính quyền địa phương cũng khuyến khích người dân địa phương kinh doanh homestay để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho vùng

Để mở rộng không gian lưu trú, người dân có thể xây dựng thêm hai hoặc ba phòng trong khuôn viên của họ để dành cho khách du lịch (Anowar Hossain Bhuiyan et al., 2011)

Theo Tổng cục du lịch, homestay là loại hình du lịch mà du khách sẽ ở chung và sinh hoạt chung với người dân địa phương như thành viên trong gia đình, thông qua hoạt động tập thể đó để trải nghiệm các giá trị sống và văn hoá của mảnh đất mà du khách đặt chân đến.[37]

10

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong tiếng Anh “home” có nghĩa là nhà,

“stay” có nghĩa là ở Khác hẳn với hình thức du lịch nghỉ dưỡng thường chọn những nơi nghỉ có chất lượng dịch vụ tốt, du lịch homestay chọn nhà dân bản địa cho khách

du lịch nghỉ chân Như vậy đồng nghĩa với việc khách du lịch sẽ cùng sinh hoạt với gia chủ mọi hoạt động trong gia đình, từ giờ giấc nghỉ ngơi, ăn uống đến hoạt động vui chơi giải trí,… Tùy theo từng mục đích của du khách mà du lịch homestay có những thiết kế tour (chương trình) chuyên biệt Nhưng hầu hết đều chọn cách ba trong một, tức “cùng ăn, cùng nghỉ, cùng chơi” Bởi đối tượng khách du lịch của loại hình

du lịch này rất háo hức tiếp cận triệt để văn hóa, con người, ẩm thực của điểm đến đã chọn Homestay mang lại cảm giác gần gũi cho khách du lịch khi trực tiếp tham gia vào từng hoạt động của người dân địa phương.[40]

2.1.3 Đặc trưng của du lịch homestay

a Nhận dạng loại hình du lịch homestay

Homestay là một hình thức mà khách du lịch sống và được trải nghiệm, học hỏi từ người dân địa phương, điều này rất khác so với việc tới và giúp đỡ những người nghèo ở địa phương Hình thức homestay này là một mô hình bền vững vì nó tạo ra thu nhập thông qua du lịch (Kanoknon Seubsamarn, 2009)

Homestay là một loại hình du lịch gắn với cộng đồng theo xu hướng tích cực trong khám phá, tìm hiểu văn hóa bản địa, cùng làm, cùng sống và trao đổi trực tiếp với người dân sở tại.[41]

Theo ông Vi Thành Nam – giám đốc công ty du lịch Amazing, “homestay” là một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh chứ không chỉ là dịch vụ lưu trú “homestay” là loại hình du lịch mà du khách sẽ ở chung và sinh hoạt chung với người dân địa phương như thành viên trong gia đình, thông qua hoạt động tập thể đó để trải nghiệm các giá trị sống và văn hoá của mảnh đất mà du khách đặt chân đến Theo ông Nam, việc lưu trú tại nhà dân, hoặc ăn uống tại nhà dân cũng chỉ là giống như tìm chỗ nghỉ trọ nhưng bình dân

và gần gũi với dân cư bản địa hơn Song hoạt động này không giúp cho du khách có

11

điều kiện tìm hiểu sâu hơn về phong tục tập quán, nề nếp sinh hoạt, các giá trị cốt lõi của vùng đất mà họ đang khám phá Chỉ khi nào du khách thực sự hoà vào cuộc sống bản địa từ ăn ở đến sinh hoạt, lao động thì họ mới thực sự được trải nghiệm sâu sắc

loại hình du lịch này.[37]

b Một số đặc trưng chủ yếu

Ở loại hình lưu trú theo hình thức homestay những không gian riêng được mở ra thành không gian công cộng, điều này tạo nên sự khác biệt so với các loại hình lưu trú khác

là không gian riêng chỉ dành cho nhân viên Ở theo dạng homestay có nhiều hình thức

đa dạng bao gồm lưu trú trong trang trại, những khách sạn nhỏ, hộ gia đình và các nhà trọ nhỏ (Bed and Breakfasts) Khách du lịch sẽ thanh toán bằng các hình thức khác nhau, trực tiếp hoặc gián tiếp để được ở trong các căn nhà cùng với gia chủ Do vậy, chủ nhà hoặc gia đình chủ nhà đóng vai trò quan trọng trong việc xác định những hành vi, quy tắc ứng xử có ảnh hưởng tới khách trong suốt quá trình lưu trú Du lịch lưu trú ở nhà dân vừa có thể phát triển cộng đồng và gia tăng thu nhập cho họ vừa bảo tồn được các giá trị văn hóa và môi trường của địa phương (Kanoknon Seubsamarn, 2009)

Cùng ăn, cùng ở, làm việc, sinh hoạt, giao lưu văn hóa với người dân bản địa là những đặc điểm cơ bản của loại hình du lịch homestay Khác với các loại hình du lịch khác,

"homestay" thường tổ chức ở những vùng nông thôn, làng bản có cảnh quan tươi đẹp, bản sắc văn hóa phong phú, hấp dẫn nên không cần phải xây dựng khách sạn, nhà nghỉ khang trang, đường sá hiện đại Cũng chính vì thế, tham gia hoạt động du lịch homestay, du khách sẽ được hòa mình vào cuộc sống của người dân bản địa để từ đó

tự mình khám phá nét đẹp hoang sơ của thiên nhiên và tìm hiểu những nét đặc sắc của văn hóa bản địa.Với lợi thế đa dạng về dân tộc, văn hóa, phong tục tập quán, phương thức sinh hoạt, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch

"homestay".[24]

2.2.1 Khái niệm du lịch sinh thái

“Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững”.[12]

“Du lịch sinh thái là một loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tượng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thưởng thức những cảnh quan hay nghiên cứu về các hệ sinh thái Đó cũng là hình thức kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu về những cảnh đẹp của quốc gia cũng như giáo dục tuyên truyền và bảo vệ, phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững”.[2]

Du lịch sinh thái còn có thể được biết đến dưới nhiều tên gọi khác nhau:

- Du lịch thiên nhiên (Natural Tourism)

- Du lịch dựa vào thiên nhiên (Natural – based Tourism)

- Du lịch môi trường (Environmental Tourism)

- Du lịch đặc thù (Particular Tourism)

- Du lịch xanh (Green Tourism)

- Du lịch thám hiểm (Adventure Tourism)

- Du lịch bản xứ (Indigenous Tourism)

- Du lịch có trách nhiệm (Responsible Tourism)

- Du lịch nhạy cảm (Sensitized Tourism)

Lê Huy Bá (2006) cho rằng một số loại hình sinh thái phổ biến ở Việt Nam là:

 Du lịch dã ngoại, tham quan, giải trí, nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng

Loại hình du lịch này phục vụ khách du lịch thuần túy chỉ đơn giản là tìm về với thiên nhiên có không khí trong lành, tươi mát, để dược hòa mình với thiên nhiên hoang dã, rừng xanh, suối mát, bãi biển mênh mông, tha hồ đùa giỡn với sóng nước, thư giãn tâm hồn sau những ngày học tập và làm việc vất vả, căng thẳng

 Du lịch tìm hiểu, nghiên cứu theo chuyên đề sinh thái, lịch sử, khảo cổ, văn hóa

Loại du lịch này dành cho các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, sinh viên, học sinh yêu thích tìm hiểu về thiên nhiên, các cán bộ nghiên cứu các đề tài khoa học, các vấn

đề liên quan đến lịch sử, văn hóa, sinh thái, đời sống của các loài động – thực vật,…của vùng đất rừng ngập mặn, vùng sinh quyển,…

 Du lịch hội nghị, hội thảo

Một số khu bảo tồn thiên nhiên có hệ sinh học đa dạng, đặc biệt có: các loài thú quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng, một số di sản văn hóa, lịch sử thế giới thu hút các nhà đầu tư thế giới hoặc các nhà nghiên cứu sinh thái, thực vật, động vật,… đến để bàn luận về các vấn đề mà cả thế giới đang quan tâm và giúp đỡ Việt Nam trong quy hoạch, bảo vệ những di sản thế giới (Vịnh Hạ Long, Cần Giờ, Phú Quốc,…)

 Du lịch về thăm chiến trường xưa

Loại hình du lịch này dành cho du khách là những chiến sĩ trong và ngoài nước đã từng sống, chiến đấu ở các vùng rừng, núi, hải đảo trong chiến tranh.Sau thời gian

14

chuyển công tác hoặc đi kinh tế mới ở nơi khác muốn trở về nơi xưa để ôn lại những

kỉ niệm một thời

 Du lịch sinh thái rạn san hô

Loại hình du lịch này là một hình thức du lịch khá mới mẻ, có tính hấp dẫn cao và thu được nhiều lợi nhuận Việc tận dụng các rạn sinh thái san hô cho phát triển du lịch sinh thái là hình thức bảo tồn không chỉ cho các tảng đá san hô mà cho cả những sinh vật biển sống nhờ các bãi đá này

2.2.3 Đặc trưng của du lịch sinh thái

Theo Tổ chức du lịch thế giới (WTO) và Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNDP) Du lịch sinh thái có các đặc điểm sau:

- Tất cả các hình thức du lịch dựa vào tự nhiên, trong đó động cơ chủ yếu của khách du lịch là quan sát và đánh giá tự nhiên cũng như các truyền thống văn hóa từ các khu vực tự nhiên ấy

- Nó chứa tính chất giáo dục và giải thích

- Thường tổ chức thành các nhóm nhỏ cùng chuyên môn hay ở cùng một nơi

- Hạn chế ít nhất tác dụng tiêu cực đối với môi trường tự nhiên hay Kinh tế -Xã hội

- Hỗ trợ việc bảo vệ môi trường tự nhiên bằng cách:

 Tạo lãi kinh tế cho các công đồng, tổ chức và chính quyền quản lí khu vực tự nhiên với mục đích bảo vệ

 Tạo việc làm và thu nhập thêm cho cộng đồng địa phương

Tăng sự quan tâm đối với việc bảo vệ các đi sản tự nhiên và văn hóa cho dân địa phương và khách du lịch

2.3 Du lịch cộng đồng

2.3.1 Khái niệm du lịch cộng đồng

15

Theo Tổng cục du lịch, du lịch cộng đồng là hình thức du lịch tới các điểm đến tự nhiên, nơi có các nền văn hóa bản địa nhằm mang lại lợi ích cho người dân địa phương bằng cách giúp họ duy trì quyền tự ra quyết định về việc tổ chức du lịch tại địa bàn sinh sống của họ.[38]

Theo Thạc sĩ Trần Phi Hoàng (2007), du lịch cộng đồng là loại hình du lịch dựa trên

sự đa dạng về điều kiện sinh thái tự nhiên, sự phong phú của các làng nghề truyền thống và nét văn hóa đặc sắc của các cư dân bản địa tại những điểm đến Tham gia loại hình du lịch này du khách được đến với các cộng đồng dân cư địa phương, thực hiện những cuộc đối thoại, tìm hiểu những nét đặc sắc trong văn hóa bản địa, tắm mình trong cuộc sống của người dân Loại hình du lịch cộng đồng đã khuyến khích các cộng đồng cư dân tại nơi khách đến tham gia vào các hoạt động du lịch và tạo thêm thu nhập, giảm nhẹ một phần những khó khăn trong đời sống vật chất và tinh thần mà họ đang phải chịu đựng, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị.[13]

2.3.2 Đặc trưng du lịch cộng đồng

- Các đối tác tham gia trong du lịch cộng đồng: chính quyền địa phương, cơ quan quản lý du lịch, cơ quan bảo tồn, các công ty du lịch, hãng lữ hành, các tổ chức phi chính phủ, công đồng địa phương và khách du lịch

- Cộng đồng địa phương tham gia hoặc chịu trách nhiệm ra quyết định thực thi

và điều hành dự án

- Cộng đồng dân cư, các đối tác liên quan, du khách có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên văn hóa và thiên nhiên địa phương

- Các thành viên của cộng đồng được chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch

- Quy mô hoạt động nhỏ, thị trường khách khá hẹp về đối tượng và ít về số lượng

16

- Các sản phẩm, dịch vụ – du lịch được phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa địa phương

2.4 Mối liên hệ giữa du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng với du lịch homestay

Theo bài nghiên cứu “Phân tích thực trạng khách du lịch homestay đến với ĐBSCL”

của bạn Lê Thanh Diễm (2012) đã nhận định:

- Đối với du lịch cộng đồng, người dân địa phương có điều kiện tham gia hoạt động du lịch cũng như thu được lợi ích và có thẩm quyền lớn hơn trong việc ra các quyết định, hoạch định phát triển

- Du lịch sinh thái có thể phát triển ở khu vực ít dân cư sinh sống, nhưng có điều kiện tự nhiên hoang dã nhằm phục vụ hoạt động bảo tồn

- Du lịch cộng đồng có thể phát triển tại các khu vực không có điểm đặc biệt về tài nguyên tự nhiên, nhưng có đặc trưng riêng về văn hóa

- Xét về bản chất thì loại hình du lịch homestay thuộc về du lịch cộng đồng, nghĩa là khách du lịch homestay thường có thiên hướng đi du lịch để tìm hiểu vài nét văn hóa vùng miền nơi mình đến thông qua việc được cùng ăn, cùng ở, cùng làm với người dân địa phương.[5]

2.5 Vai trò của du lịch homestay

Loại hình du lịch homestay có nhiều lợi ích đối với du lịch sinh thái Thứ nhất, du lịch homestay giúp cho khách du lịch và người dân địa phương gắn bó, gần gũi với nhau Qua đó, khách du lịch có thể tiếp xúc trực tiếp với người dân, tham gia vào các sinh hoạt của họ, điều mà khách du lịch không thể làm được khi ở khách sạn hoặc các nhà khách Thứ hai là khách du lịch trách nhiệm luôn mong muốn đóng góp vào lợi ích cho cộng đồng địa phương Những lợi ích hữu hình có thể dễ dàng nhận thấy đó là các khoản chi phí cho dịch vụ homestay sẽ tới trực tiếp các gia đình Một phần của thu nhập có thể được đưa vào các quỹ của cộng đồng và được phân bổ vào cải tạo đường giao thông, xây trường học… vì thế lợi nhuận từ du lịch được phân bố rộng rãi hơn

17

Mặt khác, đối với cộng đồng, homestay cho họ cơ hội được chia sẻ, giao lưu văn hóa với khách du lịch, làm tăng thêm các giá trị truyền thống của địa phương Thu nhập từ homestay cũng giúp tạo ra những thu nhập gián tiếp, vì thế sẽ tối ưu hóa đầu tư và cho phép các thành viên của gia đình duy trì cuộc sống và công việc của họ tại quê hương Ngoài ra, người phụ nữ trong gia đình cũng có thể có thêm các kỹ năng và sự tự tin thông qua việc giao tiếp với khách du lịch Mặt tích cực ở đây là người phụ nữ có thể cải thiện địa vị kinh tế xã hội của họ ngay đối với chính các thành viên trong gia đình

và với các thành viên khác trong cộng đồng (Wendy Brewer-Lama, 2012)

2.6 Điều kiện phát triển du lịch homestay

2.6.1 Điều kiện về chính sách, pháp luật

Quan điểm phát triển du lịch ở Việt Nam là: "Phát triển nhanh và bền vững Phải phát huy các lợi thế, khai thác tốt mọi nguồn lực để phát triển nhanh, có hiệu quả du lịch, đóng góp tích cực vào tốc độ tăng trưởng, thúc đẩy sự phát triển về kinh tế, văn hóa -

xã hội của nước ta".[26]

Mục tiêu và các chỉ tiêu phát triển của du lịch Việt Nam là đến năm 2020 đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn, có đẳng cấp trong khu vực; ngành du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có tính chuyên nghiệp, hiện đại, có chất lượng, có thương hiệu, có sức cạnh tranh, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam và thân thiện môi trường [26]

Định hướng thị trường và phát triển sản phẩm: "Đặc biệt chú trọng đến các sản phẩm

du lịch sinh thái và văn hóa lịch sử; chú trọng xây dựng các sản phẩm du lịch đặc sắc mangbản sắc văn hóa Việt nam, có sức cạnh tranh cao như du lịch làng nghề, du lịch đồng quê, miệt vườn, du lịch sinh thái ở những khu vực có hệ sinh thái đặc trưng" Về đầu tư phát triển du lịch: tăng cường "đầu tư phát triển các khu du lịch, đầu tư phát

triển khu du lịch sinh thái, du lịch văn hóa ".[26]

2.6.2 Điều kiện về chủ thể tham gia

18

Các hộ kinh doanh homestay phải làm thủ tục xin thẩm định xếp hạng sơ cơ sở lưu trú

du lịch cho nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê (homestay) Căn cứ theo điều 64 Luật Du lịch [12], các hộ phải:

- Có đăng ký kinh doanh lưu trú du lịch

- Có biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn, phòng cháy, chữa cháy theo quy định của pháp luật

- Phải đảm bảo trang thiết bị tối thiểu đạt tiêu chuẩn kinh doanh lưu trú du lịch (điều kiện này quy định tại bộ TCVN 7800:2009 ban hành kèm theo Quyết định số 217/QĐ-TCDL, ngày 15/6/2009 của Tổng cục Trưởng Tổng cục Du lịch).[Phụ lục 4]

2.7 Mô hình kinh doanh homestay tại bang Pahang, Malaysia

2.7.1 Giới thiệu bang Pahang, Malaysia

Malaysia nằm ở Trung tâm Đông Nam Á, diện tích khoảng 329.733 km2, gồm hai vùng: Vùng Bán đảo Mã Lai, phía Bắc giáp Thái Lan, trên biển phía Nam giáp Singapore; Vùng Sabah và Sarawak nằm ở bắc đảo Boreo, phía Nam giáp Calimantan, phía Bắc trên biển giáp Philippine Thủ đô là Kuala Lumpur

Malaysia gồm có 13 tiểu bang Johor, Kedad, Kelantan, Melaka, Negeri Sembilan, Pahang, Penang, Perak, Perls, Sabah, Sarawak, Selangor, Terengganu và 3 liên lãnh thổ liên bang là Kuala Lumpur, Putrajaya và Labuan Trong đó, Pahang là tiểu bang lớn thứ ba Malaysia (sau Sabah và Sarawak), và cũng chính là cái nôi của homestay Malaysia

Pahang nằm ở lưu vực sông lớn Pahang Phía Bắc giáp với Kelantan, phía Tây giáp Perak, Selangor và Negri Sembilan, phía Nam giáp Johore và phía Đông giáp Terengganu và Biển Đông Pahang có thủ phủ là Kuantan và thành phố hoàng gia là Pekan Các thị trấn quan trọng khác bao gồm Jerantut, Kuala Lipis, Rompin, Temerloh và khu Cao nguyên Genting, Cameron Highlands, Fraser Hill và Bukit Tinggi Tổng dân số của Pahang khoảng 1,5 triệu người, trong đó người Mã Lai và

19

Bumiputera chiếm khoảng 1.000.000, người Trung Quốc là 233.000 người, người Ấn

Độ là 68.500 người, còn lại 13.700 người thuộc các dân tộc khác và người nhập cư Pahang có đường bờ biển dài nhất ở bán đảo phía đông Malaysia với chiều dài 208km (tiếp giáp Biển Đông) Trong tổng diện tích đất của bang, 48,8% được bao phủ bởi rừng, 23,4% là đất nông nghiệp, 16,3% là đất của chính phủ, 10,8% là đất đô thị và công nghiệp, 0,5% là Orang Asli (Aborigine) dự phòng và 0,2% còn lại là khai thác

mỏ đất

Người dân ở bang Pahang nói riêng và Malaysia nói chung sử dụng nhiều thứ tiếng khác nhau nhưng tiếng Bahasa Melayu – tiếng của người thổ dân Mã Lai là ngôn ngữ chính thức Bên cạnh đó tiếng Anh được sử dụng rộng rãi trong kinh doanh, thương mại và sản xuất

Hơn 60% dân số Malaysia theo đạo Hồi, vì thế văn hóa chung tại đây chịu ảnh hưởng rất nhiều từ Hồi giáo Người Malaysia đa số không uống rượu và không ăn thịt heo – những điều cấm kị của đạo Hồi Họ chỉ ăn những thức ăn được nấu nướng theo nguyên tắc của đạo Hồi và những món ăn gọi chung là Halal (những món ăn không phù hợp với tín ngưỡng thì gọi là Haram) [17]

2.7.2 Những nét đặc trưng về văn hóa và con người Malaysia

- Con người: Người Malaysia nổi bật với tính cách nồng nhiệt và thân thiện, đó

là một điểm nổi bật tượng trưng cho một đất nước giàu truyền thống của họ

- Trang phục: Người Malaysia thường mặc áo dài bằng vải hoa, nam giới mặc

áo sơ mi không cổ và không được để hở cánh tay, đùi ở những nơi công cộng Phụ nữ thường mặc áo dài tay Vì thế, những du khách đến Malaysia được khuyến cáo nên chọn lựa những trang phục lịch sự, kín đáo, đặc biệt khi đến những nơi thờ tự

- Giao tiếp: Khi đến thăm các gia đình ở Malaysia, bạn nên để giày dép phía

ngoài trước khi vào nhà và không nên từ chối khi được mời bánh ngọt, vì nếu từ chối

sẽ bị cho là mất lịch sự Và hãy nhớ, khi cho hoặc nhận tiền, quà hãy dùng tay phải Tay trái bị xem là không sạch sẽ, vì thế khi ăn uống bạn cũng nên nhớ chỉ sử dụng tay

20

phải và phải rửa tay trước khi ngồi vào bàn ăn Khi gặp nhau, người Malaysia có thói quen sờ vào lòng bàn tay của nhau, sau đó chắp tay lại Tuy nhiên, họ rất kiêng kỵ việc xoa đầu và lưng người khác Trong giao tiếp, họ thường bàn luận về công việc buôn bán, thành tựu xã hội, lịch sử, bóng đá… Thật không hay khi bàn luận về chính trị, chủng tộc, mức sống với người Malaysia

- Âm nhạc: Âm nhạc truyền thống Malaysia bị ảnh hưởng nhiều từ phong cách

Trung Quốc và Hồi giáo Âm nhạc chủ yếu dựa quanh gendang (trống), nhưng gồm cả các nhạc cụ gõ khác (một số làm bằng các loại vỏ và mai); rebab, một nhạc cụ dây hình cung; serunai, nhạc khí hai lưỡi như oboe; sáo, và trumpet Nước này có truyền thống múa và kịch múa lâu đời, một số có nguồn gốc Thái, Ấn Độ, Bồ Đào Nha Đạo Hồi cũng đưa ra điệu múa Zapin Các nghệ thuật biểu diễn truyền thống, có ảnh hưởng của Thái Lan là manora và makyong Trong những người Trung quốc và Ấn Độ có các điệu hát giao hưởng nổi tiếng của Trung quốc và các điệu múa nổi tiếng của người

ấn Độ Các hình thức nghệ thuật khác gồm wayang kulit (rối bóng), silat (một kiểu võ thuật cách điệu hoá) và đồ thủ công như batik, dệt, bạc và đồ đúc đồng

- Lễ hội: Là một cộng đồng đa sắc tộc, Malaysia là đất nước của những lễ hội

sắc màu Đạo Hồi, đạo Phật, đạo Cơ đốc, đạo Hindu, đạo Khổng đều có nhiều ngày lễ vào các thời điểm khác nhau trong năm với những lễ hội sôi động, điệu múa và kịch truyền thống

 Ngày lễ Hồi giáo (Hari Raya Puasa đánh dấu sự kết thúc của tháng chay Ramadan, Awal Muharram (Năm mới Hồi giáo) và Maulidul Rasul (Ngày sinh Nhà tiên tri), Hari Raya Haji)

 Ngày lễ truyền thống Trung Quốc (Năm mới Âm lịch, Thanh Minh, Trung thu)

 Ngày lễ Hindu giáo (Deepavali, lễ hội ánh sáng, Thaipusam)

21

 Một số ngày lễ của các tôn giáo, dân tộc khác: lễ Vaisaki - Năm mới của người Sikh, Hari Gawai của người Iban (Dayak), Pesta Menuai (Pesta Kaamatan) của người Kadazan-Dusun, Thứ sáu tuần thánh, Giáng sinh

- Ẩm thực: Nghệ thuật trong trong ẩm thực của người Mã Lai là việc sử dụng

gia vị Nước cốt dừa là một nguyên liệu quan trọng trong các món ăn Mã Lao với vị ngậy, kem Một nguyên liệu khác là Belaca (mắm ruốc), được sử dụng làm nguyên liệu chính cho Sambal – một loại nước chấm (gồm cả ớt, hành, xả) Bên cạnh đó, sả, riềng cũng là một trong những gia vị quan trọng trong ẩm thực của người Mã Lai Đặc sản tại Pahang là món Tempoyak, một món cà ri được chế biến theo phong cách riêng của người dân nơi đây

2.7.3 Mô hình kinh doanh homestay

Mặc dù mỗi gia đình tham gia homestay đều có trách nhiệm chuẩn bị nơi ở sao cho thoải mái, sạch sẽ, nhưng phần lớn họ không được giới thiệu, quảng bá như kinh doanh Homestay của riêng họ Họ được quản lý bởi các cơ quan như ủy ban chương trình homestay (Kalsom, 2009)

Bảng 1: Sơ đồ quản lý Homestay Malaysia

BỘ DU LỊCH (MOTOUR)

DU LỊCH NÔNG THÔN

HOMESTAY

BỘ NÔNG NGHIỆP (MOA)

GIÁ TRỊ GIA TĂNG NÔNG NGHIỆP/ THỦY SẢN

VIỆN PHÁT TRIỂN

NÔNG NGHIỆP (INFRA)

ỦY BAN PHÁT TRIỂN

22

(Nguồn: Homestay program and rural community development in Malaysia)

Hầu hết các lượt khách đều đến theo nhóm và theo chương trình tour Homestay 2 ngày/đêm, bao gồm các bữa ăn, với chi phí từ RM60 đến RM120, tùy theo các hoạt động kèm theo tour Khoản tiền nhận được từ nhóm khách này sẽ được chuyển đến tài khoản của Ủy ban quản lý Sau đó, Ủy ban quản lý sẽ trả lại chi phí cho các hộ gia đình kinh doanh Homestay, mỗi hộ gia đình được trả RM40/khách/đêm, chi phí cho 1 khách du lịch (điện, nước, bữa ăn) khoảng RM23.Vậy lợi nhuận mang đến cho các hộ Homestay RM17/khách/đêm (Tỷ giá hối đoái: RM 1 = 6880 VNĐ)

Các nhà quản lý sử dụng lợi nhuận này cho việc mua trang thiết bị, vật tư, nguyên liệu

để duy trì chương trình và cho các hoạt động tiếp thị

Bảng 2: Ví dụ về phân chia lợi nhuận của Malaysia

(Nguồn: Homestay program and rural community development in Malaysia)

23

Bảng 3: Ví dụ về số tiền Chính phủ chi cho hộ dân ở Malaysia

(Nguồn: Homestay program and rural community development in Malaysia)

Về phía chính phủ Malaysia, để các hộ dân tham gia du lịch, Chính phủ đã hỗ trợ tiền cho họ nâng cấp, sửa sang lại nhà cửa để đón khách du lịch, nhưng họ không phải đóng bất kỳ một khoản thuế nào cho nhà nước Mặt khác, Bộ Du lịch còn mở các lớp huấn luyện trong vòng 7 ngày giúp người dân biết cách làm vệ sinh ngôi nhà mình sạch sẽ, an ninh hơn… để phục vụ du khách, thậm chí chúng tôi còn dạy họ cách sử dụng nguồn tiền thu được từ dịch vụ homestay

Bảng 4: Số hộ dân kinh doanh homestay ở Pahang, Malaysia (Tháng 6 – 2009)

(Nguồn: Homestay program and rural community development in Malaysia)

Theo thống kê của Bộ Du lịch Malaysia, tính đến hết tháng 7/2009, trên toàn bang Pahang có 12 hộ kinh doanh homestay Tuy nhiên, cho tới năm 2013, số hộ kinh doanh du lịch homestay đã tăng lên con số 233, trong đó Kuantan chiếm 105 hộ.[45] Tại Malaysia, chính phủ thông qua MOTOUR và MRRD công nhận chương trình homestay như một chất xúc tác cho phát triển cộng đồng nông thôn Các hiệu ứng của chương trình homestay đối với cộng đồng được thể hiện thông qua sự phát triển của nền kinh tế, cơ sở hạ tầng cũng như môi trường.[17]

 Sự thay đổi kinh tế - xã hội:

- Khi một chương trình homestay được đưa thực hiện, ngành thủ công mỹ nghệ của làng sẽ phát triển và các kỹ năng của dân làng như dệt giỏ từ mây sẽ được tận dụng Những người trẻ, phụ nữ và trẻ em cũng có thể tạo ra thu nhập từ việc chơi nhạc

cụ truyền thống và nhảy các điệu múa Chương trình homestay giúp họ cảm thấy tự hào, hài lòng bản thân, có lối sống lành mạnh và cải thiện vị trí xã hội – kinh tế của họ.[17]

- Sự phát triển có được không chỉ về thu nhập bổ sung và cơ sở hạ tầng mà còn

về một sự thay đổi trong suy nghĩ và văn hóa Cộng đồng địa phương nhận thức về di sản của họ cũng đã trải qua sự thay đổi như bây giờ Họ nhận ra tầm quan trọng của

25

việc bảo tồn di sản được chia sẻ và phát triển với cộng đồng toàn cầu Những người dân địa phương bây giờ cũng hiểu nền văn hóa của cộng đồng quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, Pakistanese và những người từ Trung Đông và các bộ phận khác trên thế giới Chương trình du lịch địa phương cũng đã góp phần bảo tồn môi trường như đã thấy trong bảo vệ môi trường tự nhiên, cải tạo đất bỏ hoang để sử dụng nông nghiệp, kiểm soát lưu lượng nước để kiểm soát ô nhiễm sông từ thác nước Tebrau để ngăn chặn nạn chặt phá rừng Các chương trình homestay có thể được coi như là một

tổ chức văn hóa chính thức Để người dân Kampong Pelegong, sự hiện diện của khách

du lịch nước ngoài, đặc biệt là từ Nhật Bản nơi tầm quan trọng về đúng giờ đã thấm nhuần kỷ luật và tự hào về di sản của riêng mình.[17]

- Dân làng được hưởng cơ sở vật chất tốt hơn từ chính phủ thông qua việc nâng cấp đường xá, điện và nước, cùng với các tiện ích khác như hội trường, trung tâm dịch

vụ, trung tâm máy tính Ngoài ra, họ còn được những tiện ích khác dành cho du lịch như sân khấu và hội thảo văn hóa Hơn nữa, chính quyền bang cũng giúp đỡ khôi phục

và sửa chữa các tiện ích du lịch ở các điểm du lịch lân cận như thác nước hay hồ để chương trình homestay có thể thực hiện thành công cần có sự yên bình và hài hòa trong gia đình, cộng đồng địa phương và sự lãnh đạo trong làng Như vậy, chương trình homestay có thể được xem là một tổ chức không chính thức Ngoài ra, an toàn và các yêu tố sức khỏe là những vấn đề quan trọng cần được giải quyết Sự sạch sẽ của cả ngôi nhà là một trong những tiêu chí đánh giá quan trọng của bộ du lịch Bộ cung cấp đến 5000RM cho việc nâng cấp nhà vệ sinh của những ngôi nhà trong chương trình homestay Nhờ đó, chương trình sẽ nâng cao chất lượng cuộc sống cho gia đình chủ nhà cũng như toàn thề cộng đồng

Chương trình homestay không đơn giản là một chương trình du lịch nông thôn, nó còn

là một kế hoạch để phát triển nông thôn Chương trình này sẽ hỗ trợ thêm cho sự phát triển kinh tế công đồng, phát triển nguồn vốn xã hội, cũng như góp phần bảo tồn và nâng cao các khu vực nông thôn bằng cách nâng cao sự hiểu biết của cộng đồng, liên quan đến cuộc sống của nông thôn và các vấn đề về môi trường Xem xét, chấp nhận

26

tiềm năng của chương trình homestay đến sự phát triển của cộng đồng, chính phủ thông qua MOTOUR trong sự hợp tác với MRRD tích cực thúc đẩy chương trình trên khắp thế giới cũng như trong cả nước

2.7.4 Thành quả

Nhờ có sự phát triển đúng hướng, lượng khách tham gia chương trình homestay của Malaysia đã tăng vọt trong những năm qua, với một lượng lớn du khách từ nước ngoài, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore Theo Bộ trưởng Du lịch Malaysia, hiện Chương trình homestay của Malaysia đã được nhiều du khách chọn lựa, với sự gia tăng khách du lịch từ 161.561 lượt người trong năm 2009 lên đến 213.263 lượt người trong khoảng từ tháng Giêng đến tháng Tám năm 2012 Ngày 15/11/2012, Chương trình homestay (ở cùng dân bản địa) của Malaysia đã chính thức nhận được Giải thưởng Ulysses của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) do sự đổi mới trong chính sách công và quản trị.[44]

2.7.5 Nhận xét

Để có được những thành công lớn trong kinh doanh du lịch Homestay như ngày hôm nay, chính quyền địa phương của bang Pahang nói riêng và Malaysia nói chung đã đóng góp một phần rất lớn, trong công tác quản lý cũng như hỗ trợ, quan tâm, giúp đỡ người dân Bên cạnh đó cũng là sự hợp tác tích cực từ phía người dân trong việc tham gia các buổi tập huấn do chính quyền tổ chức Điều đó cũng là một điểm nổi bật trong homestay Pahang nói riêng, Malaysia nói chung mà Chính quyền địa phương cũng như người dân tỉnh Vĩnh Long cần học hỏi để có thể phát triển du lịch Homestay của

tỉnh nhà