Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên ngành tiếng trung khoa ngoại ngữ trường đại học mở thành phố hồ chí minh nghiên cứu khoa học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MỨC ĐỘ SỬ DỤNG THƯ VIỆN PHỤC VỤ VIỆC HỌC CHUYÊN NGÀNH CỦA SINH VIÊN NGÀNH TIẾNG TRUNG KHOA NGOẠI NG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

MỨC ĐỘ SỬ DỤNG THƯ VIỆN PHỤC VỤ VIỆC HỌC CHUYÊN NGÀNH CỦA SINH VIÊN NGÀNH TIẾNG TRUNG KHOA NGOẠI NGỮ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 03 NĂM 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

MỨC ĐỘ SỬ DỤNG THƯ VIỆN PHỤC VỤ VIỆC HỌC CHUYÊN NGÀNH CỦA SINH VIÊN NGÀNH TIẾNG TRUNG KHOA NGOẠI NGỮ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Sinh viên thực hiện: Huỳnh Huệ Phương Giới tính: Nữ

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Lịch sử nghiên cứu 2

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 4

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 6

2.1 Định nghĩa thư viện 6

2.2 Vai trò của thư viện 10

2.2.1 Vai trò của thư viện trong trường đại học 10

2.2.2 Vai trò của thư viện trong việc đổi mới phương pháp dạy và học 12

2.3 Chức năng và nhiệm vụ của thư viện 14

2.3.1 Chức năng 14

2.3.2 Nhiệm vụ 15

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.1 Quy trình nghiên cứu 17

3.1.1 Xác định cơ sở lý thuyết 18

3.1.2 Tiến hành khảo sát 18

3.1.3 Quy trình khảo sát 20

3.2 Phương pháp phân tích số liệu 22

CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU 24

4.1 Phương pháp tính tỷ lệ phần trăm 25

4.2.1 Mục đích sinh viên sử dụng thư viện 26

4.2.2 Hình thức tra cứu tư liệu 27

4.2.3 Loại hình dịch vụ trong thư viện 27

4.2.4 Loại hình tư liệu trong thư viện 28

4.3 Phương pháp tính điểm trung bình, xếp thứ bậc 28

4.4 Phân tích dữ liệu phỏng vấn 34

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 38

5.1 Kết luận 38

5.1.1 Tình hình sử dụng thư viện 38

5.1.2 Chất lượng thư viện 39

5.1.3 Tài liệu của thư viện 40

5.2 Đề xuất 41

5.2.1 Về phía thư viện 41

5.2.2 Về phía sinh viên 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

PHỤ LỤC 46

Phụ lục 1: Phiếu khảo sát 46

Phụ lục 2: Các câu hỏi phỏng vấn 50

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3-1 Bảng thông tin dữ liệu quá trình tiến hành khảo sát 21

Bảng 4-1 Mức độ sử dụng thư viện 25

Bảng 4-2 Thời gian sử dụng thư viện 25

Bảng 4-3 Mục đích sử dụng thư viện 26

Bảng 4-4 Hình thức sử dụng thư viện 27

Bảng 4-5 Loại hình dịch vụ sử dụng trong thư viện 27

Bảng 4-6 Loại hình tư liệu sử dụng trong thư viện 28

Bảng 4-7 Bảng đánh giá chung về thư viện 29

Bảng 4-8 Bảng đánh giá về tư liệu tiếng Trung của thư viện 31

DANH MỤC HÌNH Biểu đồ 4-1 Mức độ nhận xét của sinh viên đối với thư viện trường 35

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

-Tên đề tài: Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên Ngành tiếng Trung, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ

Chí Minh

- Sinh viên thực hiện: Huỳnh Huệ Phương

Huỳnh Thư Vân

Võ Thị Ly

Nguyễn Thị Mỹ Trinh

- Lớp: DH12HV01 Khoa: Ngoại Ngữ Năm thứ: 3 Số năm đào tạo: 4

- Người hướng dẫn: Thạc sĩ La Thị Thúy Hiền

2 Mục tiêu đề tài:

Đề tài tập trung giải quyết những vấn đề sau:

- Đánh giá sinh viên ngành tiếng Trung khai thác và sử dụng thư viện trong việc phục vụ các môn học chuyên ngành Đồng thời nhận xét về mức độ đáp ứng của thư viện đối với nhu cầu tìm kiếm tư liệu của sinh viên

- Đưa ra những ý kiến và đề xuất nhằm nâng cao chất lượng phục vụ của thư viện để từ đó cải thiện kết quả học tập của sinh viên

3 Tính mới và sáng tạo:

Quá trình nghiên cứu khoa học là hoạt động mang tính mới mẻ, sáng tạo, không được trùng lấp với các đề tài nghiên cứu trước đó, muốn không lặp lại những gì đã được thí nghiệm kiểm tra, người nghiên cứu phải dấn thân tìm tòi, học hỏi, đúc kết kinh nghiệm từ những người đi trước để tìm cho mình hướng đi mới, như vậy kết quả nghiên cứu mới thật sự có giá trị Hiểu được điều này, chúng tôi quyết định chọn đề tài

“Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên Ngành tiếng Trung, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh.”

Theo phạm vi năng lực tìm kiếm nhóm nghiên cứu nhận thấy đây là một đề tài mới trong nhóm đề tài nghiên cứu về thư viện nói chung và đề tài nghiên cứu khoa học của trường Đại học Mở TPHCM nói riêng Vì vậy, kết quả nghiên cứu ngoài việc sẽ được

bổ sung vào ngôi nhà chung của các đề tài nghiên cứu về thư viện, nó còn là bước tiên phong khơi nguồn cảm hứng cho các đề tài nghiên cứu đi sau

4 Kết quả nghiên cứu:

Qua kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu muốn làm rõ mức độ ảnh hưởng của thư viện đối với quá trình học tập của sinh viên, xác định vai trò của thư viện trong quá trình đào tạo cử nhân ngành tiếng Trung Quốc Từ đó, định hình lại phương pháp học tập của sinh viên theo hướng tích cực, chủ động về việc tìm kiếm tư liệu, bồi dưỡng tri thức cho bản thân

Kết quả nghiên cứu sẽ là tư liệu tham khảo cho ban lãnh đạo nhà trường nói chung

và các thủ thư nói riêng trong việc cải thiện, bổ sung và hoàn chỉnh thư viện nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện cũng như khả năng đáp ứng yêu cầu tra cứu tài liệu của bạn đọc

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc

phòng và khả năng áp dụng của đề tài:

Đề tài có đóng góp quan trọng về mặt giáo dục và đào tạo như sau:

- Góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy của giảng viên

- Cơ sở thay đổi phương thức học tập trong sinh viên theo hướng tích cực,

chủ động

- Một trong những nhân tố góp phần đào tạo nguồn nhân lực dồi giàu tri

thức

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ

tên tạp chí nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ sở đã áp dụng các kết quả

nghiên cứu (nếu có):

Nhận xét của người hướng dẫn về những đóng góp khoa học của sinh viên

thực hiện đề tài (phần này do người hướng dẫn ghi):

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM

THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: Huỳnh Huệ Phương

Sinh ngày: 23 tháng 12 năm 1994

Ngành học: Tiếng Trung Quốc Khoa: Ngoại Ngữ

Kết quả xếp loại học tập: Giỏi

Sơ lược thành tích:

* Năm thứ 2:

Ngành học: Tiếng Trung Quốc Khoa: Ngoại Ngữ

Kết quả xếp loại học tập: Giỏi

Sơ lược thành tích:

Ảnh 4x6

TÓM TẮT

Thư viện là một trong những đề tài nghiên cứu phổ biến, những nghiên cứu trước

đã làm rõ các vấn đề về thư viện theo những khía cạnh khác nhau, cho ra những kết quả nghiên cứu khác nhau, nhưng nhìn chung đề tài về thư viện vẫn là một trong các

đề tài nghiên cứu thu hút các nghiên cứu sinh tìm những hướng đi mới, nghiên cứu trên phạm vi mới nhằm phát hiện những khía cạnh còn đang tìm ẩn về thư viện, điều này đã phần nào khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu, khả năng tìm tòi, học hỏi của nhóm sinh viên nghiên cứu chúng tôi

Mặc dù đã có không ít các bài nghiên cứu về thư viện, nhưng nhóm nghiên cứu nhận thấy đề tài nghiên cứu “Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên Ngành tiếng Trung, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh.” là một đề tài mới Vì vậy, quá trình tìm kiếm dữ liệu phục vụ cho đề tài cũng là một trong những thách thức không nhỏ đối với chúng tôi

Thông qua quá trình khảo sát bao gồm phát phiếu khảo sát ( gồm 100 phiếu với 20 câu hỏi) và phỏng vấn trực tiếp (12 sinh viên) kết hợp với việc tổng hợp và phân tích kết quả thu được đã phản ánh tần suất sinh viên sử dụng thư viện, kết quả cho thấy sinh viên ngành tiếng Trung sử dụng thư viện phục vụ cho việc học vẫn còn hạn chế Ngoài ra các đầu sách cũng như các loại hình tư liệu tiếng Trung chưa đa dạng, chưa đáp ứng được nhu cầu tra cứu trong sinh viên Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy mức độ đánh giá tổng quát về thư viện trường dưới góc nhìn của sinh viên

Những kết quả nghiên cứu trên sẽ là tư liệu hữu ích hỗ trợ các đơn vị có liên quan trong việc hoàn thiện công tác thư viện trường cũng như đại diện cho các bạn sinh viên

đóng góp ý kiến, nói lên nguyện vọng của mình nhằm góp phần cải thiện thư viện cả

về lượng và chất

1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Lý do chọn đề tài

Với sự phát triển không ngừng của thế giới, đòi hỏi mọi người đặc biệt là thế hệ sinh viên phải thường xuyên cập nhật và tiếp thu kiến thức và nơi để truy cập thông tin nhanh chóng, tiện lợi nhất chính là thư viện trường Do đó, có thể thấy thư viện trường đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ trong việc cung cấp kiến thức cho sinh viên mà còn có đóng góp lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Trong khuôn viên của một trường đại học, khoảng không gian sinh viên thường xuyên tìm đến không ngoài các giảng đường, phòng thí nghiệm, xưởng thực hành và thư viện Dĩ nhiên, hoạt động của một trường đại học diễn ra chủ yếu ở bốn khu vực

trên đặc biệt là thư viện Goethe – Đại thi hào Đức đã từng nói: “Đến thư viện giống

như đi vào một nơi phô hiện sự giàu sang tột đỉnh, ở đó lãi suất hậu hĩnh đang được thanh toán một cách thầm lặng.”1 Quả thật, đúng như những gì đại thi hào Goethe đã nói, thư viện chính là nơi có thể đánh giá được phần nào về chất lượng hoạt động của một trường đại học

Từ đó có thể thấy, thư viện là yếu tố rất đáng được quan tâm vì thư viện là bộ phận không thể thiếu trong việc cung cấp thông tin, tạo điều kiện cho người học phát triển toàn diện về mọi mặt Nếu sinh viên ngoài giờ học trên lớp có thể đến thư viện để nghiên cứu và tra cứu thông tin thì những kiến thức sinh viên tìm được trong thư viện

1 Dẫn lại theo: Nguyễn Minh Hiệp (2004) Thế giới thư viện số, trang 3

http://gralib.hcmuns.edu.vn/bantin/bt404/bai1.pdf

2

sẽ giúp họ đào sâu và mở rộng thêm kiến thức cũng như phương pháp làm việc của họ

về môn học Khi đó, kiến thức về môn học của họ sẽ sâu sắc hơn nhiều những gì họ được học ở trên lớp

Xuất phát từ lí do kể trên, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn đề tài: “Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên Ngành tiếng Trung, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh.” nhằm cho thấy được mối quan hệ chặt chẽ giữa thư viện và sinh viên trường cũng như vai trò của thư viện trong việc phục vụ cho việc học tập của sinh viên

1.2 Lịch sử nghiên cứu

Như chúng ta đã biết, đề tài nghiên cứu về thư viện là một đề tài phổ biến thu hút không ít các nghiên cứu sinh tiến hành tìm hiểu chuyên sâu, đào sâu nghiên cứu với những mục đích khác nhau, trên những phạm vi khác nhau cũng như nghiên cứu trên nhiều góc độ với nhiều hình thức nghiên cứu riêng biệt.Chẳng hạn như

Luận văn Thạc sĩ của tác giả Lê Thu Hoài với đề tài “Đánh giá hoạt động khai thác

và sử dụng thư viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của sinh viên năm cuối hệ đại học chính quy, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh” vào năm

2010 Ở đề tài này tác giả tập trung khai thác sử dụng thư viện trường phục vụ cho việc học của sinh viên năm cuối hệ đại học chính quy tại Học viện Hành chính với mục đích nhằm đánh giá mức độ khai thác và sử dụng thư viện của sinh viên năm cuối

và sự đáp ứng của thư viện đối với nhu cầu tìm kiếm tài liệu của sinh viên để từ đó đưa

ra những giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ của thư viện, với phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn chọn lọc và phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS và Quest tác giả đã làm rõ được sự tác động của thư viện đến việc

Mặc dù đã có không ít đề tài nghiên cứu về thư viện, nhưng theo phạm vi và năng lực tìm kiếm, hiện tại nhóm chúng tôi nhận thấy vẫn chưa có đề tài nghiên cứu trùng lấp với đề tài nghiên cứu của chúng tôi: “Mức độ sử dụng thư viện phục vụ việc học chuyên ngành của sinh viên Ngành tiếng Trung, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Mở

thành phố Hồ Chí Minh.”

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu là khảo sát mức độ sinh viên hệ đại học chính quy ngành Tiếng Trung khai thác, sử dụng thư viện phục vụ cho việc học chuyên ngành để nâng cao kiến thức và rèn luyện kỹ năng thông qua các phương tiện cung cấp thông tin trong thư viện trường đại học bên cạnh các phương thức tự học ở nhà và tham dự các tiết học trên lớp

Nghiên cứu sẽ làm rõ mức độ ảnh hưởng của thư viện đối với thành tích và hiệu quả học tập của sinh viên trong quá trình tìm tòi và mở mang kiến thức Từ đó đưa ra

4

những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ của thư viện cũng như thu hút sinh viên đến với thư viện là nơi lưu trữ, tổ chức và truy cập thông tin đồng thời góp phần làm thay đổi phương pháp học tập, nghiên cứu phù hợp với tính năng động, tích cực của sinh viên

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Như đã đề cập, thư viện là một kho tàng tri thức vô cùng phong phú và đa dạng với nhiều lĩnh vực khác nhau Ngoài việc tìm hiểu các yếu tố về cơ sở vật chất, trang thiết bị, điều kiện học tập Quan trọng hơn nhóm chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu về mảng tài liệu tiếng Trung mà thư viện cung cấp cho bạn đọc cụ thể hơn là sinh viên chuyên ngành tiếng Trung cả về số lượng, chất lượng, loại hình tư liệu, nguồn tư liệu…

Nghiên cứu sẽ được thực hiện tại trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh bằng cách tiến hành điều tra thông qua phiếu khảo sát kết hợp với phỏng vấn sinh viên

hệ đại học chính quy, Khoa Ngoại ngữ, chuyên ngành tiếng Trung Quốc của ba khóa

2011, 2012, và 2013 Cụ thể hơn là bốn lớp DH11HV01, DH12HV01, DH12HV02 và DH13HV01

1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Thư viện trường là nơi học tập của sinh viên, ở đó mỗi sinh viên có không gian để học tập, nghiên cứu, trao đổi thông tin, kiến thức, phương pháp, để trau dồi và rèn luyện bản thân

5

Thư viện là nơi cung cấp nguồn thông tin quan trọng, điểm kết nối giữa nguồn thông tin của xã hội và nhu cầu thông tin của sinh viên, môi trường rèn luyện và phát huy năng lực độc lập trong việc khám phá và tư suy sáng tạo của sinh viên

Với đề tài này phần nào phản ánh đúng thực trạng sinh viên Khoa Ngoại ngữ Ngành tiếng Trung Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh sử dụng thư viện cho việc học để từ đó:

Qua việc nghiên cứu giúp sinh viên cũng như nhà trường phát hiện những thiếu xót về cơ sở vật chất, trang thiết bị, vốn tài liệu và nguồn thông tin, bộ máy

tổ chức, phong cách phục vụ của cán bộ nhân viên và các loại hình dịch vụ khác

Đề xuất kịp thời những ý kiến đóng góp hay hành động cụ thể giúp việc sử dụng thư viện cho việc học một cách hiệu quả và triệt để nhất

Biết được lợi ích và tầm quan trọng của thư viện phục vụ cho việc học tiếng Trung

Giúp sinh viên có cách nhìn nhận mới về vấn đề để đưa ra cách nhìn nhận đúng đắn nhất, từ đó mỗi sinh viên có ý thức tự giác hay vận dụng thư viện cho việc học nhiều hơn đem lại hiệu quả tốt nhất cho sinh viên

6

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Mỗi đề tài nghiên cứu đều cần một cơ sở lý luận làm nền tảng hướng công trình nghiên cứu theo một hướng đi nhất định Trên cơ sở lý thuyết đã được hình thành, dữ liệu thực nghiệm sẽ đóng vai trò bổ sung, kiểm nghiệm và để diễn giải dữ liệu thì ta phải sử dụng đến lý thuyết, đây là mối quan hệ song song giữa lý thuyết và thực tiễn

mà trong đó lý thuyết diễn giải đóng vai trò trung tâm Do vậy, chương này sẽ đảm nhận vai trò là kim chỉ nam xác định khung lý thuyết cho cả đề tài

2.1 Định nghĩa thư viện

Thuật ngữ thư viện xuất phát từ chữ Hy Lạp “Bibliotheca” Trong đó “biblio” nghĩa là “sách”, “theca” có nghĩa là “bảo quản”, hiểu theo nghĩa đen thư viện là nơi bảo quản sách, là nơi tàng trữ sách báo Người Trung Hoa cổ cho rằng “thư” là “sách”,

“viện” là “nơi tàng trữ” Theo quan niệm này, thư viện theo ý nghĩa truyền thống là nơi lưu trữ, bảo quản các loại sách, báo, luận án, luận văn, các đề tài nghiên cứu khoa học,… là nơi cung cấp thông tin, dữ liệu cho người đọc Có thể nói thư viện là hệ thống trung tâm dữ liệu phục vụ người đọc trong công tác điều tra, nghiên cứu, học tập mang lại tri thức, góp phần hỗ trợ sự nghiệp giáo dục của nhân loại Định nghĩa của tác giả Nguyễn Hùng Cường về thư viện trong quyển “Thư viện học” cũng đã khẳng định:

“Danh từ <<Thư-viện>> do hai chữ chắp lại: <<Thư>> là sách,

<<Viện>> là nơi, sở Vậy <<Thư-viện>> là nơi lưu-trữ sách báo

Trong Pháp văn, chữ <<Bibliothèque>> bắt nguồn từ hai chữ Hy-lạp

<<Biblion>> chỉ sách và << thêkê>> chỉ cái tủ đựng sách hay nơi chứa

sách

độ phục vụ, kỹ năng chuyên môn của người quản lý thư viện Bên cạnh đó, thư viện cũng là nơi lý tưởng cho bạn đọc khi muốn tìm đến một không gian tĩnh lặng để thực hiện quá trình đào sâu nghiên cứu, tìm tòi tri thức, mở mang tầm nhìn, nâng cao hiểu biết, đồng thời là địa chỉ đáng tin cậy với người đọc khi muốn giải đáp những thắc mắc

về tri thức là nguồn tài nguyên vô hạn của nhân loại Quá trình thay đổi này đã có tác

8

động tích cực đến việc gây hứng thú, thu hút người đọc đến với thư viện, việc này đồng nghĩa với nâng cao tri thức nhân loại, góp phần đào tạo nhân tài cho nước nhà Tuyên ngôn của UNESCO về thư viện năm 1994 có đoạn viết:

“Thư viện công cộng mở ra cơ hội cho người dân ở cơ sở tiếp cận tới tri thức, đảm bảo cho họ học tập liên tục và tự quyết định sự phát triển văn

hoá của mình, của nhóm cộng đồng” 3

Đối với thư viện nói chung và thư viện trường đại học nói riêng thì thuật ngữ “thư viện” đều mang nghĩa là nơi cung cấp thông tin, tin tức giúp người đọc mở mang kiến thức, mở rộng tầm nhìn, đem lại giá trị nhân văn, nhân đạo cho con người Có chăng

sự khác biệt giữa thư viện công cộng và thư viện trường đại học chỉ là phạm vi hoạt động

Theo định nghĩa của tác giả Reitz (2005) trong cuốn “Từ điển thông tin thư viện”

(Dictionary for Library and Information Science) thì Thư viện trường đại học là:

“một thư viện hoặc một hệ thống thư viện do nhà trường thành lập, quản lý

và cấp ngân sách hoạt động để đáp ứng các nhu cầu về thông tin, tra cứu

và thông tin về môn học của sinh viên, các khoa và cán bộ của trường”.4

3 Công tác quản lý thư viện: http://tailieu.vn/doc/cong-tac-quan-ly-thu-vien-340184.html

4 Dẫn lại theo: Lê Thu Hoài (2010) Đánh giá hoạt động khai thác và sử dụng thư viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của sinh viên năm cuối hệ đại học chính quy, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

cho-viec-hoc-tap-cua-sinh-vien-nam-cuoi-he-33429/

http://luanvan.net.vn/luan-van/luan-van-danh-gia-hoat-dong-khai-thac-va-su-dung-thu-vien-nha-truong-phuc-vu-9

Có thể nói thư viện trường đại học là giảng đường thứ hai sau các lớp học tại giảng đường chính, sự khác biệt ở đây là hình thức tiếp thu tri thức của sinh viên Trên lớp, sinh viên tiếp thu kiến thức thông qua các bài giảng của giảng viên, nhưng khi bước chân vào thư viện, việc tiếp thu tri thức không còn phụ thuộc vào người khác mà từng kiến thức được dung nạp sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào bản thân của mỗi người Với mục đích đến thư viện phục vụ cho nhu cầu trau dồi tri thức, sinh viên sẽ tự thiết lập cho mình tính chủ động trong học tập từ đó sẽ mang lại hiệu quả tích cực trong quá trình

học hành và làm việc tại môi trường đại học

Hiện nay với sự phát triển của các phương tiện truyền thông không khó để có thể tìm được những thông tin giải đáp mọi vướng mắc của người đọc, nhưng vì sao thư viện vẫn giữ được bản sắc và nhiệm vụ vốn có của nó Vấn đề này không khó để tìm ra câu trả lời vì từ lâu thư viện đã đóng một vai trò quan trọng trên bước đường khám phá thế giới của nhân loại, giá trị của thư viện được xác định bởi việc cung cấp thông tin

và dữ liệu, thông tin được cung cấp sẽ càng giá trị hơn nữa khi nó hữu ích với người đọc Ngoài ra thư viện còn là cầu nối tri thức giữa thế hệ đi trước và những ý tưởng, kiến thức, những phát minh, mọi cống hiến của nhóm người đi trước sẽ được định hình

và chuyển giao đến các thế hệ sau thông qua các phương tiện truyền bá kiến thức của thư viện, đặc biệt là sách Chúng ta không còn gì có thể bàn cãi về giá trị của sách, lợi ích mà sách mang lại cho nhân loại là vô hạn, vậy làm sao ta có thể tìm được những quyển sách theo một hệ thống nhất định và có tổ chức, khi đó giá trị của thư viện lại một lần nữa được khẳng định Có thể ví thư viện như một kho báu, kho báu về tri thức, kiến thức, bí quyết của sự thành công và người nắm giữ chìa khóa của kho báu này không ai khác ngoài bạn, việc cần làm để đạt được kho báu chỉ đơn giản là mở cửa

10

bước vào thế giới kỳ diệu của tri thức và đón lấy những tinh hoa văn hóa của nhân loại

2.2 Vai trò của thư viện

Với sứ mệnh gắn liền với tri thức, thư viện luôn đồng hành với nhân loại trên con đường khám phá thế giới mới, mở mang kiến thức, phát triển khoa học Bên cạnh nhiệm vụ cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ việc nâng cao hiểu biết, đáp ứng nhu cầu học hỏi, tìm tòi của người đọc thư viện còn đảm nhận vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc Những giá trị nhân văn chất chứa trong từng trang sách được lưu trữ nơi thư viện là nguồn gốc, là kim chỉ nam, là nền tảng giáo dục đồng thời cũng là tài sản vô giá của những thế hệ đi trước truyền lại cho thế hệ trẻ, thế hệ mang trên vai trọng trách đưa nước nhà lên tầm cao mới Vì vậy, mặc

dù hiện nay với sự phát triển vượt bậc về công nghệ thông tin, các phương tiện truyền thông vẫn không thể hoàn toàn thay thế vai trò của thư viện trong việc truyền đạt tri thức; gắn bó chặt chẽ song song với công tác giáo dục, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nguồn nhân lực có cả tài lẫn đức Để hoàn thành tốt nhiệm vụ này, thư viện cần phải không ngừng đổi mới, làm mới mình trong mọi phương diện nhằm bắt kịp với xu hướng biến đổi không ngừng của thời đại, công tác thư viện cần phải thay đổi cho phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới, cũng như cần liên tục cập nhật mọi thông tin,

dữ liệu để đáp ứng được mong muốn tiếp cận khoa học tiên tiến qua việc khai thác các nguồn thông tin trong thư viện của thế hệ trẻ

2.2.1 Vai trò của thư viện trong trường đại học

Trường đại học là cái nôi đào tạo, bồi dưỡng, cung ứng cho xã hội đội ngũ lao động giàu tri thức, có tầm nhìn rộng, có kỹ năng và tràn đầy sức sống Để cho ra đời

11

những tài năng cống hiến cho đất nước, chúng ta không thể nào bỏ qua vai trò của thư viện trong sự nghiệp trồng người, trong công cuộc đào tạo nhân tài cho xã hội Thạc sĩ

Lê Ngọc Oánh đã phát biểu:

“những thư viện trên thế giới ngày nay đã thoát khỏi khía cạnh tĩnh của

những kho chứa sách để trở nên năng động hơn với ba vai trò chính yếu sau đây:

- Thư viện là một cơ quan truyền thông đại chúng;

- Thư viện là một trung tâm phát triển văn hóa;

- Thư viện là một động lực đóng góp vào việc đổi mới giáo dục

Giữa ba vai trò trên, thư viện trường đại học đã làm nổi bật vai trò là một động lực đóng góp vào việc đổi mới giáo dục.”5

Thư viện trường đại học đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội, thúc đẩy sự phát triển của nước nhà, cung cấp những thông tin mang tín thời sự, mới mẻ; những bài luận án, luận văn của cán bộ giảng viên và sinh viên trong trường, đây cũng là đặc thù chính trong vai trò của thư viện trường đại học Ngoài những giờ tiếp thu những tri thức chuyên môn trên giảng đường đại học, sinh viên, học viên vẫn có thể tìm đến thư viện để thỏa mãn nhu cầu mở mang kiến thức không chỉ gói gọn trong lĩnh vực chuyên ngành đang theo học mà còn có cơ hội khám

5 Dẫn lại theo: Lê Thu Hoài 2010: Đánh giá hoạt động khai thác và sử dụng thư viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của sinh viên năm cuối hệ đại học chính quy, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

cho-viec-hoc-tap-cua-sinh-vien-nam-cuoi-he-33429/

http://luanvan.net.vn/luan-van/luan-van-danh-gia-hoat-dong-khai-thac-va-su-dung-thu-vien-nha-truong-phuc-vu-12

phá những phạm trù ngoài ngành Hành trình đến với tri thức không bao giờ có điểm dừng, một khi dừng lại đồng nghĩa với việc chấp nhận sự lạc hậu, sự thoái lui so với thời đại Hiểu được vấn đề này, các trường đại học đã không ngừng nổ lực hoàn thiện, đổi mới công tác thư viện thực hiện vai trò bổ sung, cập nhật thông tin mới hỗ trợ công tác truyền bá tri thức của giảng viên đồng thời góp phần làm phong phú khối kiến thức của sinh viên

2.2.2 Vai trò của thư viện trong việc đổi mới phương pháp dạy và học

Trong xã hội mang tính năng động và không ngừng đổi mới, phương pháp giảng dạy theo kiểu cũ được tiến hành theo cách thức thầy sử dụng kiến thức và kinh nghiệm của mình thông qua ngôn ngữ truyền đạt đến trò đã không còn là hình thức giảng dạy phù hợp với sự tiến bộ của thời đại Muốn hòa nhịp cùng với xu hướng đổi mới phương pháp giảng dạy của thế giới, ngoài việc thay đổi phương thức dạy học trên lớp, việc thúc đẩy công tác thư viện theo định hướng phát triển của ngành giáo dục cũng không kém phần quan trọng

Thư viện thực hiện vai trò cung cấp thông tin, hoàn thiện kiến thức giúp người đọc phát triển toàn diện đặc biệt là khả năng sáng tạo, óc tư duy độc lập cũng như tinh thần

tự giác trong học tập góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, tiếp bước con đường học vấn, trưng cầu tri thức của thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, là tiền đề chắp cánh cho mọi ước mơ, hoài bão Với mục tiêu đã được xác định, sinh viên đại học người có khả năng tự chủ trong học tập, có kế hoạch học tập thường xuyên, có óc phán đoán biết chọn lọc và xử lý thông tin sẽ rất cần có những nơi như thư viện để trau dồi kiến thức, kích thích hoạt động tiếp thu tri thức, bồi dưỡng chất xám, tạo mọi điều kiện thuận lợi

để đạt đến mục tiêu học tập đã đặt ra Để đáp ứng thị hiếu của người đọc chủ yếu là

13

tầng lớp thanh niên tri thức, thư viện cần phải thực hiện phối hợp hài hòa giữa phương pháp giảng dạy lý thuyết của giảng viên cùng với việc khuyến khích sinh viên tự học thông qua hình thức khai thác tư liệu, thông tin liên quan đến bài giảng trên lớp, những minh chứng bổ sung cho lý thuyết sẽ giúp cho sinh viên ghi nhớ lâu hơn, những kiến thức sinh viên được truyền đạt sẽ trở nên sinh động, phong phú và sát với thực tế hơn Dần dà, thư viện sẽ khơi niềm cảm hứng học tập trong sinh viên, từ đó thay đổi phương pháp học tập theo hướng tích cực, có hiệu quả, trực tiếp nâng cao hiệu quả giáo dục của nhà trường nói chung và trình độ học vấn của sinh viên nói riêng

Vai trò của thư viện không chỉ được thể hiện qua cách thay đổi phương pháp học tập của sinh viên mà nó còn một vai trò không nhỏ trong sự nghiệp giảng dạy của giảng viên Đội ngũ giảng viên giữ vai trò nồng cốt trong sự nghiệp giáo dục, bên cạnh

sứ mệnh đào tạo, bồi dưỡng bộ phận lao động trí óc cho xã hội, những người làm công tác giáo dục cũng cần phải làm mới kiến thức của bản thân trên con đường giảng dạy, quan trọng hơn là không ngừng trau dồi bản thân, chủ động trong việc tiếp thu những kiến thức mới mà chính mình đang giảng dạy, nhìn chúng qua lăng kính người học, việc làm này không những giúp kéo gần khoảng cách giữa thầy và trò mà còn giúp quá trình truyền thụ - tiếp thu kiến thức diễn ra một cách tự nhiên, có sáng tạo Chính vì vậy, muốn hoàn thành tốt sứ mệnh của mình người thầy cũng phải không ngừng phấn đấu, chủ động hơn trong việc tìm kiếm kiến thức mới, cập nhật và sử dụng thông tin, thực hiện công cuộc khai phá tri thức của bản thân là tấm gương rèn luyện tính độc lập, sáng tạo cho sinh viên từ đó khuyến khích, động viên tinh thần chủ động học tập, kích thích khả năng tự nghiên cứu của sinh viên bước đầu thực hiện việc xóa bỏ lối học thụ động, tiêu cực, đồng thời ý thức học tập, nghiên cứu được thúc đẩy sẽ góp phần không

đã nhắc đến chức năng quan trọng của thư viện như sau

“Theo E.Xiliverstova, thư viện có các chức năng sau: chức năng chính, chức năng chủ yếu, chức năng thứ yếu

- Chức năng chính là thu thập, xử lý, bảo quản và sử dụng tài liệu Chức năng chính này lại được chia ra:

+ Chức năng tích lũy: là thu thập đầy đủ nhất có thể các sách mới vào thư

viện để đáp ứng các nhu cầu đa dạng của người đọc

+ Chức năng ký ức: bảo quản toàn bộ vốn tri thức được ghi chép trong

các tài liệu để truyền lại cho các thế hệ mai sau

+ Chức năng thông tin - liên lạc: đảm bảo sự tiếp cận tự do tới tài liệu và

tạo điều kiện cho người dùng nhận được các tài liệu mình cần

15

- Chức năng chủ yếu được phân ra theo nhu cầu đọc xuất hiện trong quá

trình hoạt động của con người: học tập, sản xuất, tổ chức thời gian nhàn

rỗi… Chẳng hạn, chức năng chủ yếu của thư viện trường học là giúp cho

việc dạy và học; của thư viện chuyên ngành - giúp cho sản xuất, công tác

chuyên môn, công tác khoa học; của thư viện công cộng - giúp cho tự học,

tổ chức thời gian nhàn rỗi, giải trí,…

- Chức năng thứ yếu gồm chức năng giáo dục, khai sáng”6

Thật vậy, ngoài chức năng chính của thư viện gồm cung cấp, thu thập, và bảo quản tài liệu, thư viện còn có những chức năng phụ phụ thuộc vào nhu cầu và phạm vi hoạt động của con người, nhưng dù cho có mang chức năng chính hay phụ thì thư viện vẫn khẳng định được tầm quan trọng của mình trong việc khai sáng trí tuệ con người

số 23 điều, điều 13 đã xác định nhiệm vụ của thư viện như sau

“1 Đáp ứng yêu cầu và tạo điều kiện thuận lợi cho người đọc trong việc

sử dụng vốn tài liệu thư viện và tham gia các hoạt động do thư viện tổ

chức;

6

Dẫn lại theo: Lê Văn Viết 2006: 35,36

16

2 Thu thập, bổ sung và xử lý nghiệp vụ vốn tài liệu; bảo quản vốn tài liệu

và thanh lọc ra khỏi kho các tài liệu lạc hậu, hư nát theo quy chế của thư

viện;

3 Tổ chức thông tin, tuyên truyền, giới thiệu vốn tài liệu thư viện, tham gia

xây dựng và hình thành thói quen đọc sách, báo trong nhân dân;

4 Xử lý thông tin, biên soạn các ấn phẩm thông tin khoa học

5 Thực hiện sự liên thông giữa các thư viện trong nước; hợp tác, trao đổi

tài liệu với thư viện nước ngoài theo quy chế của Chính phủ;

6 Nghiên cứu, ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến vào công tác thư viện, từng bước hiện đại hoá thư viện;

7 Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho người làm công tác thư

viện;

8 Bảo quản cơ sở vật chất, kỹ thuật và tài sản khác của thư viện.” 7

Tám mục trong điều 13 của “Pháp lệnh thư viện” của đã thể hiện rõ tiêu chí nhiệm

vụ của thư viện Nhằm đảm bảo tính hiệu quả trong công tác thư viện cũng như những giá trị mà thư viện mang lại cho bạn đọc, các cán bộ thư viện phải thực sự nghiêm túc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ trên, đồng thời cần phải duy trì nhiệm vụ đó trên tinh thần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa của nhân loại

7 Pháp lệnh thư viện 2001: 14,15

17

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương này nhằm giới thiệu các bước thực hiện nghiên cứu, nghiên cứu được tiến hành dựa trên hai phần chính Phần thứ nhất là quy trình thực hiện các bước nghiên cứu Phần thứ hai là phương pháp phân tích số liệu

3.1 Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu được tiến hành tuần tự theo các bước sau

Xác định cơ sở lý thuyết về thư viện

Tiến hành khảo sát

Lựa chọn phương pháp khảo sát

Thiết kế phiếu khảo sát

Quy trình khảo sát

Phân công khảo sát

Địa điểm khảo sát

Thời điểm khảo sát

Số lượng phiếu phát ra và thu về

Số lượng phỏng vấn Cách thức thu thập dữ liệu

Hạn chế trong quá trình khảo sát

18

3.1.1 Xác định cơ sở lý thuyết

Nhằm hướng đề tài theo một hướng đi cụ thể và có căn cứ, nhóm nghiên cứu tiến hành điều tra và tham khảo những cứ liệu từ sách, báo, phương tiện thông tin điện tử trong và ngoài nước để từ đó hình thành một khung lý thuyết chung Việc định hình cơ

sở lý thuyết nhằm đảm bảo nghiên cứu sẽ được thực hiện dựa trên một nền tảng cụ thể,

rõ ràng đồng thời việc làm này sẽ hướng đề tài theo tiêu chí đã định trước khẳng định mối quan hệ tương quan giữa lý luận và thực tiễn

3.1.2 Tiến hành khảo sát

Phương pháp khảo sát

Chọn mẫu nghiên cứu là một trong các bước quan trọng phải được thực hiện trong quá trình nghiên cứu cũng là bước không thể bỏ qua trong nghiên cứu khoa học, vì việc chọn mẫu không những có ảnh hưởng quyết định tới độ tin cậy của kết quả nghiên cứu mà còn liên quan mật thiết với chi phí và nguồn nhân lực Với đề tài mang tính điều tra xã hội, phương pháp khảo sát được nhóm nghiên cứu sử dụng gồm phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên, với phương pháp này kết quả điều tra sẽ đại diện cho tổng thể suy ra kết quả trên mẫu cho tổng thể chung

Bên cạnh việc tiến hành chọn mẫu, việc xác định hình thức tiến hành khảo sát cũng không kém phần quan trọng, phần này được tiến hành theo hai bước chính: phát phiếu khảo sát và phỏng vấn sâu

Phát phiếu khảo sát: Phương pháp phổ biến này mang tính chủ động cao đồng thời khái quát được vấn đề cần khảo sát