TIỂU LUẬN kỹ NĂNG LẮNG NGHE TRONG GIAO TIẾP và CÁCH rèn LUYỆN kỹ NĂNG này

Hơn nữa, theo tâm lý thông thường thì người ta chỉ muốn nói với những ai biết lắng nghe nên khi được lắng nghe, người ta sẽ chia sẻ nhiều hơn.. Điều này chứng tỏ rằng, để lắng nghe hiệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TIỂU LUẬN

KỸ NĂNG LẮNG NGHE TRONG GIAO TIẾP

VÀ CÁCH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG NÀY.

Họ và tên: Nguyễn Thanh Hòa MSSV: 1803 2038

Ngành: Tâm lý học Môn học: Tâm lý học giao tiếp Giảng viên: Nguyễn Hạnh Liên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

KỸ NĂNG LẮNG NGHE 2

1 Nghe (Hear) khác với Lắng nghe (Listen) 2

2 Lợi ích của việc lắng nghe 3

3 Các cấp độ nghe 4

4 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc lắng nghe hiệu quả 5

5 Những hiểu lầm thường gặp về lắng nghe 6

LẮNG NGHE TÍCH CựC (ACTIVE LISTENING) 10

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Giao tiếp là một yếu tố quan trọng và không thể thiếu trong cuộc sống của loài người Giao tiếp là quá trình hình thành và phát triển sự tiếp xúc giữa người với người, được phát sinh từ nhu cầu trong hoạt động chung, bao gồm sự trao đổi thông tin, xây dựng chiến lược tương tác, thống nhất tri giác và tìm hiểu người khác nhằm đạt được mục đích nào đó Nói cách khác, giao tiếp là hoạt động xác lập và vận hành các mối quan hệ xã hội giữa người với người nhằm thỏa mãn những nhu cầu nhất định và nhằm đạt được mục đích nào đó (PGS.TS Huỳnh Văn Sơn, Giáo trình Tâm lý học Giao tiếp 2016)

Kỹ năng giao tiếp là khả năng vận dụng hiệu quả các tri thức và kinh nghiệm

về giao tiếp, các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ vào những hoàn cảnh khác nhau, vào quá trình giao tiếp, nhằm đạt được mục đích giao tiếp Để đánh giá cũng như hình thành kỹ năng giao tiếp cần dựa vào những khía cạnh, những biểu hiện cụ thể của kỹ năng giao tiếp: khả năng sử dụng phương tiện giao tiếp, khả năng hiểu được ngôn ngữ không lời, khả năng linh hoạt trong từng tình huống giao tiếp, khả năng nhận thức đối tượng giao tiếp, khả năng điều khiển đối tượng giao tiếp,

Kỹ năng lắng nghe là một trong những kỹ năng giao tiếp vô cùng quan trọng

và cần thiết Kỹ năng lắng nghe là một trong những chìa khóa để con người có thể hiểu nhau hơn

Bài tiểu luận còn đề cập đến một kỹ năng lắng nghe là lắng nghe tích cực (Active Listening) và cách tôi đã và đang trau dồi, rèn luyện kỹ năng này

KỸ NĂNG LẮNG NGHE

1 Nghe (Hear) khác với Lắng nghe (Listen)

Nghe là quá trình sóng âm đập vào màng nhĩ và chuyển lên não Nghe là quá trình vật lý và hoàn toàn tự nhiên Lúc chúng ta ngủ thì quá trình đó vẫn xảy ra

Lắng nghe là một kỹ năng và nó đòi hỏi sự tập trung và nỗ lực tập trung, cả

về tinh thần và đôi khi cả về thể chất Lắng nghe có nghĩa là chú ý không chỉ vào câu chuyện, mà còn cả cách kể, cách sử dụng ngôn ngữ, giọng nói và cách người khác sử dụng cơ thể của mình Nói cách khác, lắng nghe có nghĩa là nhận thức được

cả thông điệp bằng lời nói và không bằng lời nói Khả năng lắng nghe hiệu quả phụ thuộc vào mức độ ta cảm nhận và hiểu những thông điệp này

Một nghiên cứu năm 1946 của Giáo sư Edgar Dale là Cone of Experience (Nón kinh nghiệm) đã chỉ ra rằng chúng ta chỉ nhớ từ 25-50% những gì chúng ta

nghe Điều đó có nghĩa là khi bạn nói chuyện với sếp, đồng nghiệp, khách hàng hoặc vợ/ chồng của bạn trong 10 phút, họ chỉ chú ý chưa đến một nửa cuộc trò chuyện

Một nghiên cứu khác của Adler, R và các cộng sự năm 2001 đã cho thấy trung bình chúng ta dùng 45% thời gian cho việc lắng nghe, nhiều hơn so với 30% nói, 16% đọc và 9% viết

Như vậy, “Cách cơ bản và mạnh mẽ nhất để kết nối với người khác là lắng nghe Chỉ là lắng nghe Có lẽ điều quan trọng nhất chúng ta từng dành cho nhau là

sự quan tâm của chúng ta” (Tiến sĩ Rachel Naomi Remen).

2 Lợi ích của việc lắng nghe

Đối với người nghe, lắng nghe có tác dụng:

Thu thập được nhiều thông tin hơn Khi lắng nghe, chúng ta sẽ thu thập được

nhiều thông tin hơn từ phía người nói để có nhiều căn cứ, cơ sở hơn khi quyết định một vấn đề gì đó Hơn nữa, theo tâm lý thông thường thì người ta chỉ muốn nói với những ai biết lắng nghe nên khi được lắng nghe, người ta sẽ chia sẻ nhiều hơn

Tạo bầu không khí lắng nghe trong giao tiếp và tạo ra mối quan hệ tốt đẹp.

Khi người khác đang nói, chúng ta lắng nghe thì đến lượt chúng ta nói, họ cũng sẽ chú ý lắng nghe Làm được điều này, hai bên sẽ hiểu nhau hơn và tạo nên sự hài lòng đối với nhau

Đối với người nói, lắng nghe mang lại những lợi ích sau:

Thỏa mãn được nhu cầu của người nói Khi nói, ai cũng có nhu cầu được

người khác quan tâm, lắng nghe nên khi bạn lắng nghe, tức là bạn đã thỏa mãn nhu cầu của người nói Điều này cũng sẽ tạo nên những ấn tượng tốt đẹp trong lòng người nói

Khuyến khích người nói thể hiện quan điểm, ý tưởng của mình Khi được

lắng nghe, người nói sẽ cảm thấy mình được tôn trọng và sẽ thoải mái chia sẻ những suy nghĩ, quan điểm, ý tưởng của mình

3 Các cấp độ nghe

Không nghe, tức là không quan tâm, không chú ý, bỏ ngoài tai tất cả những

gì người nói đang nói Biểu hiện của cấp độ này là nói chuyện riêng hay làm việc khác khi người nói đang nói

Nghe giả vờ, là tỏ vẻ chú ý lắng nghe nhưng thực chất lại đang suy nghĩ về

một vấn đề khác hoặc không quan tâm và không hiểu được thông tin mà người nói đang truyền đạt Việc gật đầu, chăm chú nghe nhưng không nêu được nội dung và thỉnh thoảng có những hành vi, cử chỉ trái ngược với nội dung mà người nói muốn truyền tải là những biểu hiện của nghe giả vờ

Nghe có chọn lọc, là người nghe chỉ nghe một phần thông tin và nghe những

gì mình quan tâm, ưa thích Biểu hiện của cấp độ này là lâu lâu nói chuyện hoặc làm việc riêng

Nghe chăm chú, là khi người nghe tập trung chú ý vào lời nói của người nói

và đánh giá hoặc xem xét kỹ lưỡng những gì đang được nói Khi ta lắng nghe một cách nghiêm túc, ta sẽ có một tinh thần cởi mở và không bị thiên vị bởi những khuôn mẫu hoặc những ý tưởng định sẵn Bằng cách này, ta sẽ trở thành một người lắng nghe tốt hơn và mở rộng kiến thức và nhận thức của về người khác và các mối quan hệ

Nghe thấu cảm, là khi ta có thể hiểu được cảm xúc của người nói và đặt bản

thân mình vào vị trí của người nói Lắng nghe thấu cảm liên quan đến một sự kết nối sâu sắc của chúng ta với người khác, đó là một nhận thức và hiểu biết về quan điểm của người khác Các nhà tham vấn, nhà trị liệu và các chuyên gia sử dụng cấp

độ lắng nghe này để hiểu và giúp đỡ các thân chủ, khách hàng của họ Kiểu lắng nghe này không liên quan đến việc đưa ra phán xét hoặc đưa ra lời khuyên mà nhẹ nhàng khuyến khích người nói giải thích và giải thích về cảm xúc và cảm xúc của

họ Các kỹ năng như làm rõ và phản ánh thường được sử dụng để

hiểu lầm

4 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc lắng nghe hiệu quả

Theo D Torrington, 70% các thông báo bằng miệng không đươc chú ý đến,

bị hiểu sai hoặc bị lãng quên nhanh chóng, còn khả năng nắm bắt được những ý nghĩ sâu sắc trong lời nói của người khác thì càng hiếm hơn Điều này chứng tỏ rằng, để lắng nghe hiệu quả không chỉ đơn giản là muốn lắng nghe thì đừng nói mà còn có nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến hiệu quả của việc lắng nghe

Tốc độ tư duy

Thông thường, tốc độ nói của một người trưởng thành là 125 từ/ phút trong khi tốc độ suy nghĩ của con người nhanh gấp 4 lần nên thời gian dùng để suy nghĩ nhiều hơn là để lắng nghe, nghĩa là chúng ta thường bị phân tán tư tưởng Do vậy, khi nói về một vấn đề gì đó, chúng ta nên nói ngắn gọn và cũng không nên nói quá chậm rãi vì sẽ dễ khiến người nghe mất tập trung

Sở thích

Người ta thường chỉ nghe những gì mà mình thích Khi gặp những vấn đề không phù hợp với mình thì thường không muốn nghe và không nghe

Sự phức tạp của vấn đề

Khi nghe một vấn đề phức tạp, nằm ngoài hiểu biết hay ít liên quan đến chúng ta, thì chúng ta thường có xu hướng bỏ ngoài tai và không lắng nghe nữa

Thiếu kiên nhẫn

Lắng nghe đòi hỏi phải kiên nhẫn vì không phải lúc nào người nói cũng nói những gì ta muốn nghe Chính vì vậy, trong thực tế, thường xảy ra tình trạng cả hai người cùng tranh nhau nói hay cùng nói Khi nghe người khác nói, chúng ta thường

có ý kiến đáp lại và nói ngay ra những suy nghĩ của bản thân Nếu không biết kiềm chế và kiên nhẫn nghe người khác nói thì việc lắng nghe sẽ không hiệu quả

Thiếu kỹ năng lắng nghe

Cũng giống như những kỹ năng khác, muốn lắng nghe tốt thì phải có sự tập luyện và để tập luyện hiệu quả thì phải có những bài tập cụ thể Vì vậy, việc trang bị

kỹ năng lắng nghe trong giao tiếp là điều không đơn giản nếu như không muốn nói

và cực kỳ quan trọng và cần thiết

Thiếu quan sát khi nghe

Muốn lắng nghe hiệu quả, không chỉ cần đến thính giác mà còn cần các giác quan khác, nhất là thị giác vì thông tin không chỉ truyền qua ngôn ngữ mà còn cả những yếu tố phi ngôn ngữ nữa

Những định kiến tiêu cực

Khi có định kiến về người đối thoại hoặc vấn đề mà người đối thoại đề cập đến thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thái độ và hiệu quả lắng nghe Trong những trường hợp đó, hiệu quả lắng nghe sẽ bị giảm sút đáng kể

Những thói quan xấu khi lắng nghe

Trong khi nghe, không ít người thường mắc phải những thói quen xấu như: cắt ngang lời người nói, đoán trước ý của người nói, giả vờ chú ý, Những điều này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả lắng nghe

5 Những hiểu lầm thường gặp về lắng nghe

Có một số quan niệm sai lầm hoặc lầm tưởng phổ biến về việc lắng nghe có thể ảnh hưởng đến cảm giác của chúng ta và làm cho quá trình lắng nghe kém hiệu quả

Điều quan trọng là, để phát triển kỹ năng nghe, thì hiểu những quan niệm sai lầm về lắng nghe là cách chúng ta có thể loại bỏ chúng và cải thiện kỹ năng lắng nghe của bản thân

Quan niệm sai lầm thứ nhất: Thật khó để học cách lắng nghe

Quan niệm sai lầm đầu tiên về lắng nghe là các kỹ năng liên quan rất khó học Tất cả chúng ta đều học cách lắng nghe từ khi còn nhỏ và dành nhiều thời gian

để lắng nghe Chúng ta lắng nghe tốt như thế nào tùy thuộc vào hoàn cảnh giao tiếp,

động lực lắng nghe và tính cách của chúng ta Lắng nghe trở nên

chúng ta có thể phát triển những thói quen xấu và trở nên bực bội về quá trình này

Các kỹ năng cần thiết để nghe hiệu quả không khó học - chìa khóa để phát triển kỹ năng lắng nghe của chúng ta là luyện tập và áp dụng nhất quán các kỹ năng nghe tốt trong tất cả các tình huống giao tiếp cụ thể Đó là cách để thực hành lắng nghe Lắng nghe hiệu quả giúp chúng ta có sự hiểu biết sâu sắc hơn và có khả năng phát triển các mối quan hệ mạnh mẽ và có ý nghĩa hơn với những người xung quanh

Quan niệm sai lầm thứ hai: Tôi là người biết lắng nghe

Nói chung, mọi người đánh giá quá cao khả năng nghe của chính họ và đánh giá thấp khả năng nghe của người khác Nói cách khác, chúng ta có xu hướng nghĩ rằng chúng ta là người lắng nghe tốt hơn những người khác Điều này có nghĩa là những người khác có xu hướng nghĩ rằng họ là người lắng nghe tốt hơn bản thân chúng ta Lắng nghe hiệu quả chỉ có thể được đo lường bằng sự hiểu biết mà ta đạt được - điều này chắc chắn sẽ thay đổi cho các tình huống khác nhau và cho những người khác nhau

Lắng nghe tốt không phải là một kỹ năng mà chúng ta sinh ra đã có, nó không phải là một món quà tự nhiên Không có thực hành và đào tạo, chúng ta không có khả năng là người nghe đặc biệt hiệu quả Tin rằng mình là người biết lắng nghe tốt hơn những người khác là một điều không đúng, trừ khi chúng ta dành thời gian để học và thực hành kỹ năng nghe của mình trong một khoảng thời gian

Quan niệm sai lầm thứ ba: Người thông minh là người nghe tốt hơn

Không có mối liên hệ giữa các biện pháp truyền thống về khả năng nhận thức, trí thông minh - (IQ) và mức độ chúng ta lắng nghe Mặc dù thông minh và có vốn từ vựng tốt có thể giúp xử lý thông tin và hiểu biết dễ dàng hơn, nhưng những phẩm chất này không nhất thiết làm cho những người thông minh nghe tốt hơn Ví

dụ, những người rất thông minh có thể dễ cảm thấy nhàm chán với một cuộc trò chuyện và “điều chỉnh”, suy nghĩ về những điều khác và do đó không lắng nghe

Những người có trí tuệ cảm xúc cao hơn (EQ), mặt khác, có nhiều khả năng

là người lắng nghe tốt hơn Trí tuệ cảm xúc đề cập đến khả năng của một người để đánh giá, xác định và quản lý cảm xúc của họ và cảm xúc của người khác Trí tuệ cảm xúc là thước đo khả năng của một người để xem xét nhu cầu cảm xúc của người khác - đánh giá các nhu cầu đó thường xuất hiện thông qua việc lắng nghe tốt

Quan niệm sai lầm thứ 4: Nghe giống như Lắng nghe

Có thính giác tốt không làm cho chúng ta trở thành một người nghe tốt Chúng ta có thể có thính giác tốt nhưng kỹ năng nghe lại kém Nghe tốt cho phép chúng ta nghe và giải thích âm thanh, nhưng nghe nhiều hơn chỉ đơn giản là nghe Lắng nghe hiệu quả có nghĩa là tập trung vào ý nghĩa của những từ ta nghe và đặt chúng vào ngữ cảnh để đạt được sự hiểu biết

Người nghe tốt cũng đọc các tín hiệu phi ngôn ngữ được gửi từ người nói Giọng nói, cử chỉ và ngôn ngữ cơ thể nói chung, lắng nghe hiệu quả không hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng nghe của chúng ta, mà bao gồm các giác quan và quá trình nhận thức khác

Một điều thú vị là nghe là một quá trình thụ động giống như hơi thở -chúng ta làm điều đó mà không cần suy nghĩ Lắng nghe, tuy nhiên, là một kỹ năng học được và một quá trình tích cực Bộ não của chúng ta phải làm việc chăm chỉ hơn để xử lý thông tin mà chúng ta nghe và nhìn thấy để hiểu ý nghĩa của thông điệp Hiểu là mục tiêu của sự lắng nghe

Quan niệm sai lầm thứ năm: Chúng ta lắng nghe tốt hơn khi chúng ta già đi

Mọi người không tự động trở thành người nghe tốt hơn khi họ già đi Nếu không có thực hành và suy nghĩ có ý thức về việc lắng nghe, thì lắng nghe sẽ không được cải thiện, mà nó thực sự có thể trở nên tồi tệ hơn

Khi chúng ta già đi, chúng ta có được kinh nghiệm và hiểu biết về thế giới xung quanh, khả năng lắng nghe của chúng ta có khả năng được cải thiện Việc chúng ta sử dụng năng lực này và thực sự lắng nghe hiệu quả hơn tùy thuộc vào tính

cách của chúng ta, tình huống cụ thể và nên tránh bất kỳ thói

có thể gặp phải

Thật dễ dàng để chọn thói quen xấu khi lắng nghe - theo cách tương tự như việc chọn thói quen xấu cho các kỹ năng khác mà chúng ta sử dụng thường xuyên Khi chúng ta học lái xe, chẳng hạn, chúng ta được dạy sử dụng gương, ra hiệu và giữ cả hai tay trên vô lăng - ở vị trí 10 đến 2 Khi sự tự tin được cải thiện, con người

có xu hướng chọn thói quen xấu - họ ít có khả năng tập trung hoàn toàn vào việc lái

xe, quá trình này trở nên “tự động” hơn

Quan niệm sai lầm thứ sáu: Ảnh hưởng của giới

Nói chung, và không “cố gắng” rập khuôn thì đàn ông và phụ nữ coi trọng giao tiếp khác nhau Phụ nữ có xu hướng đặt giá trị cao hơn về kết nối, hợp tác và thông điệp cảm xúc, trong khi đàn ông thường quan tâm nhiều hơn đến sự thật và có thể không thoải mái khi nói về và lắng nghe các chủ đề cá nhân hoặc cảm xúc

Điều này không có nghĩa là phụ nữ là người lắng nghe tốt hơn nam giới hoặc ngược lại, nhưng có thể có sự khác biệt trong cách giải thích thông điệp Trong một cuộc trò chuyện, đàn ông và phụ nữ có thể hỏi các loại câu hỏi khác nhau của người nói để làm rõ thông điệp - do đó, cách giải thích cuối cùng của họ về cuộc trò chuyện có thể khác nhau

LẮNG NGHE TÍCH CựC (ACTIVE LISTENING)

Để cải thiện kỹ năng lắng nghe của bản thân, tôi đã và đang luyện tập kỹ

năng “lắng nghe tích cực” (active listiening).

Lắng nghe tích cực là kỹ năng được sáng tạo và phát triển bởi nhà tâm lý học người Mỹ nổi tiếng - Carl Rogers và cộng sự của ông Richard E Farson

Lắng nghe tích cực là một cách quan trọng để mang lại những thay đổi bên trong con người ta Mặc dù quan niệm phổ biến rằng lắng nghe là một cách tiếp cận thụ động, nhưng các bằng chứng lâm sàng và nghiên cứu đã cho thấy rõ rằng lắng nghe một cách “nhạy cảm” (sensitive) là cách hiệu quả nhất để thay đổi tính cách cá nhân và phát triển nhóm Lắng nghe mang lại sự thay đổi trong thái độ của mọi người đối với bản thân họ và những người khác; nó cũng mang lại những thay đổi trong những giá trị và triết lý cá nhân cơ bản của mỗi chúng ta Những người đã được lắng nghe theo cách mới và đặc biệt này đã trở nên trưởng thành hơn về mặt cảm xúc, cởi mở hơn với kinh nghiệm của họ, ít đi sự bảo thủ hơn, nhiều hơn sự tự chủ và ít sự độc đoán hơn

Carl Rogers năm 1980 đã nói rằng “Lắng nghe là một công việc khó khăn mà chúng ta sẽ không thể thực hiện được trừ khi chúng ta có sự tôn trọng và quan tâm sâu sắc đến người khác chúng ta lắng nghe không chỉ bằng tai, mà còn bằng mắt, tâm hồn, trái tim và trí tưởng tượng, điều đó là tốt Chúng ta lắng nghe những gì đang xảy ra trong chính chúng ta cũng như những gì đang diễn ra bên trong con người mà chúng ta đang nghe Chúng ta lắng nghe lời của người khác, nhưng chúng

ta cũng lắng nghe những thông điệp được chôn vùi trong lời nói Chúng ta lắng nghe đến giọng nói, ngoại hình và ngôn ngữ cơ thể (body language) của người khác Chúng ta chỉ đơn giản là cố gắng để tiếp thu mọi thứ mà người nói đang nói