HCMKHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ MÔN HỌC: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN TIỂU LUẬN QUAN ĐIỂM CỦA MÁC-LÊNIN VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
MÔN HỌC: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC
LÊNIN
TIỂU LUẬN
QUAN ĐIỂM CỦA MÁC-LÊNIN VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG THỜI
KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
GVHD: ThS Trần Thị Thảo SVTH:
1 Nguyễn Thị Thùy Dung 18109011
2 Phùng Thị Phương Dung 18109012
3 Nguyễn Ngọc Thạch 18109071
4 Nguyễn Quế Thơ 18109072
Mã lớp học: LLCT150105_05CLC
Trang 2NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
Điểm: ………
KÝ TÊN
Trang 3MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA MÁC-LÊNIN VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO
TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 6
1.1 Tổng quan về tôn giáo 6
1.1.1 Khái niệm và bản chất của tôn giáo 6
1.1.2 Nguồn gốc tôn giáo 8
1.1.3 Chức năng của tôn giáo 9
1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về tôn giáo 10
CHƯƠNG 2: SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 12
2.1 Vấn đề tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội 12
2.2 Nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-Lênin trong giải quyết các vấn đề về tôn giáo 14
2.3 Sự vận dụng của Đảng trong trong giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay 16
2.3.1 Thực tiễn tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay 16
2.3.2 Chủ trương đường lối về tôn giáo của Đảng cho nước ta hiện nay 17
Trang 4Tài liệu tham khảo
1 Giáo trình “ Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin”, NXB Chính trị Quốc gia sự thật Hà Nội, năm 2017
2. TS Hoàng Thị Lan, “ Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của tôn giáo và sự vận dụng của đảng ta trong thời kỳ đổi mới”, tạp chí Lý luận chính trị số 4-2014 Link truy cập : http://tulieuvankien.dangcongsan.vn/c-mac-angghen-lenin-ho-chi-minh/c- mac/nghien-cuu-hoc-tap-tu-tuong/quan-diem-cua-chu-nghia-mac-lenin- ve-vai-tro-cua-ton-giao-va-su-van-dung-cua-dang-ta-trong-thoi-ky-doi-3131
3. Thành Chung, “Công bố kết quả chính thức và tổng kết tổng điều tra dân
số, nhà ở năm 2019”, báo điện tử Chính phủ nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, 19/12/2019 Link truy cập : http://baochinhphu.vn/Tin- noi-bat/Cong-bo-ket-qua-chinh-thuc-va-tong-ket-tong-dieu-tra-dan-so-
nha-o-nam-2019/382996.vgp
4. Trích từ Chinhphu.vn, “Tôn giáo ở Việt Nam thực sự là một nguồn lực quan trọng”, 09/08/2019, Thời báo Tài chính Link truy cập : http://thoibaotaichinhvietnam.vn/pages/thoi-su/2019-08-09/thu-tuong-ton- giao-o-viet-nam-thuc-su-la-mot-nguon-luc-quan-trong-74949.aspx
Trang 5MỞ ĐẦU
Việt Nam là quốc gia có nhiều tôn giáo, có tôn giáo du nhập từ bên ngoài vào,
có tôn giáo nội sinh Trong những năm qua tôn giáo ở Việt Nam phát triển phong phú và đa dạng làm cho tình hình tôn giáo ở Việt Nam có những thay đổi
cơ bản Các tổ chức giáo hội từng bước được củng cố, quan hệ của tôn giáo với Nhà nước ngày càng được hoàn thiện.Tuy nhiên hiện nay tôn giáo đang là một vấn đề nhạy cảm được các nhà chức trách quan tâm đặc biệt trong quá trình phát triển và hội nhập đất nước “Tôn giáo ở Việt Nam không chỉ là một thành tố của văn hóa mà còn thực sự là một nguồn lực quan trọng, góp phần phát triển đất nước”, Thủ tướng từng nhấn mạnh điều này tại cuộc gặp mặt, biểu dương chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc vào ngày 09/08/2019 tại Đà Nẵng Ngoài những giá trị văn hóa tốt đẹp, tiến bộ của tôn giáo đã góp phần tạo nên sự phong phú, đặc sắc của nền văn hóa dân tộc Việt Nam Bên cạnh đó, hiện nay hoạt động tôn giáo, công tác tôn giáo cũng đang phải đối diện với những khó khăn, thách thức Đâu đó vẫn còn tình trạng lợi dụng tôn giáo để chia rẽ khối đoàn kết dân tộc, gây phức tạp về an ninh, trật tự xã hội, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam trong tiến trình hội nhập Chính vì điều đó nhóm chọn đề tài “ Quan điểm của Mác-Lênin về vấn đề tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của Đảng để giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Hiểu về vấn đề tôn giáo theo quan điểm của Mác-Lênin trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội , nắm bắt về tình hình tôn giáo của nước ta hiện nay, nhằm nắm bắt được sự vận dụng của Đảng trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay Trau dồi thêm thông tin và kiến thức để có cách nhìn nhận đúng đắn về vấn về tôn giáo Góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cùng nhau xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Trang 6CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA MÁC-LÊNIN VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1.1 Tổng quan về tôn giáo.
1.1.1 Khái niệm và bản chất của tôn giáo.
Tôn giáo, tín ngưỡng xuất hiện từ rất sớm trong xã hội loài người và sẽ còn tồn tại lâu dài Từ xa xưa ở Phương Đông người ta đã dùng khái niệm “ đạo” để chỉ những tập đoàn người có cùng tín ngưỡng, ví dụ như đạo Phật, đạo Hồi,… Sau này các tôn giáo được lan truyền từ phương Tây cũng được gọi là đạo như đạo Thiên Chúa, đạo Tin Lành,… Tôn giáo là hình thức tín ngưỡng có
tổ chức với những giáo lý và hình thức nghi lễ thể hiện sự sùng bái tín ngưỡng
ấy Mỗi tôn giáo bao gồm 4 yếu tố cơ bản: hệ thống giáo lý, hệ thống nghi lễ, tổ chức tôn giáo và chức sắc tôn giáo Đây cũng là yếu tố để phân biệt tôn giáo với tín ngưỡng và mê tín dị đoan
Trong lịch sử đã từng tồn tại rất nhiều quan niệm khác nhau về tôn giáo: Các nhà thần học cho rằng “Tôn giáo là mối liên hệ giữa thần thánh và con người”
Khái niệm mang dấu hiệu đặc trưng của tôn giáo: “Tôn giáo là niềm tin vào cái siêu nhiên”
Một số nhà tâm lý học lại cho rằng “Tôn giáo là sự sáng tạo của mỗi cá nhân trong nỗi cô đơn của mình, tôn giáo là sự cô đơn, nếu anh chưa từng cô đơn thì anh chưa bao giờ có tôn giáo”
Khái niệm mang khía cạnh bản chất xã hội của tôn giáo của C.Mác: “Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, nó là tinh thần của trật tự không có tinh thần”
Khi phân tích bản chất tôn giáo với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, Ăngghen đã cho rằng: “tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo vào trong đầu óc của con người - của những lực lượng bên ngoài chi phối cuộc
Trang 7sống của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang những hình thức của lực lượng siêu trần thế”
Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư
ảo, nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoàn cảnh địa lý - văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau
Về bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bế tắc, bất lực của con người trước tự nhiên và xã hội
Thứ nhất: tôn giáo là sản phẩm của con người, gắn với những điều kiện tự nhiên
và lịch sử cụ thể, xác định Trong các tác phẩm của mình C Mác đã khẳng định:
“Con người sáng tạo ra tôn giáo chứ tôn giáo không sáng tạo ra con người”.
Trong những điều kiện cụ thể, con người cụ thể là thế giới con người, là nhà nước, là xã hội chứ không phải là con người trừu tượng, ẩn nấp đâu đó ngoài thế giới
Thứ hai: tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội Tôn giáo luôn phản ánh tồn tại
xã hội Tuy nhiên sự phản ánh của tôn giáo đối với hiện thực là phản ánh đặc thù đó là sự phản ánh hư ảo ,“hoang đường” của thế giới khách quan Chính con người khoác cho thần thánh những sức mạnh siêu nhiên để từ đó con người có chổ dựa được che chở được an ủi cho dù đó là “ hư ảo”
Thứ ba: tôn giáo có tính hai mặt, vừa là biểu hiện của thế giới đương thời vừa là
phản kháng chống lại thế giới đó Các tôn giáo xuất hiện một mặt thể hiện sự bất lực của con người, mặt khác lại thể hiện nguyện vọng ước mơ của con người đến một tương lai tốt đẹp Trong lịch sử, giai cấp thống trị thường lợi dụng tôn giáo biến nó thành công cụ để thống trị nhân dân về mặt tinh thần Khi đó giai cấp thống trị khai thác triệt để mặt tiêu cực của tôn giáo và làm cho tôn giáo phụ
Trang 8thuộc vào chính trị một cách chặt chẽ Trong xã hội có giai cấp sự biến đổi của tôn giáo phản ánh sự biến động của cơ cấu giai cấp và đấu tranh với hệ tư tưởng tôn giáo là một bộ phận của cuộc đấu tranh giai cấp
1.1.2 Nguồn gốc tôn giáo
Nguồn gốc kinh tế- xã hội
Sự bất lực của con người trước các thế lực tự nhiên như hạn hán, lũ lụt, động đất, sóng thần…khiến con người cảm thấy sợ hãi cho rằng tự nhiên có một sức mạnh siêu nhiên, sự bất lực yếu đuối của con người trước tự nhiên đã làm con người tìm thấy tôn giáo Bên cạnh đó sự bất lực của con người trước các thế lực xã hội cũng là nguồn gốc nảy sinh tôn giáo Lênin đã chỉ rõ: “ Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bọn bóc lột tất nhiên cũng đẻ ra lòng tin vào cuộc đời đẹp hơn ở thế giới bên kia, cũng giống như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên tất phải đẻ ra lòng tin vào thần thánh ma quỷ, vào những phép màu”
Nguồn gốc nhận thức
Mâu thuẫn giữa khả năng nhận thức hữu hạn của cá nhân với sự bí ẩn mênh mông của thế giới vô tận Trước sức mạnh thần bí của tự nhiên con người
đã gán cho những sự vật hiện tượng mà bản thân con người chưa nắm được thành những phẩm chất thần thánh hay siêu nhiên Mặc khác quá trình nhận thức của con người rất phức tạp, có giai đoạn nhận thức trực tiếp, có giai đoạn gián tiếp, có giai đoạn thu thập tài liệu cũng có giai đoạn là sự sáng tạo thuần túy của
tư duy Có những thời điểm con người tuyệt đối hóa sản phảm trí tuệ, biến nó thành độc lập và có khả năng chi phối cuộc sống của con người Chính điều này
đã làm xuất hiện biểu tượng tôn giáo
Nguồn gốc tâm lý
Con người có nhiều trạng thái tâm lý, như sự biết ơn lòng kính trọng, tình yêu thương của con người trước tự nhiên và các thế lực xã hội đã vượt qua sự kiểm soát của ý chí đưa con người đến với tôn giáo Có những trạng thái tâm lí
Trang 9tiêu cực như sợ hãi, buồn tủi lo lắng vì sợ hãi bất an mà con người thần thánh hóa núi non cây rừng lăng miếu “Sự sợ hãi sinh ra thần thánh” là cơ sở cho sự tồn tại của tôn giáo
1.1.3 Chức năng của tôn giáo
Chức năng đền bù hư ảo (nương tựa, an ủi )
CMác và Ăngghen đều khẳng định chức năng chủ yếu của tôn giáo là chức năng đền bù hư ảo CMác nhận định “ Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, là tinh thần của những trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân
Chức năng thế giới quan
Khi phản ánh một cách hư ảo hiện thực, tôn giáo có tham vọng tạo ra một bức tranh của mình về thế giới nhằm thoả mãn nhu cầu nhận thức của con người dưới một hình thức phi hiện thực Bức tranh tôn giáo ấy bao gồm hai bộ phận: thế giới thần thánh và thế giới trần tục và trên cơ sở đó mà tôn giáo giải thích các vấn đề của tự nhiên cũng như xã hội Sự lý giải của tôn giáo về thế giới nhằm hướng con người tới cái siêu nhiên , thần thánh, do đó nó đã xem nhẹ đời sống hiện thực Quan niệm này có thể tác động tiêu cực đến ý thức giáo dân, đến thái độ của họ đối với xung quanh
Chức năng giao tiếp
Chức năng giao tiếp của tôn giáo thể hiện khả năng liên hệ giữa những người có chung một tín ngưỡng Sự liên hệ (giao tiếp) được thực hiện chủ yếu trong hoạt động thờ cúng, sự giao tiếp với thánh thần được coi là sự giao tiếp tối cao Ngoài mối liên hệ giao tiếp trong quá trình thờ cúng, giữa các giáo dân còn
có sự giao tiếp ngoài tôn giáo như liên hệ kinh tế, liên hệ cuộc sống hàng ngày, liên hệ trong gia đình Những mối liên hệ ngoài tôn giáo có thể lại củng cố, tăng cường các mối liên hệ tôn giáo của họ
Chức năng liên kết
Trang 10Trong các xã hội trước đây, tôn giáo với tư cách là bộ phận tất yếu trong cấu trúc thượng tầng đã đóng vai trò quan trọng của nhân tố liên kết xã hội, nghĩa là nhân tố làm ổn định những trật tự xã hội đang tồn tại, dựa trên những
hệ thống giá trị và chuẩn mực chung của xã hội Tuy nhiên không nên quan niệm một cách sai lầm rằng tôn giáo bao giờ cũng là nhân tố liên kết xã hội chủ yếu, bảo đảm sự thống nhất của xã hội Sự thống nhất của xã hội trước hết được bảo đảm bởi hệ thống sản xuất vật chất xã hội chú không phải bằng cộng đồng tín ngưỡng Hơn nữa trong những điều kiện xã hội nhất định, tôn giáo có thể biểu hiện như là ngọn cờ tư tưởng của sự chống đối lại xã hội, chống lại chế độ phản tiến bộ đương thời
1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về tôn giáo.
Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, “tôn giáo là những sự rút hết toàn bộ nội dung của con người và giới tự nhiên, là việc chuyển nội dung đó sang cho bóng
ma Thượng đế ở bên kia thế giới, Thượng đế này, sau đó, do lòng nhân từ, lại trả về cho con người và giới tự nhiên một chút ân huệ của mình” Điều đó có nghĩa là, ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội quyết định Mặc dù có tính độc lập tương đối nhưng mọi hiện tượng trong đời sống tinh thần, xét đến cùng, đều có nguồn gốc từ đời sống vật chất Tôn giáo là một hiện tượng tinh thần của xã hội và vì vậy, nó là một trong những hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Nhưng khác với những hình thái ý thức xã hội khác, sự phản ánh của tôn giáo đối với hiện thực là sự phản ánh đặc thù, đó là sự phản ánh “lộn ngược”, “hoang đường” thế giới khách quan
Chỉ ra bản chất sâu xa của hiện tượng đó, Ph.Ăngghen đã viết: “Con người vẫn chưa hiểu rằng họ đã nghiêng mình trước bản chất của chính mình và
đã thần thánh hoá nó như một bản chất xa lạ nào đó” Lột tả bản chất của tôn giáo, ông cho rằng, “tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo – vào đầu óc của con người – của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày
Trang 11của họ, chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”
C.Mác và Ph.Ăngghen đã luận giải rằng sự xuất hiện và tồn tại của tôn giáo xuất phát từ hiện thực khách quan và nguồn gốc quan trọng nhất của tôn giáo chính là điều kiện kinh tế – xã hội Trong lịch sử tiến hoá của mình, trước hết con người có nhu cầu cải tạo tự nhiên để tạo ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của mình Nhưng do trình độ và khả năng cải tạo tự nhiên còn thấp kém, con người luôn cảm thấy yếu đuối, bất lực trước các hiện tượng
tự nhiên và đã gắn cho tự nhiên những sức mạnh siêu nhiên Đó chính là cơ sở cho sự nảy sinh các hiện tượng thờ cúng Đặc biệt, khi xã hội có sự phân chia và
áp bức giai cấp thì các mối quan hệ xã hội càng phức tạp, một bộ phận người dân rơi vào tình thế cùng quẫn, bất lực trước các thế lực thống trị Thêm vào đó, những yếu tố tự phát, ngẫu nhiên, rủi ro bất ngờ nằm ngoài ý muốn của con người gây ra cho họ sự sợ hãi, lo lắng, mất cảm giác an toàn Đó cũng là nguyên nhân khiến người ta tìm đến và dựa vào sự che chở của tôn giáo
Bàn về vấn đề này, V.I.Lênin cũng khẳng định: “Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào cuộc đời tốt đẹp ở thế giới bên kia, cũng giống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ và những phép màu”
Trong Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C.Mác đã viết: “Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn hiện thực, vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng như nó là tinh thần của những trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân” Luận điểm trên của C.Mác đã thể hiện rõ nguồn gốc, bản chất, chức năng của tôn giáo trên lập trường duy vật lịch sử Với C.Mác, tôn giáo như là “vầng hào quang” ảo tưởng, là những vòng hoa giả đầy màu sắc và đẹp một cách hoàn