LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI

LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI, LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI, LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI, LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI

Đề tài: LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ HIỆN

TƯỢNG THA HÓA CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI

Giáo viên hướng dẫn: Trần Ngọc Chung

Sinh viên thực hiện: Nhóm hoa Bỉ Ngạn

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

Kí tên

Trần Ngọc Chung

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 3

1 Đặt vấn đề 3

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

PHẦN 2: KIẾN THỨC CƠ BẢN 4

1 Khái niệm con người và bản chất con người 4

1.1 Khái niệm con người 4

1.2 Bản chất con người 4

2 Hiện tượng tha hóa và vấn đề giải phóng con người 5

2.1 Quan điểm của Triết học Mác- Lênin về hiện tượng tha hóa con người 5

2.2 Quan điểm của Triết học Mác- Lênin về giải phóng con người 8

PHẦN 3: KIẾN THỨC VẬN DỤNG 12

1 Tha hóa về quyền lực 12

1.1 Tha hóa về quyền lực nhà nước 12

1.2 Sự tha hóa quyền lực và con dốc đặc quyền đặc lợi 17

2 Một số kiến nghị và giải pháp nhằm hạn chế sự tha hóa quyền lực 18

PHẦN 4: KẾT LUẬN 21

Tài liệu tham khảo

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề:

Con người là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như sinhvật học, tâm lí học, đạo đức học, dân tộc học, y học, triết học, Song giải đáp nhữngvấn đề chung nhất của con người, ý nghĩa cuộc sống của con người, trước hết là nhiệm

vụ của triết học, bởi vì đặc trưng của tư duy triết học là sự phản tư của tư duy conngười đối với chính bản thân mình Triết học Mác nói chung, triết học Mác- Lê Ninnói riêng đã chỉ ra bản chất của con người, sự tha hóa của con người từ đó là vấn đềgiải phóng con người, từ giải phóng những con người cụ thể sẽ tiến đến giải phóngnhân loại

2 Mục tiêu nghiên cứu:

 Mục tiêu lý luận : Nắm được các lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin vềcon người và về vấn đề tha hóa, giải phóng con người.Từ đó có cơ sở để lậpluận, đánh giá và giải quyết vấn đề tha hóa, giải phóng con người trong thực tế

xã hội-một vấn đề đang rất nóng và phức tạp

 Mục tiêu liện hệ : Là dẫn chứng thực để áp dụng các lý luận đã nêu ở tên từ đóphản ánh được vấn đề trong xã hội hiện tại và cùng bàn luận đánh giá cùng nhautìm cách giải quyết

PHẦN 2: KIẾN THỨC CƠ BẢN

1.Khái niệm con người và bản chất con người

1.1 Khái niệm con người

 Con người là thực thể sinh học - xã hội

Con người là một sinh vật có tính xã hội ở trình độ phát triển cao nhất của giới

tự nhiên và lịch sử xã hội, là chủ thể của lịch sử, sáng tạo nên tất cả các thành tựu củavăn minh và văn hóa

Con người là một thực thể xã hội có tính hoạt động xã hội Hoạt động xã hộiquan trọng nhất của con người là lao động sản xuất

 Con người là sản phẩm của lịch sử và chính bản thân con người

Mác khẳng định con người vừa là sản phẩm của sự phát triển lâu dài của giới tựnhiên, vừa là sản phẩm của lịch sử xã hội loài người và của chính bản thân con người

 Con người vừa là chủ thể của lịch sử vừa là sản phầm của lịch sử

Con người là chủ thể của lịch sử bởi lao động và sáng tạo là thuộc tính xã hội tốicao của con người Hoạt động chế tạo ra công cụ lao động sản xuất là hoạt động lịch

sử đầu tiên mà từ đó con người tạo ra lịch sử của chính mình.Tuy nhiên việc tạo ra lịch

sử không phải theo một cách tùy ý của mình, mà phải dựa vào những điều kiện do quákhứ để lại và trong điều kiện mới hiện tại con người tiến hành các hoạt động mới đểcải biến những điều kiện cũ.Lịch sử sản xuất ra con người như thế nào thì tương ứngcon người sáng tạo ra lịch sử như thế ấy

1.2 Bản chất con người

Các mối quan hệ xã hội tạo nên bản chất của con người nhưng không phải là sựkết hợp giản đơn hoặc là tổng cộng chúng lại với nhau mà là sự tổng hòa chúng Conngười sẽ thể hiện rõ bản chất thông qua các mối quan hệ xã hội của chính mình

2.Hiện tượng tha hóa và vấn đề giải phóng con người

2.1 Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về hiện tương tha hóa con người.

Thực chất của hiện tượng tha hóa con người là lao động của con người bị tha

hóa

a) Tha hóa là gì ? Nguồn gốc, nguyên nhân và các hình thức của tha hóa.

 Tha hóa là đánh mất đi bản chất và trở nên xấu hẳn đi, hoặc trở thành một cái

khác đối nghịch lại

Tha hóa con người là con người đã đánh mất mình trong lao động tức là đánh

mất mình trong hoạt động đặc trưng chỉ có ở con người chứ không có ở con vật

Khi đó con người hoạt động lao động như con vật

 Nguồn gốc : Sự phát triển của phân công lao động và sự xuất hiện của chế độ tư

hữu tư liệu sản xuất và được đẩy lên cao nhất trong chế độ tư bản chủ nghĩa

 Mác tìm nguyên nhân dẫn đến sự tha hóa bản chất con người từ sự tha hóa trong

lao động với biểu hiện :

å Sản phẩm do lao động của người lao động tạo ra trở thành cái đối lập, chi

phối cuộc sống con người.Vì khi đó lao động không còn thể hiện sự sáng

 Các hình thức tha hóa hiện nay: Từ cách tiếp cận của C.Mác về tha hóa và căn

cứ vào tình hình thực tiễn của nước ta hiện nay, có thể nói tha hóa ở Việt Nam làmột hiện tượng xã hội khá phổ biến, xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống

xã hội, cụ thể như sau :

å Tha hóa về hành vi sản xuất (hình thái lao động), sản phẩm lao động

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen “Bản thân cái sự kiện là con người từ động vật mà

ra, cụng đã quyết định việc con người không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi nhữngđặc tính vốn có của con vật” Điều đo có nghĩa rằng con người cụng như mọi động vậtkhác phải tìm kiếm thức ăn, nước uống , “đấu tranh sinh tồn”để ăn uống, sinh đẻ concái, tồn tại và phát triển Vì thế để đáp ứng các nhu cầu trên thì một điều tất yếu là conngười phải lao động Con người thường có xu hướng tìm kiếm những công việc có thunhập cao, hơn là nhữngviệc làm phù hợp với khả năng và nguyện vọng cá nhân Dođó,đối với nhiều người, lao động chỉ thuần túy là để thỏa mãn những nhu cầu vật chất,chứ không chứa đựng nhu cầu được lao động, được cống hiến Từ đó lao động trởthành gánh nặng, cưỡng ép dẫn đến lao động bị tha hóa là điều tất yếu

Không chỉ tha hóa trong lao động mà cả trong sản phầm của lao động Sản phẩmlao động là thành quả của quá trình dùng sức lẫn dùng trí mà vì hình thức quan hệ xãhội trong trao đổi chúng tác động đến những người sản xuất riêng lẻ với tư cách lànhững quy luật cưỡng chế của cạnh tranh biến sảm phẩm thành nỗi lo thay vì niềm vui,

tự hào của người sản xuất

å Tha hóa các hệ giá trị xã hội

Ở nước ta hiện nay còn tồn tại tình trạng bất công trong một số lĩnh vực xã hội:thành quả nhận được không tương xứng với sản phẩm lao động, những người sống vì

xã hội, vì công bằng xã hội thì nhận lại sự bất công từ chính cái họ đang bảo vệ Chính

vì những sự việc đó được diễn ra hằng ngày nên con người đã đi tìm cho mình một thế

å Tha hóa về quyền lực

Thực tế hiện nay sự tha hóa quyền lực của một bộ phận cán bộ, đảng viên giữchức vụ lãnh đạo, quản lý ở nước ta thời gian qua diễn ra bằng nhiều phương thức rất

đa dạng, tinh vi, phức tạp, từ việc dùng quyền hạn của mình để tác động không đúng,không phù hợp cho đến sự “ưu ái” đối với các lĩnh vực nhằm trục lợi cho mình vànhóm lợi ích…nhiều cán bộ, đảng viên, trong đó có người đứng đầu chưa thể hiện tínhtiên phong, gương mẫu mà còn biểu hiện quan liêu, cửa quyền, chưa thực sự sâu sátthực tế, cơ sở.Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộphận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có bộ phận còn diễn biến tinh vi,phức tạp hơn, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào sốđảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước”.Việc phát hiện và xử lý các vụ việc cóliên quan đến tha hóa quyền lực thường rất khó khăn, phức tạp, vì nó gắn với người cóchức vụ, có quyền hạn nên có mối quan hệ chằng chịt, đa dạng cấu kết rất chặt chẽtrong quá trình thực thi nhiệm vụ, công vụ, bất chấp các quy định của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước và bất chấp cả đạo lý Đây là hiện tượng đáng báo động trong xã hộihiện nay

å Tha hóa về hành vi tín ngưỡng và niềm tin tôn giáo

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo, với 54 dân tộc và hơn 13 tôngiáo lớn nhỏ Thế nên việc quản lý tự do tôn giáo tín ngưỡng và các hoạt động tôn giáo

là hết sức cần thiết Những năm qua, Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm, tạođiều kiện, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo củangười dân nhưng với sự chống phá của các thế lực thù địch và niềm tin lệch lạc về tôngiáo đã có nhiều vụ việc thực hiện các hành vi tín ngưỡng, tôn giáo biến tướng, lệchchuẩn đã bùng phát,gây nhiều bức xúc trong đời sống xã hội

Hiện tường sùng bái mù quáng, “vượt ngưỡng” trong hoạt động tâm linh, tínngưỡng Đức tin vốn là cái con người dựa vào để vươn lên và được an ủi trong cuộcsống, tuy nhiên trong một số trường hợp, đã trở thành cái chi phối và quyết định tất cảsuy nghĩ, hoạt động của con người Đây là sự tha hóa trong hành vi tín ngưỡng, tôngiáo, đòi hỏi phải có sự xử lý, chấn chỉnh kịp thời, hợp lý

b) Hậu quả và cách khắc phục

 Hậu quả :

Con người không còn là mình nữa mà đã đối lập với chính mình

Bản chất loài mất dần di, triệt tiêu dần đi Con người chỉ còn là những cá nhân,những cá thể riêng lẻ, đơn độc, tất yếu mất dần tính loài, tính người

 Cách khắc phục :

Giải phóng toàn bộ xã hội khỏi ách áp bực bóc lột

Xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Tạo điều kiện cho mỗi người được tựdo

2.2 Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về giải phóng con người

a Giải phóng con người là gì ? Tại sao cần phải giải phóng con người ?

 Vấn đề con người luôn là chủ đề trung tâm của lịch sử triết học từ cổ đại đếnhiện đại Triết học Mác - Lênin nhằm giải quyết những nội dung liên quan đếncon người như bản chất con người là gì? Vị trí, vai trò của con người đối với thếgiới như thế nào? Mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong đời sống conngười Tất cả những vấn đề trên, về thực chất là học thuyết giải phóng conngười, hướng tới mục đích vì con người - chủ thể của lịch sử, xã hội, thể hiệnbản chất cách mạng và khoa học của triết học Mác - Lênin

 Giải phóng con người khỏi mọi sự khổ đau, đem lại cho con người một cuộcsống tự do, hạnh phúc là khát vọng ngàn đời của nhân loại và cũng là điều quantâm lớn nhất của các nhà tư tưởng ở mọi thời đại mà C.Mác không chỉ là mộttrong những nhà tư tưởng ấy, mà còn vượt lên trên họ, trở thành một trong

những nhà tư tưởng vĩ đại nhất của mọi thời đại, người sáng lập học thuyết về sự

tự giải phóng của con người

b Các luận điểm về giải phóng con người.

 Luận điểm “ Vĩnh viễn giải phóng toàn bộ xã hội khỏi ách áp bức bóc lột”

å Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân chính là hạt nhân lý luận - khoa họccho sự đoàn kết và hợp tác hành động của công nhân thế giới Nhữngnguyên lý lý luận ấy là sự đúc kết từ thực tiễn “Chủ nghĩa cộng sản nảysinh ra từ nền đại công nghiệp và những hậu quả của đại công nghiệp, từ sựxuất hiện của thị trường thế giới và cuộc cạnh tranh không thể kìm hãmđược do sự xuất hiện của thị trường thế giới gây ra; từ những cuộc khủnghoảng thương nghiệp ngày càng có tính chất phá hoại và tính chất phổ biến

và giờ đây đã hoàn toàn trở thành những cuộc khủng hoảng của thị trườngthế giới; từ sự hình thành ra giai cấp vô sản và sự tích tụ của tư bản; và từcuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản do đó mà nảysinh ra”

å Nó chỉ ra sứ mệnh giải phóng toàn nhân loại của giai cấp công nhân hiệnđại: “ lịch sử của cuộc đấu tranh giai cấp đó hiện nay đã phát triển tới giaiđoạn trong đó giai cấp bị bóc lột và bị áp bức, tức là giai cấp vô sản, khôngcòn có thể tự giải phóng khỏi ách của giai cấp bóc lột và áp bức mình, tức làgiai cấp tư sản, nếu không đồng thời và vĩnh viễn giải phóng toàn xã hộikhỏi ách bóc lột, áp bức, khỏi sự phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp”

å Lý luận về giai cấp công nhân còn xuất phát từ kinh nghiệm đấu tranh chínhtrị Mác viết: “ chúng ta hãy nhớ một nguyên tắc cơ bản của quốc tế: sựđoàn kết Chúng ta sẽ đạt được mục đích vĩ đại mà chúng ta đang hướng tới,nếu chúng ta củng cố vững chắc nguyên tắc đầy sức sống ấy trong tất cả cáccông nhân ở tất cả các nước Cách mạng là phải đoàn kết, kinh nghiệm lớnlao của Công xã Pa-ri đã dạy chúng ta như thế; Công xã Pa-ri sở dĩ thất bại

vì tất cả những trung tâm chính như Béc-lin, Ma-đrít, v.v., đã không đồngthời bùng nổ một phong trào cách mạng to lớn tương xứng với trình độ đấutranh cao của giai cấp vô sản Pa-ri”

 Luận điểm “ Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện của sự phát triển tự

do của tất cả mọi người”

å Từ việc giải đáp một cách duy vật về con người, bản chất con người, tínhhiện thưc, con người với tư cách thực thể sinh học - xã hội, với tư cách nhâncách, vị trí và vai trò của con người trong tiến trình phát triển lịch sử nhânloại, tư tưởng của Các Mác hướng đến mục đích giải phóng con người, giảiphóng xã hội Cũng trong các nghiên cứu của mình, Các Mác khẳng địnhrằng: Xã hội tư bản là một bước tiến trong lịch sử phát triển của nhân loại;

là cơ sở cho sự phát triển của bản chất con người, là điều kiện cho sự giảiphóng xã hội, giải phóng nhân loại Song sở hữu tư nhân, nhất là sở hữu tưnhân tư bản chủ nghĩa đã trở thành nguyên nhân và suy đến cùng, đó lànguyên nhân chủ yếu và cơ bản nhất gây ra những tai hoạ khủng khiếp chocon người, làm tha hoá con người Theo ông, “con người đã hiểu khái niệmchế độ tư hữu, nhưng nó chưa làm rõ được cho mình bản chất của chế độ

đó, vì thế, chừng nào mà con người còn chưa nhận thức được “bản chất tíchcực của chế độ tư hữu và chưa hiểu được tính chất con người của nhu cầu”thì chừng đó, họ “còn bị chế độ tư hữu cầm tù và truyền nhiễm” Do vậy,việc xóa bỏ chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất chủyếu là để cứu lấy con người, giải phóng con người và “muốn xoá bỏ tưtưởng về chế độ tư hữu, thì tư tưởng về chủ nghĩa cộng sản là hoàn toàn đủrồi Còn muốn xoá bỏ chế độ tư hữu trong hiện thực thực tế thì phải có hànhđộng cộng sản chủ nghĩa hiện thực” và lực lượng xã hội có sứ mệnh lịch sửthực hiện thành công sự nghiệp giải phóng con người, giải phóng nhân loại

ấy chính là giai cấp vô sản

å Hơn nữa, mục tiêu cuối cùng của giai cấp công nhân, của cách mạng xã hộichủ nghĩa là giải phóng con người, giải phóng xã hội, vì thế mà, có thể nói,chủ nghĩa xã hội mang tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc Chủ nghĩa xã hộikhông chỉ dừng lại ở ý thức, ở khẩu hiệu giải phóng con người, mà tronghiện thực, con người đã từng bước được giải phóng: con người đã từ

“vương quốc của tất yếu” chuyển sang “vương quốc tự do”, “trong đó sựphát triển tự do của mỗi con người là điều kiện cho sự phát triển tự do của

tất cả mọi người” Sự tự do đem lại cho con người quyền được lao động,được phân phối công bằng của cải vật chất và tinh thần, được tham gia vàocác công việc xã hội, được phát triển và vận dụng các năng lực của mìnhthực hiện những nhu cầu cơ bản Trong chủ nghĩa xã hội, tự do cá nhânkhông chỉ biểu hiện trong các quyền cá nhân được hưởng, mà còn được biểuhiện trong nghĩa vụ và trách nhiệm - thể hiện sự phát triển xã hội và conngười

PHẦN 3: KIẾN THỨC VẬN DỤNG

1 Tha hóa về quyền lực:

 Kể từ khi xã hội xuất hiện giai cấp, sự khác bỉệt về khả năng cũng như điều kiệnxuất phát mà nhu cầu của con người đã có những chuyển biến quan trọng

Có quan điểm cho rằng nhu cầu là động lực cho sự phát triển Điều này đúngtrong nhiều trường hợp nhưng không phải là tất cả Vấn đề là ở chỗ nhu cầu đó

có tự nhiên và chính đáng hay không và nó được thoả mãn bằng cách nào Nếuquyền lực phục vụ cho nhu cầu không chính đáng thì quyền lực đó hình thànhtheo những cách không tự nhiên và thiếu tính bên vững Đi theo việc thoả mãnnhu cầu loại nào và bằng thứ quyền lực gì thì sẽ có cách hành xử quyền lựctheo hướng đó Khi đó quyền lực sẽ bị biến dạng so với lúc hình thành hay nóicách khác thì khi đó quyền lực có sự tha hoá

 Biểu hiện rõ ràng nhất, đầy đủ nhất và cũng phức tạp nhất của quyền lực làtrong hoạt động của nhà nước vì quyền lực nhà nước là bao trùm lên toàn lãnhthổ, tác động lên tất cả các chủ thể, ảnh hưởng giữa quốc gia này với quốc giakhác trong khu vực hay toàn thế giới Nắm giữ quyền lực nhà nước và sử dụngquyền lực nhà nước như thế nào có một ý nghĩa vô cùng to lớn, tác động mạnh

mẽ lên sự phát triển của xã hội loài người nói chung và của mỗi thành viêntrong xã hội nói riêng

1.1 Tha hóa về quyền lực nhà nước:

a Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tha hoá của quyền lực nhà nước

 Thứ nhất, về nguồn gốc của quyền lực:

å Quyền lực xuất hiện có thể vì nhiều mục đích cũng như từ những nguyênnhân khác nhau, nhưng hầu hết nó đều vì những lợi ích nhất định Quyềnlực hình thành cùng quá trình khẳng định sức mạnh của chủ thể và vì vậythường diễn ra trong quá trình cạnh tranh Trong quá trình cạnh tranh đó,thế lực nào mạnh thì thế lực đó sẽ giành được quyền lực cho mình và áp đặt

ý chí lên các đối tượng còn lại Điều đó cho thấy quyền lực có nguồn gốc từsức mạnh Có thể có sức mạnh mà chưa có quyền lực nhưng không có sức